Mosu dezentendimentu iha Tribunál Dili

DILI, 14 Outobru 2026 (TATOLI) – Prezidente Tribunál Rekursu, Afonso Carmona, kuarta ohin, orienta autoridade seguransa ne’ebé halo knaar iha Tribunál Dili hodi hasai Juíz na’in-haat ne’ebé daudaun halo hela funsaun iha Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili.

Situasaun ne’ebé akontese iha tuku 09:00 dadeer ne’e, Prezidente Tribunál Rekursu Afonso Carmona orienta nia pesoál eskoltu no polísia sira ne’ebé mak servisu iha Tribunál Dili atu hasai Juíz na’in-haat atu hamamuk fatin hodi entrega ba Juíz sira seluk atu halo funsaun.

Juíz na’in-haat mak hanesan Juíza Ana Paula Fonseca, Juíza Francisca Cabral, Juíz José Gonçalves no Juíz António Fonseca.

Juíz na’in-haat referidu molok ne’e Konsellu Superiór Majistratura Judisiária (KSMJ) halo ona deliberasaun hodi deside halo transferénsia ba Majistradu Judisiál na’in haat ba fali Tribunál seluk.

Maibé, Juíz-na’in haat ne’e to’o agora la dauk kumpre desizaun Konsellu nian no hili mantein iha Tribunál tanba ho razaun katak diliberasaun no desizaun Konsellu Superiór Majistratura Judisiária la klaru ne’e mak sira halo reklamasaun ba desizaun KSMJ nian ne’e no reklamasaun ne’e Tribunál Rekursu sei deside tanba ne’e Juíz na’in-haat ne’e kontinua mantein hodi halo servisu iha Tribunál Dili.

Situasaun ne’ebé atu muda Juíz na’in-haat iha kuarta dadeer ne’e la konsege realiza tanba Juíz sira iha Tribunál Dili reziste maka’as ho desizaun KSMJ nian no konsidera katak Konsellu nia desizaun hodi ba Juíz na’in-haat ne’e la hatudu transparánsia.

Ne’e mosu diskusaun entre Juíz na’in-haat ne’e ho Juíz Adminostradór Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili Yudi Pamunkas to’o mosu tensaun alta no ikusmai Juíz sira tenke halo dezentendimentu ho Juíz Administradór Tribunál Dili Pamunkas.

Dezentedimentu ne’e mosu kauza tanba, Juíz Florencia Freitas ho lian maka’as hateten ba Juíz Admknistadór Dili Yudi Pamunkas iha sala Juíz Administradór nian katak la konkorda ho desizaun nune’e situasaun ne’e aumenta ladi’ak bainhira inklui Juíz sira seluk fó solidaridade ba nia maluk Juíz na’in-haat no dezentendimentu sai naruk.

Konvoka enkontru solusiona

Responsavél Peskizadór Programa Monitorizasaun Sistema Judisiária (JSMP), Luís Sampaio, hateten, situasaun ne’ebé agora daudaun akontese iha Tribunál Dili ne’e Konsellu Superiór Majistratura Judisiál tenke konvoka enkontru hodi solusiona problema ne’e.

“Sim, situasaun ohin ne’e hanesan pontu klimas husi akumulasaun problema oioin ne’ebé akontese liliu tanba Konsellu Superiór Majistratura ne’ebé vakum ka la fusiona ka paralizadu totál i la hatudu vontade atu asume kna’ar ne’ebé Konstituisaun fó, tanba iha prátika normál iha kazu desizaun ruma ne’ebé mak kontestasaun ka obzesaun (keberatan) husi parte sira interresadu sira-nia mekanizmu mak tenke hatan ba reklamasaun nia mekanizmu mak tenke hatan ba reklamasaun,” Luis hateten ba jornalista sira iha Tribunál Dili, kuarta ohin.

Tuir Luís katak, ita bele konsidera desizaun ne’ebé konsellu hasai atu halo transferénsia ne’e hetan kontestasaun tanba ne’e iha prosesu ida ne’e rekorre no disputa hela, kuandu iha disputa nia laran labele ezekuta orden labele sai hodi ezekuta muda Juíz na’in-haat.

“Agora Prezidente invezde funsiona Konsellu Superiór Majistratura para reune nia membru sira hatan ba reklamasaun, reklamasaun mak mantein nia desizaun okee orden ne’e bele ezekuta mas nia nunka hatan laiha konvokatoriu entre membru sira prezidente Repúblika nian vogál hodi subtitui ida-ne’ebé iha impedimentu Governu mós nomea tiha ona vogál atu priense kuorum ba Konsellu mas la funsiona,” nia dehan.

No dehan, to’o agora KSMJ la funsiona tanba ladauk fó reeposta ba reklamasaun no rekursu kontensioza liga ho Juíz na’in-haat ne’ebé atu muda.

“Oinsá bele hatan ba situasaun reklamasaun sira ne’e kuandu konsellu la funsiona ne’e fallansu grava ne’e mosu lideransa Konsellu Superiór Majistratura ne’ebé lidera husi atuál Prezidente Tribunál Rekursu ka Prezidente Supremu Tribunál Justisa nia mak tenke hatudu nia lideransa, hatudu nia kapasidade mós hatudu vontade atu bele rezolve situasaun sira ne’e, ita labele husi ne’e, ne’e orgaun soberanu ida,” nia tenik.

Nia dehan, se entre Juíz sira ne’e, ita bolu Majistradu mak ho faze ida ne’ebé remata asuntu ne’e ho danu violensia ida ne’e fó Impaktu ba servisu sira.

“Tanba ne’e mak ita ejize ba Prezidente Tribunál Rekrusu ne’ebé nu’udar Prezidente mós ba Konsellu Superiór Majistratura Judisiária iha tempu badak tenke reune funsionamentu Konsellu Superiór Majistratura atu trata reklamasaun sira ne’e”, nia dehan.

Halo diálogu

JSMP mós husu ba Prezidente Repúblika atu halo mós papél importante halo komunikasaun diálogu tanba ita-boot (Jornalista) sira hatene artigu 74.^o figura ne’ebé asegura funsionamentu órgaun demokrátika Tribunál ne’e órgaun demokrátika tanba ne’e, tuir JSMP, Prezidente labele ignora.

Entretantu, tuir observasaun jornalista TATOLI iha terrenu katak hafoin dezentedimentu entre Juíz sira iha Tribunál Dili ho Juíz Administradór Yudi Pamunkas, Juíz sira iha Tribunál Dili kontaktu Prezidente Tribunál Rekursu Afonso Carmona hodi rezolve situasaun ne’ebé akontese iha Tribunál Dili, lakle’ur de’it Juíza Jacinta Correira ne’ebé reprezenta Juíz sira iha membru Konsellu Superiór Majistratura Judisiál to’o kedan Tribunál Dili hodi konvoka reuniaun ho Juíz sira iha Tribunál hodi ko’alia kona-ba dezentedimentu ne’ebé la’o entre Juíz Adminstradór Dili no Juíz sira iha Tribunál Dili.

Liga ho dezentedimentu ne’e prosesu julgamentu iha Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili la’o ladún efetivu tanba kazu barak halo adiamentu tanba Juíz sira sei rezolve problema dezentedimentu referidu.

Jornalista       : Natalino Costa

Editór             : Rafael Ximenes de A. Belo