Top

Edukasaun iha Xina sai opsaun ba joven timoroan atu kontribui ba dezenvolvimentu nasionál

– Embaixadór Timor-Leste ba Repúblika Populár Xina, Maubere Lorosae da Silva Horta ‘Loro Horta’.

DILI, 02 Outubru 2026 (TATOLI) – Embaixadór Timor-Leste ba Repúblika Populár Xina, Maubere Lorosae da Silva Horta ‘Loro Horta’, enkoraja joven timoroan sira atu aproveita oportunidade estudu iha Xina, partikularmente atu domina lia-mandarin no aprofunda koñesimentu iha área teknolojia, siénsia, agrikultura no estratéjiku sira seluk.

Loro Horta haktuir katak edukasaun iha Xina bele sai opsaun ida ba joven timoroan, tanba iha nasaun ne’e nia dezenvolvimentu lalais iha teknolojia, infraestrutura, no intelijénsia artifisiál (AI).

“Xina nasaun ne’ebé di’ak atu hala’o edukasaun iha área oinoin hanesan teknolojia, siénsia, no agrikultura”, Loro Horta hatete ba Tatoli iha Resintu Rezidénsia Diplomátika Tayuan, Chaoyang, Beijing.

Tuir embaixadór, aprende lia-Mandarin mós iha valór estratéjiku ba jerasaun foun Timor-Leste nian, tanba abilidade ne’e bele komplementa sira-nia profisiénsia inglés no loke oportunidade ne’ebé luan liután iha futuru.

“Oportunidade atu estuda iha Xina importante tebes. Presiza mós investe iha edukasaun. Se ita estuda iha Xina, ita bele aprende mandarin. Bainhira kombina ho inglés, abilidade sira ne’e bele kompleta malu ba futuru”, nia hatete.

Publikasaun husi Vizaun kona-ba Kooperasaun Ekonómika no Komérsiu Xina-ASEAN 2026–2027 koloka AI hanesan kampu emerjente ida ne’ebé hein atu define liután kooperasaun ekonómika entre parte rua ne’e.

Relatóriu ne’e dehan lista dezenvolvimentu rede 5G, sentru dadus, komputasaun iha nuvem, no aplikasaun sira IA nian hanesan parte ida husi espansaun kooperasaun dijitál Xina-ASEAN.

Iha setór robótika, merkadu robótika móvel Xina nian kalkula besik RMB billaun 26,1 iha 2025, ho venda maizumenus unidade 182.000. Entretantu, Xina nia parte iha esportasaun robó industriál aumenta husi maizumenus 25,87% iha 2022 ba 37,12% iha 2024 no ultrapasa 40% iha 2025.

Dezenvolvimentu ida-ne’e mós hahú atu liga diretamente ho Sudeste Aziátiku liuhusi kooperasaun transfronteirisu iha robótika, transporte intelijente, kuidadu saúde, manufatura, agrikultura, no aplikasaun AI oioin.

Guangxi, rejiaun ida Xina nian ne’ebé sai hanesan odamatan xave ida ba kooperasaun ho ASEAN, dezenvolve hela modelu ida “P&D iha Beijing, Xangai, no Guangzhou, integrasaun iha Guangxi, no aplikasaun iha ASEAN” hodi enkoraja adosaun teknolojia AI nian iha nasaun sira Sudeste Aziátiku nian.

Dezenvolvimentu rekursu umanu maka parte krusiál ida husi transformasaun ida-ne’e, tanba utiliza teknolojia la’ós de’it presiza infraestrutura maibé mós forsa traballu ida ho abilidade dijitál no lian nian hodi halo interasaun iha ambiente kooperativa Xina-ASEAN.

Loro Horta haktuir maizumenus sidadaun timoroan hamutuk 120 ne’ebé oras ne’e daudaun iha Xina nu’udar estudante ne’ebé hala’o hela programa lisensiatura, mestradu, doutoramentu, no vokasionál. Maibé, konta ho timoroan sira ne’ebé kaben ho Xina bele to’o 130-140.

Tuir nia, estudante timoroan siora ne’ebé hala’o estudu iha Xina ne’e la’ós iha Beijing de’it, maibé iha provínsia oioin. Tuir embaixadór, timoroan besik 24 maka estuda iha Beijing, iha área hanesan enjeñaria no medisina.

Xina mós simu programa formasaun lubuk ida ba membru Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), bombeiru, jornalista, no profisaun sira seluk.

“Lian mandarin ne’e la fásil. Ezemplu, atu lee jornál ida, presiza hatene pelumenus karáter lian mandarin hamutuk 2.000, ne’e susar, maibé ha’u apresia tebes ita-nia estudante sira-nia abilidade, tanba durante sira hala’o estudu iha ne’e sira hatene to’o finaliza sira-nia estudu”, nia hatete.

Loro Horta kalkula katak pur volta 99% husi estudante timoroan ne’ebé estuda iha Xina kompleta sira-nia edukasaun ho susesu.

Tuir dadus husi embaixada, maizumenus sidadaun timoroan na’in-130 mak kompleta ona ensinu superiór iha Xina iha nivel lisensiatura, mestradu, no doutoramentu.

Aleinde edukasaun formál, sidadaun timoroan liu 5.000 partisipa ona iha programa formasaun oioin ba tempu badak iha Xina, ne’ebé hahú husi semana ida ka rua to’o fulan balun.

Bazeia ba dadus imigrasaun nian ne’ebé Tatoli hetan durante halao vizita iha Xina, sidadaun timoroan liu rihun rua maka vizita ona Xina durante tinan 2025 hodi partisipa iha programa formasaun oioin no workshop sira.

Loro Horta haktuir katak nia hamutuk ho Governu kontinua esforsu atu hasa’e oportunidade bolsa estudu ba joven sira hodi estuda iha Xina. Tuir nia, Xina agora fornese bolsa estudu maizumenus 45 kada tinan.

Jornalista: Arminda Fonseca

Editora: Maria Auxiliadora

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!