SEFOPE husu MKAE aselera ezbosu saláriu mínimu ba Konsellu Ministru

DILI, 12 Outubru 2026 (TATOLI)—Sekretáriu Estadu Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE), Rogério Araújo Mendonça, husu ba Ministériu Koordenadór Asuntu Ekonómiku (MKAE) atu aselera ezbosu lei ba saláriu mínimu ne’ebé sira submete atu lori aprezenta iha Konsellu Ministru.
“Esforsu SEFOPE nian ba saláriu mínimu submete ona ba iha MKAE, agora sira mak la submete ba iha Konsellu Ministru ne’e. Ami halo nafatin komunukasaun ho MKAE atu aselera prosesu ida-ne’e,” Sekretáriu Estadu Formasaun Profisionál no Empregu, Rogério Araújo Mendonça, relata ba jornalista sira iha ESTV, Bekora.
Nia dehan, kompeténsia atu hasa’e saláriu mínimu ne’e husi Konsellu Nasionál Traballu no desizaun nominál osan nian deside ona tanbasá mak MKAE labele lori ba Konsellu Ministru.
“SEFOPE nafatin esforsu no iha semana ne’e nia laran, ha’u sei halo karta ba Primeiru-Ministru atu submete dokumentu ne’e no hodi aselera ne’e ho lais uitoan,” nia hateten.
MKAE la iha interese atu trava aumentu ba saláriu mínimu
Entretantu, Ministériu Koordenadór Asuntu Ekonómiku (MKAE) liuhusi Koordenadór Jerál, ho ekipa halo kedas konferénsia imprensa kona-ba proposta revizaun saláriu mínimu nasionál.
“MKAE hakarak fó esplikasaun kona-ba sira-nia pozisaun bá proposta atu hasa’e saláriu mínimu nasionál husi $115, $154 (INETL) ba $160 (CNT), no mós responde ba deklarasaun públika ne’ebé hatudu katak MKAE mak impede ka trava prosesu atu submete proposta ne’e ba Konsellu Ministru,” Koordenadór Jerál ne’e dehan.
MKAE laiha interese atu trava aumentu saláriu mínimu maibé sira-nia responsabilidade mak asegura katak proposta ida-ne’e iha fundamentu tékniku, ekonómiku, sosiál, fiskál no jurídiku ne’ebé forte, atu Governu bele foti desizaun neʼebé responsável no sustentável ba traballadór, empregadór no nasaun tomak.
“Governu komprende nesesidade atu hadi’a rendimentu traballadór sira nian, tanba saláriu ne’e ajuda traballadór sira atu selu nesesidade bázika hanesan hahán, uma, transporte, edukasaun labarik no saúde. MKAE la ignora difikuldade neʼebé traballadóres hasoru iha moris loro-loron,” membru governante ne’e subliña.
Maibé, nia dehan, atu hasa’e saláriu mínimu ne’e presiza konsidera mós oinsá desizaun ne’e bele implementa ho efetivu, la kria problema foun ba empregu, negósiu kiik no médiu, no estabilidade ekonomia nasionál.
Tanbasá presiza halo estudu no análize adisionál, tanba ne’e, labele foti desizaun bazeia de’it ba montante saláriu ne’ebé hakarak aumenta maibé presiza hatene mós impaktu real husi desizaun ne’e ba ekonomia no merkadu traballu iha Timor-Leste.
“Tenke halo análiza bazeia ba aspetu lima maka, impaktu sosiál, impaktu fiskál, impaktu jurídiku, kondisaun merkadu traballu, inflasaun no estabilidade presu,” nia hateten.
Nia haktuir, ezbosu proposta saláriu mínimu neʼebé aprezenta ona ba Konsellu Ministru hetan pedidu atu hadi’a no halo konsultasaun adisionál. Pontu ne’ebé presiza konsidera inklui asuntu sosiál, fiskál, finanseiru no koordenasaun ho instituisaun kompetente.
“Tanba ne’e, pedidu atu kompleta análize ka hadi’a dokumentu labele interpreta automatikamente hanesan tentativa atu trava prosesu. Revizaun eintermu tékniku konklui ona, maibé desizaun polítika mak seidauk,” nia esplika.
MKAE nu’udar Ministru koordenadór ba asuntu ekonomia, iha responsabilidade atu ajuda asegura katak proposta polítika ne’ebé iha impaktu ba ekonomia nasionál hetan análize ne’ebé adekuadu no koordenasaun entre instituisaun.
“MKAE la substitui kompeténsia SEFOPE iha área empregu no la substitui mós kompeténsia Konsellu Ministru atu foti desizaun kona-ba proposta lei. Maibé responsabilidade ida-ne’e presiza komprende hanesan prosesu koordenasaun no preparasaun téknika, la’ós disputa entre instituisaun,” nia rekomenda.
Nia reforsa tan katak MKAE hakarak reafirma sira-nia prontidaun atu kontinua koordena ho SEFOPE no instituisaun seluk atu ajuda finaliza prosesu ne’e. Maibé desizaun ikus kona-ba montante saláriu mínimu no aprovasaun proposta lei sei depende ba prosesu governamentál no deliberasaun iha Konsellu Ministru.
“Tanba ne’e ita presiza asegura katak dokumentu proposta lei kompletu, análize impaktu klaru, no fundamentu legál no fiskál disponivel atu apoia desizaun. Ita mós presiza klarifika responsabilidade kada instituisaun, prazu ba finalizasaun no prosedimentu atu submete proposta ba Konsellu Ministru, tuir regra governasaun neʼebé aplika,” nia hateten.
Tanba ne’e, nia husu ba parte hotu atu kontinua diálogu ho respeitu, uza dadus no evidénsia, no evita akuzasaun ne’ebé bele hamosu konfuzaun iha públiku. Ita presiza kooperasaun, la’ós konfrontasaun, ita presiza solusaun, la’ós akuzasaun.
Antes ne’e, iha 30 Abríl 2026, Vise-Ministru ba Asuntu Parlamentár, Adérito Hugo da Costa, informa Gabinete Jurídiku Konsellu Ministru (KM) sei halo avaliasaun ka revizaun kona-ba ezbosu lei saláriu mínimj ba traballadór ne’ebé Sekretária Estadu Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE) submete.
Vise-Ministru ba Asuntu Parlamentár, Adérito Hugo, afirma SEFOPE no MKAE levanta dala ida ona proposta saláriu mínimu, maibé lejizlasaun ne’e seidauk iha jeneralidade, fiar katak ministériu komponente sira prepara ona atu halo diskusaun iha Konsellu Ministru.
“Ha’u labele adianta uluk bainhira proposta ne’e seidauk klaru, maibé aprezentasaun iha tinan kotuk SEFOPE sein iha koordenasaun ho entidade relevante sira seluk hanesan setór traballu,” Vise-Ministru ba Asuntu Parlamentár, Adérito Hugo, hateten ba jornalista sira.
Maske nune’e, nia dehan, SEFOPE mós hadi’a ona proposta hirak ne’e no submete ona, entaun Gabinete Jurídiku iha Konsellu Ministru sei haree no oinsá inisiativa proposta ne’e bele aprezenta iha ajenda reuniaun Konsellu Ministru tuir mai.
“Tanba ami-nia regra ba Konsellu Ministru nian mak kualkér inisiativa ne’ebé miniatériu relevante sira aprezenta tenke aprezenta ninia rekezitu antes ba jurídiku sira haree, atu labele iha kontráriu,” nia esplika.
Bainhira ezbosu lei ne’e finaliza ona mak sei ajenda ba iha reuniaun Konsellu Ministru hodi hetan apresiasaun no aprovasaun.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes

