Governu hakarak atinje PIB 4,6% iha 2027

DILI, 14 Outubru 2026 (TATOLI)-Vise-Ministra Finansa, Regina de Jesus, informa katak iha proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027 Governu hakarak atinje Produtu Internu Brutu (PIB) 4,6%.
Ho proposta OJE 2027 ho tema “Hametin Reziliénsia liuhusi Transformasaun: Diversifika Ekonomia ba Futuru Sustentável” reflete prioridade importante ida katak Timor-Leste kontinua investe iha dezenvolvimentu kapitál umanu, infraestrutura, saúde, edukasaun no oportunidade empregu ne’ebé tenke hala’o ida-ne’e ho responsabilidade fiskál.
Nia salienta katak OJE ne’e la’ós de’it hanesan dokumentu hodi hatudu osan hira mak Governu hakarak gasta, maibé oinsá hatuur prioridade ba aloka rekursu limitadu, hadi’a kualidade despeza públika no prepara ekonomia atu sai produtiva, diversifikada no menus dependénsia ba Fundu Petrolíferu.
Ho objetivu prinsipál mak atu asegura katak investimentu públiku ohin bele kria benefísiu ba povu, oportunidade ba setór privadu no kondisaun finanseira ne’ebé di’ak liu ba jerasaun futuru mai.
Nia hatete katak ho ida-ne’e iha proposta OJE 2027 Governu prevee ho montante konsolidadu billaun $2.568,5 iha aumenta 7,4% kompara ho Orsamentu Retifikativu 2026 billaun $2.392,1. Ho aumenta ne’e hatudu reforsa Governu atu kontinua finansia prioridade nasionál, hametin servisu públiku no promove dezenvolvimentu sustentavel.
Verba OJE 2027 aloka ba administrasaun sentrál billaun $2.487,4 aumenta 7,6% kompara OJE 2026 billaun $2.311, 9, Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambenu (RAEOA) millaun $56,1 [redusaun 12,2% ne’ebé tinan fiskál ne’e hetan alokasaun millaun $63,9] no seguransa sosiál $186,6 aumenta 9,5%.
“Haree husi prespetiva makroekonómiku ba 2027 hatudu sinál pozitiva, tanba Governu projeta ekonomia naun-petróleu kreximentu Produtu Internu Brutu reál hamutuk 4,6% kompara ho kreximentu 4,3% iha 2025 no 2026”, nia hato’o iha Panorama Orsamentál 2027 iha edifísiu Ministériu Finansa, Aitarak-Laran, ohin.
Governante ne’e salienta katak ida-ne’e hatudu ekonomia Timor-Leste sei kontinua dezenvolve kreximentu iha tinan oin hodi impulsiona husi investimentu (+6,5%), konsumu uma-kain (+3,0%), konsumu públiku (+3,6%) no esportasaun (+9,3%)
“Kuandu ita husi kreximentu ne’e ninia impaktu iha, bele kria oportunidade empregu, aumenta atividade negósiu no hametin rendimentu doméstiku”, nia dehan.
Maibé, nia salienta katak, presiza rekoñese ekonomia Timor-Leste sei kontinua depende maka’as ba despeza públika no dezafiu la’ós de’it sustenta kreximentu ekonómiku iha tinan ida no rua, maibé presiza kria baze ekonomia ne’ebé forte liu ho kapasidade atu kria empregu no aumenta rendimentu família sira-nian.
Tanba ne’e, Governu sei kontinua promove investimentu iha infraestrutura, setór produtivu hanesan agrikultura, peska, turizmu, asesu ba funsionamentu no dezenvolvimentu setór privadu.
Hodi dehan katak Governu harii daudaun Banku Nasionál Dezenvolvimentu Timor-Leste atu fó oportunidade ba setór privadu, liliu mikro, ki’ik no médiu empreza sira. Nia objetivu mak atu transforma investimentu públiku sai produtivu iha atividade emprezariál.
Vise-Ministra koloka risku sira bele halo la atinje PIB ne’ebé projeta, tanba iha presaun seluk iha tinan 2027 no 2028 ba realizasaun atividade Eleisaun Prezidensiál no Parlamentár.
“Ho ida-ne’e dalaruma la konsentra ba administrasaun públika ba desizaun prosesu sira aprovizionamentu, aprovasaun kontratu. Seluk mak eleisaun ne’ebé hala’o ho mudansa estrutura Governu, inserteza polítika no investimentu privadu bele hamosu emprezáriu sira hein situasaun polítika klara hodi foti desizaun atu investe aumenta negósiu ba kontratu serbisu foun sira”, nia akrexenta.
Governante ne’e afirma katak ministériu iha ninia estratéjia atu hasoru situasaun ne’e mak kontinua asegura kontinuidade servisu públiku, ezekusaun, investimentu tuir planu disiplina fiskál no konfiansa setór públiku sira.
“Iha periódu eleisaun, ita tenke asegura katak, prosesu demokrátiku la sai obstákulu ba kontinuidade dezenvolvimentu ekonómiku, estabilidade institusionál, ezekusaun orsamentál efetiva no konfiansa investidór mak importante atu mantein dinamizmu ekonomia no garante kreximentu PIB bele benefisia povu”, nia afirma.
Aleinde ne’e, Governu projeta taxa inflasaun 1,8% ba tinan oin hodi kontinua hametin presu no podér kompra família sira.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora

