Dom Aleixo no Cristo Rei sai área risku ba kazu dengue
DILI, 14 Outubru 2026 (TATOLI)—Diretór Edukasaun Promosaun Saúde iha Ministériu Saúde, Jaime Belo, konsidera iha Munisípiu Dili ne’e área ne’ebé risku ba dengue mak Postu Administrativu Dom Aleixo no Cristo Rei.
“Área risku ba dengue seluk mak postu Vera kruz, Nain feto no Ataúru. Entaun, eskola sira ne’ebé mak iha Dom Aleixo, Ministra Saúde orienta halo ona intervensaun liuliu ba labarik sira ne’ebé mak hahú husi pre-eskolar to’o Eskola Bazika treiseiru siklu, ita halo ona fomigasaun,” Jaime Belo hateten iha nia kna’ar fatin, Kaikoli, ohin.
Nia afirma, eskola balun iha Postu Admnistrativu Vera Cruz, Cristo Rei no Nain Feto ne’e, daudaun ne’e ekipa sira halo hela fomigasaun.
“Dadus eskola ne’e seidauk iha ha’u-nia liman, maibé munisípiu sira-ne’ebé mak agora la’o hela ne’e hamutuk 1.386 eskola mak ita halo ona intervensaun iha teritoriu laran tomak,” nia informa.
Antes ne’e, Diretór Servisu Saúde Munisípiu Dili, Mateus Pinto, hateten SSMD prepara ona atu halo sensibilizasaun ba komunidade sira kona-ba prevensaun kazu dengue.
“Ha’u hanoin ida-ne’e di’ak tebes. Antes ita halo preparasaun másimu nune’e hein udan monu rai, entaun oinsá mak ita bele alerta nafatin ba komunidade. Entaun, ha’u hanoin tinan ida-ne’e husi Janeiru to’o Marsu, ita hotu akompaña katak kazu sa’e makaas depois sentru saúde no HNGV to’o fatin laiha. Ba tinan 2027, ita la’ós halakon maibé oinsá mak bele halo prevensaun. signifika katak tinan oin ne’e ita bele redús kazu dengue, labele sa’e makaas hanesan agora daudaun ne’e. Tanba ita koordena ona oinsá mak bele fahe abate nomós fumigasaun ba área risku sira,” Mateus Pinto hateten.
Nia afirma, tuir orientasaun husi Ministra Saúde katak iha mudansa klimatika maibé derepente mak udan hanoin iha ona koordenassan atu halo fumigasaun iha eskola balun iha Postu Administrativu Dom Aleixo nian.
“Entaun abate la’o nafatin oinsá ita bele halo fumigasaun, ita bele fahe abate maibé ita alerta ba komunidade oinsá mak bele hamoos, hamaran no hakoi lata mamuk ne’e importante, atu nunee iha ida-idak nia uma hun no bairru sira bele moos nafatin, hodi redús kazu dengue,” nia esplika.
Husi Janeiru to’o Setembru, Servisu Saúde Munisípiu Dili rejistu moras dengue hamutuk 2.774 no husi númeru ne’e pasiente na’in-17 mak hakotu iis.
Nia haktuir, kazu sira-ne’ebé kontinua rejistu makaas no presiza halo sensibilizasaun ba komunidade liuliu iha área afetadu sira, nune’e to’o tempu sira karik bele halo prevensaun tanba haree ba dadus ida-ne’e foin dadauk sa’e makaas.
Vise-Ministru Saúde Fortalesimentu Institusionál, José Mango dos Reis, hateten kona-ba programa Wolbachia ne’ebé mak Governu liu husi Ministériu Saúde hamutuk ho Menzies Timor-Leste implementa iha Munisípiu Dili daudaun ne’e atinje ona 80% no posbilidade espande ba Munisípiu sira-ne’ebé ho ninian rezisténsia aas ne’e.
Nia dehan, ho persentaje ne’ebé mak agora daudaun di’ak, espera katak bele hatudu rezultadu ne’ebé di’ak iha tinan sira tuir mai.
Nia afirma, agora 80% ne’e iha Munisípiu Dili de’it, tanba projetu ne’e pilotu Governu ho parseiru implementa ne’e garante katak bele redús moras dengue iha Timor-Leste.
“Presiza espande tan ba Munisípiu seluk. Menzies ho Governu Timor-Leste, ba oin, karik bele ita bele espande tan ba munisípiu sira-ne’ebé mak ninian nivél rezisténsia aas,” nia dehan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
