Ramos-Horta: Tais nu’udar arkivu moris ba istória no identidade Timor-Leste nian

DILI, 13 Outubru 2026 (TATOLI)–Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, hateten tais tradisionál Timor-Leste nian la’ós de’it traje maibé tais nu’udar arkivu moris ida kona-ba istória, koñesimentu tradisionál no identidade koletiva povu Timor-Leste nian.
Notísia Relevante:
“Forum ne’ebé organiza husi REDI no Soru Tais ne’e halibur reprezentante hamutuk 250 husi instituisaun Estadu, parseiru internasionál no komunidade,” Prezidente Ramos-Horta hato’o nia intervensaun hafoin halo abertura ba Tais Forum iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pité, Dili, Tersa ne’e.
Xefe Estadu valoriza papél feto timoroan sira-ne’ebé ho abilidade, pasiénsia no kriatividade soru tais, lori istória, símbolu no memória komunidade husi jerasaun ida ba jerasaun sira tuir mai.
“Iha serimónia kulturál, tais mós hametin lasu entre família no komunidade, no espresa sentidu pertensa nu’udar povu,” nia dehan.
Xefe Estadu salienta katak iha 2021, téxtil tradisionál ne’ebé tesi ho liman tama ona iha lista patrimóniu kulturál intanjível UNESCO nian ne’ebé presiza salvaguarda urjente.
“Rekoñesimentu internasionál ne’e nu’udar orgullu ida maibé mós fó hanoin ba responsabilidade atu proteje patrimóniu ida-ne’e liuhusi prátika no transmisaun koñesimentu ba jerasaun foun sira,” nia dehan.
Prezidente Repúblika destaka prioridade tolu ne’ebé tenke la’o hamutuk mak preservasaun, empoderamentu no sustentabilidade.
Prezervasaun signifika salvaguarda la’ós de’it feto sira-nia téknika tesi, maibé mós sira-nia motivu, signifikadu kulturál, matenek tradisionál no prátika komunitária.
Empoderamentu signifika rekoñese feto tesi-na’in sira la’ós de’it hanesan tutela kulturál maibé hanesan artezenatu sira-ne’ebé iha abilidade, emprezária sira no kontribuinte esensiál ba família no ekonomia lokál. Sira-nia koñesimentu no serbisu merese hetan rekoñesimentu, sira-nia lian tenke rona no sira-nia lideransa tenke hametin.
Ba sustentabilidade, Ramos-Horta dehan, presiza harii sistema ida-ne’ebé bele apoia tesi-na’in sira no sira-nia organizasaun iha tempu naruk, liuhusi negósiu ne’ebé viável, kapasidade organizasaun ne’ebé forte liután no asesu ba merkadu sira.
Nia subliña mós importánsia presu ne’ebé justu tanba tais ida reprezenta semana sira serbisu nian, koñesimentu espesializadu no kriatividade no nia folin tenke reflete valór ne’ebé investe iha nia produsaun.
Remunerasaun justu la’ós de’it konsiderasaun komersiál maibé kestaun ba justisa ekonómika, dignidade no respeitu ba feto soru-na’in sira.
“Dezenvolvimentu merkadu no oportunidade komersiál sira tenke la’o hamutuk ho kondisaun serbisu ne’ebé justu,” nia afirma.
Xefe Estadu husu atu komersializasaun tais tenke respeita orijen, koñesimentu tradisionál kulturál no estabelese sertifikasaun, padraun kualidade, diversifikasaun produtu, marka no asesu ba merkadu foun sira.
Notísia Relevante:
Jornalista : Hortêncio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes

