Top

MS-AMTL-ANCT halo kampaña prevensaun moras la hada’et ba funsionáriu MCI

Ministériu Saúde, Asosiasaun Médiku Timor-Leste (AMTL) hamutuk ho Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku iha Timor-Leste (ANCT-TL) halo kampaña prevensaun no diagnostiku sedu moras la hada'et ba funsionáriu Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI, sigla portugés). Imajen Tatoli/Felicidade Ximenes.

DILI, 12 Outubru 2026 (TATOLI)—Ministériu Saúde, Asosiasaun Médiku Timor-Leste (AMTL) hamutuk ho Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku iha Timor-Leste (ANCT-TL) halo kampaña prevensaun no diagnostiku sedu moras la hada’et ba funsionáriu Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI, sigla portugés).

“Agradese ba Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku iha Timor-Leste no AMTL, ba ita-boot sira-nia inisiativa ne’ebé mak servisu hamutuk ho ita atu halo nafatin atividade kampaña no screening ba ita-nia funsionariu sira. Atividade kampaña ba moras la hadaet ne’e ba programa rutina Ministériu Saúde nian, durante ne’e ita la’o hela iha fasilidade saúde sira,” Xefe Departamentu Moras La Hadaet, iha Ministériu Saúde, Mateus Ornai, hateten iha salaun MCI, Bebora, ohin.

Antes ne’e, lideransa sira orienta ona profisionál saúde sira iha fasilidade saúde atu halo servisu loro-loron hodi koko tensaun, koko raan-midar no fahe informasaun kona-ba moras la hada’et ne’e ba pasiente ne’ebé mai halo tratamentu saúde iha fasilidade saúde.

“Bainhira ita akompaña, ita haree katak ita-nia funsionáriu sira barak mak ladun partisipa iha ita-nia fasilidade saúde. Tanba ne’e, mak ita halo inisiativa ida-ne’e, hakarak tama-sai Ministériu sira, atu fahe informasaun. Entaun, ministériu lubuk ida mak ita tama ona hanesan iha Gabinete Primeiru-Ministru nomós Ministériu sira seluk. Entaun, ohin, ita mai iha Ministériu Komérsiu no Indústria, maibé ba oin ita sei la’o tan ba Ministériu sira seluk. Tanba ida-ne’e ita-nia atividade rutina husi Ministériu Saúde,” nia afirma.

Ministériu Saúde, Asosiasaun Médiku Timor-Leste (AMTL) hamutuk ho Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku iha Timor-Leste (ANCT-TL) halo kampaña prevensaun no diagnostiku sedu moras la hada’et ba funsionáriu Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI, sigla portugés). Imajen Tatoli/Felicidade Ximenes.

Nia esplika, ho objetivu ida-ne’e mak MS hakarak halo detesaun sedu ba moras sira hanesan hipertensaun no diabetes. Bainhira moras sira-ne’e mak la deteta no la halo tratamentu sedu mak nia bele hamosu moras komplikasaun sira hanesan atakasaun fuan, dalaruma ema ne’e di’ak hela maibé derrepente sai ba atakasaun monu no mate liu.

Nia dehan, kona-ba hipertensaun, diabetes, kankru ne’e bele halo prevensaun tanba atu kontrola moras mak liuhusi kontrola estilu de vida, liuhusi hahan ne’ebé saudavel, prátika ezersisiu regulár, para fuma no para hemu tua tanba husi buat sira-ne’e mak bele kontrola moras la hada’et.

Diretór Ezekutivu Organizasaun Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku Timor-Leste, Sancho Fernandes, hateten objetivu prinsipál husi atividade ne’e mak atu hasa’e koñesimentu funsionáriu públiku sira-nian kona-ba prevensaun ba moras la hada’et sira hanesan atakasuan fuan, estruk, diabetes no pulmaun kroniku sira no seluk tan.

“Tanba ami haree katak ita-nia taxa mortalidade ba ida-ne’e hahú aas. Aleinde ne’e mós detensaun sedu no prevensaun sedu bainhira ida-ne’e menus entaun ema barak sente moras ona mak sei ba ospitál, entaun ida-ne’e bele difikulta ba sira-nia moris,” nia dehan.

Nia relata, kampaña ida-ne’e importante tebes hodi fó hanoin ba ema hotu katak atu prevene moras la hada’et hahú halo deteksaun sedu ba sira-nia saúde.

Prezidente Asosisasun Médiku Timor-Leste (AMTL), Herculano Seixas, hateten fatór risku sira-ne’ebé kontribui ba moras la hada’et ne’e nia prevalensia aas tebes, ezemplu hipertensaun ne’e 26% husi populasaum idade 18 ba leten sofre moras ida-ne’e.

“Dadus hatudu katak 30% de’it mak halo tratamentu maibé kuaze 80% ne’e la halo tratamentu regular. Entaun, ida-ne’e fó hanoin ona mai ita katak ita hasoru dezafiu foun ne’ebé mak ezije ita, muda mós ita-nia estartéjia atu kombate. Saida mak atu halo hodi kombate moras la hada’et mak dahuluk ita sensibiliza nafatin formasaun saúde ba ita-nia maluk sira atu komprende katak importante ita atu kontribui ba prevensaun,” Herculano hateten.

Espesialista fuan ne’e husu ba ema hotu katak importnate atu chek up ba saúde ho regulár, nune’e bele hatene ida-idak nia moras hodi bele halo tratamentu sedu.

Diretora Rekursu Umanu iha Ministériu Komérsiu no Indústria, Martinha Manuela Carvalho Soares, hato’o agradeseimentu ba Ministériu Saúde no nia parseiru sira mai halo kampaña kona-ba moras la hada’et ba funsionariu MCI hodi bele halo chek up sedu, nuune’e bele prevene moras la hada’et sira-ne’e.

Jornalista : Felicidade Ximenes

Editór        : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!