Inaugura ona Uma-Lisan Kateri Katuas, Kakaluk sai husi Uma-Lisan ne’e fahe ba gerrilleiru sira
VIKEKE, 06 Outubru 2026 (TATOLI)–Inaugura ona iha Sesta ne’e Uma-Lisan Kateri Katuas. Husi Uma-Lisan ne’e, tuir Veteranu Lourenço Gomes “Ba’I Metak”, fó sasin katak fornese Kakaluk ‘biru’ ba gerrilleiru sira hodi uza proteje an iha situasaun funu hasoru militár Indonézia.
“Iha tempu funu hasoru invazaun militár Indonézia, ita laiha materiál funu hanesan aviaun no tanque da guerra, iha de’it forsa FALINTIL mak liman kroat povu nian. Iha tinan 1980, komandu orienta ha’u ba iha vila hodi servisu hamutuk ho populasaun sira, maibé momentu ne’eba ha’u subar iha foho leten. Nune’e, ha’u-nia maun Nato Kay hein uma lisan mak ba hasoru ha’u ih foho leten fó kakaluk (biru) lima ba ha’u iha foho leten ne’ebá. Husi kakaluk lima ne’e, ida ha’u fó ba Falur Rate Laek, Saudozu Ular Rihik, soldadu Domingus, soldadu Rogério no ida mak iha ha’u hodi proteje an husi okupasaun Indonézia,” Lourenço Gomes hateten iha serimónia inaugurasaun Uma-Lisan Kateri Katuas, iha Suku Karaubalu, Tersa ne’e.
Jerasaun Uma-Lisan Kateri Katuas ne’e haktuir durante ne’e sasán-lulik rai iha uma-lisan referidu, maibé uma ne’e aat ona nune’e jerasaun no beioan sira hamutuk harii-hikas foun Uma-Lisan Kateri Katuas hodi rai sasán lulik sira iha laran.
“Ami-nia uma rai sasán lulik ne’e kondisaun aat ona, ne’ebé ami deside konstrui fali foun. Tan ne’e, ohin ita hamutuk hodi lori sasán-lulik sira bá iha uma foun. Ita-nia uma-lisan mak durante funu defende ita, maski ita menus materiál funu, maibé ikusmai ita konsege ukun-an, tan ne’e ita nafatin tane ita-nia kultura nu’udár eransa ba jerasaun sira,” nia hato’o.
Iha fatin hanesan, Administradór Postu Administrativu Vikeke Vila, Leopoldo da C. Alves, hateten autoridade lokál reprezenta Governu hakarak hato’o agradese ba família Umu-Lisan Kateri Katuas ne’ebé konstrui-hikas uma-lisan iha Postu Vikeke Vila.
“Maski ita agora moris ona iha era moderna maibé ita nu’udár timoroan nafatin tane aas ita-nia kultura no ita-nia kultura mak ita manán funu ida-ne’e. Ba família sira hotu katak Governu nafatin tau-atensaun ba lisan hotu-hotu iha Timor-Leste. Ita haree uma-lisan ne’e baibain, maibé ita haree valór espirituál nafatin fó matak malirin ba ita,” nia subliña.
Nia dehan katak uma-lisan mak sai bibleoteka ida ba jerasaun no sai fatin ba aprende kultura nian ba jerasaun foun sira, tanba ne’e jerasaun tenke hametin nafatin kultura.
“Husi kultura mak habelar moris no husi moris mak habelar fali kultura. Tanba ne’e, ha’u husu ba jerasaun foun sira labele abandona kultura–kontinua fiar kultura ne’ebé ita-nia beiala sira husik hela ba jerasuan sira tuirmai,” nia subliña.
Enkuantu, Uma-Lisan Kateri Katuas ne’e lokaliza iha Suku Karaubalu, Postu Vikeke Vila, Munisípiu Vikeke.
Iha serimónia inaugurasaun Uma-Lisan Kateri Katuas ne’e partisipa husi autoridade lokál, Polísia Eskuadra Vikeke Vila, veteranu no jerasaun sira husi Umu-Lisan Kateri Katuas.
Jornalista: Vitorino Lopes da Costa
Editór: Xisto Freitas da Piedade
