Governu aprezenta Proposta Lei OJE 2027 ba Parlamentu Nasionál

DILI, 01 Outubru 2026 (TATOLI)-Ministériu Finansa (MF) submete ohin Proposta Lei Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027 ho montante billaun $2.568,5 ba Parlamentu Nasionál.
Proposta ne’e entrega direta husi Ministra Finansa, Santina Cardoso, akompaña husi, Vise-Ministru ba Asuntu Parlamentár, Adérito Hugo, no Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál, Expedito Dias Ximenes, ba Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay, iha nia gabinete iha tuku 16h15.
“Ohin, 01 Outubru tuir Lei Orsamentu Jestaun Finanseira Públika hanesan data ba Governu atu submete Orsamentu Jerál Estadu ba tinan tuirmai”, Ministra Finansa hatete hafoin entrega proposta OJE 2027 iha Parlamentu, ohin.
Nia dehan Parlamentu mak iha kompeténsia atu marka kalendáriu ba diskusaun ba proposta Lei OJE ba tinan oin nian.

Lembra katak, iha 30 Setembru, Governu liuhusi desizaun Konsellu Ministru aprova Proposta OJE 2027 ho valór konsolidadu $2,568,5, orsamentu ne’e prevee billaun $2,487 ba Administrasaun Sentrál no millaun $56,1 ba Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambenu (RAEOA), no Seguransa Sosiál hamutuk millaun $186,55.
Ho lema “Hametin Reziliénsia liuhusi Transformasaun: Diversifika Ekonomia ba Futuru ida ne’ebé Sustentável”, OJE 2027 kontinua prioridade sira ne’ebé define ona iha Programa Governu Konstitusionál Dasiak no Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu 2011-2030.
Proposta ne’e kombina kontinuidade servisu públiku esensiál sira ho investimentu no reforma sira ne’ebé ho objetivu atu hametin kapasidade produtiva, kria empregu, hadi’a kondisaun moris populasaun nian, no mós hamenus vulnerabilidade ekonomia ba xoke esternu sira.
Entre medida prinsipál sira ne’ebé prevee iha OJE 2027 destaka ba – Dezenvolvimentu setór petróleu no rekursu minerál, ho dotasaun adisionál millaun $244,8 ba prioridade polítika sira ne’ebé aprova ona ba tinan 2027; Reforsu serbisu edukasaun ho dotasaun millaun $194,2 no reforsu serbisu saúde nian ho millaun $182,6, ba Administrasaun Sentrál no RAEOA, tuir klasifikasaun funsionál despeza nian; Kontinuidade fornesimentu eletrisidade, liuhusi transferénsia millaun $127,4 ba EDTL, E.P., ne’ebé mós apoia espansaun kapasidade produsaun iha Oekusi Ambenu no sentrál solár iha Ataúru.
Aleinde ne’e, mantein apoiu ba Kombatente Libertasaun Nasionál no família vulneravel sira, inklui millaun $156,2 ba rekoñesimentu no apoiu ba veteranu, kombatente, no mártir sira, no mós millaun $11,7 ba inan no labarik sira, liuliu liuhusi programa Bolsa da Mãe; Finansiamentu ba merenda eskolár liuhusi autoridade munisípiu sira, ho alokasaun millaun $24,7, ne’ebé kobre ensinu báziku no pré-eskolár; Hametin ekuidade fiskál no administrasaun subnasionál, ho dotasaun adisionál millaun $17,3, ne’ebé ho objetivu atu apoia desentralizasaun no prestasaun serbisu públiku iha territóriu tomak; Finansiamentu ba nesesidade sira ne’ebé asosiadu ho eleisaun no kompromisu sira ne’ebé relasiona ho ASEAN, ho alokasaun millaun $27,5; Hametin orden públika no seguransa, ho millaun $13,6.
Nune’e mós promove diversifikasaun ekonómika liuhusi finansiamentu inisiál ba prioridade sira iha área turizmu espesífiku ho millaun $8,8, no ba peska ho millaun $6, hodi apoia preparasaun programa intervensaun no programa kapasitasaun sira iha setór sira-ne’e; Hametin sistema reseita doméstika, ho dotasaun millaun $5, nu’udar parte husi medida sira ne’ebé ho objetivu atu hadi’a mobilizasaun reseita nian; no hamenus inefisiénsia iha despeza públika, ho poupansa ne’ebé prevee millaun $53,6 iha entidade 62, no mós reorientasaun Fundu Infraestrutura nian, ho poupansa ne’ebé prevee millaun $51,6 iha 2027.
Preparasaun OJE 2027 nian bazeia mós ba reforsu planeamentu ba médiu prazu, ho estimativa ba períodu husi 2027 to’o 2031 ne’ebé identifika kustu sira ne’ebé asosiadu ho kontinuidade husi polítika no serbisu sira ne’ebé eziste no mós permite análize ketak ida husi prioridade foun sira Governu nian.
Abordajen ida-ne’e ho objetivu atu hadi’a alokasaun rekursu, hasa’e previzibilidade despeza nian, no hametin avaliasaun rezultadu, hodi mantein natureza anuál autorizasaun orsamentál nian, tuir Lei n. 3/2025 loron 23 fulan-Abríl nian, kona-ba Enkuadramentu Orsamentu Jerál Estadu no Jestaun Finanseira Públika.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora

