Xanana: Timor-Leste atinje progresu signifikativu iha melloria povu nia moris

DÍLI, 01 Outubru 2026 (TATOLI) — Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hateten katak, bazeia ba Relatóriu Monitorizasaun Progresu Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu (PED) 2011–2030, Timor-Leste atinje ona progresu signifikativu iha melloria povu nia moris, maski Governu sei iha kompromisu atu kontinua hadi’a kondisaun moris povu nian.
Xefe Governu hato’o progresu hirak-ne’e iha lansamentu Planu Nasionál Médiu Prazu (PNMP) 2027–2030 no Relatóriu Monitorizasaun Progresu Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu (PED) 2011–2024, ne’ebé hala’o iha Salaun Kay Rala Xanana Gusmão, Ministériu Finansa, Díli, Kinta ne’e.
“Hanesan iha vasinasaun infantil atinje ona 98%. Mortalidade infantil diminui maka’as no taxa alfabetizasaun nasionál atinje 72,4%. Ita mós halo investimentu boot iha infraestrutura,” Primeiru Ministru relata iha Salaun Auditóriu Ministériu Finansas, Kinta ne’e.
Nia hatutan katak asesu ba eletrisidade agora atinje ona 99% iha sidade no aldeia sira.
Xanana hato’o katak governu mós konstrui no hadi’a ona estrada sira hodi haluan koneksaun entre komunidade rurál ho sidade munisipál no kapitál.
Enkuantu kona-ba koneksaun marítima, nia dehan Portu Tibar liga Timor-Leste ho rede komérsiu internasionál.
Aleinde ne’e, Xefe Governu akresenta katak prosesu modernizasaun ba Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato mós lao hela no hatudu mudansa boot.
Iha sorin seluk, Kabu Submariñu konekta Timor-Leste diretamente ho rede dijitál internasionál.
Nia hatutan katak númeru rejistu empreza sira aumenta, produtividade agríkola mós mellora, no setór privadu formál kria oportunidade empregu barak.
“Entaun, investimentu hirak-ne’e mak hanesan baze ba melloramentu servisu públiku no dezenvolvimentu ekonómiku,” Xefe Governu afirma.
Maski nune’e, Xanana hateten katak relatóriu PED mós hatudu katak iha área balun, progresu ne’ebé atinje seidauk sufisiente, liuliu iha agrikultura, turizmu no investimentu privadu ne’ebé seidauk atinje sira-nia potensiál tomak.
“Joven Timoroan barak mak hasoru difikuldade atu hetan servisu, sei iha atividade ekonómika barak demais mak depende ba Estadu. No parte barak liu husi buat sira-ne’ebé ita konsume mak produtu importasaun, envezde produz rasik ita-nia produtu iha Timor-Leste,” nia subliña.
Tuir Primeiru-Ministru, dezenvolvimentu Timor-Leste tenke hahú ho garantia ba pás, estabelesimentu instituisaun no konstrusaun infraestrutura nasionál. Hafoin ne’e, nasaun bele hakat ba faze konstrusaun ekonomia ne’ebé forte no produtiva.
“Tanba ekonomia labele depende de’it ba despeza públika. Governu labele kontinua hanesan fonte prinsipál atividade ekonómika ho empregu. Agora ita presiza empreza Timor nian produz tan, investe tan no emprega tan ema,” tenik nia.
Nune’e, Xanana konsidera katak Timor-Leste presiza mós atrai investimentu estranjeiru.
Nia hateten katak Governu sei kontinua ativu iha prosesu ne’e, ho papel atu garante leis ne’ebé klaru, instituisaun ne’ebé bele funsiona ho di’ak, rekursu umanu kualifikadu no infraestrutura fiável.
Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão husu membru Governu hotu atu kontinua esforsu hodi lori prosesu dezenvolvimentu to’o iha baze, liuliu ba povu, inklui labarik, klosan, ema katuas no ema ho defisiénsia.
Jornalista: Alexandra da Costa
Editór: Filomeno Martins

