Top

Ramos-Horta partisipa kompromisu ho vizibilidade aas iha Austrália

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta. Imajen TATOLI/Egas Cristóvão

DILI, 14 Outubru 2026 (TATOLI)–Prezidente Repúblika no Laureadu Nobel ba Pás, José Ramos-Horta, sei hala’o vizita ba Austrália husi loron 16 to’o 20 Outubru 2026, hodi partisipa iha kompromisu ho vizibilidae aas iha Austrália liuliu iha Sydney no Perth.

“Iha Sydney, ha’u sei hato’o palestra públika prinsipál iha eventu ne’ebé organiza husi Sentru Sudeste Aziátiku Sydney (SSEAC) iha Universidade Sydney, ho títulu “Revizita Demokrasia iha Tempu Turbulentu sira, Lisaun sira husi Sudeste Aziátiku no Papél Sudeste Aziátiku iha Mundu”, iha loron 16 Outubru 2026,” Prezidente Repúblika hateten ba jornalista sira iha Palásiu Prezidensiál, Bairru-Pité, Dili, ohin.

Palestra ida-ne’e oportunu tebes, tanba akontese iha tinan dahuluk husi adezaun istóriku Timor-Leste ba Asosiasaun Nasaun sira Sudeste Aziátiku (ASEAN) nu’udar Estadu-membru ba da-11, iha 26 Outubru 2025.

Nu’udar espansaun dahuluk husi bloku ne’e dezde 1999, marku ida-ne’e fó pezu signifikativu ba foku palestra nian kona-ba papél Sudeste Aziátiku ne’ebé evolui iha pálku globál.

Palestra ne’e sei esplora Timor-Leste nia dalan husi okupasaun no rezisténsia ba nasaun demokrátiku, implikasaun husi ninia adezaun ba ASEAN 2025 ba koezuan rejionál, no dezafiu boot kona-ba retrogradu demokrátiku no kompetisaun jeopolítika ne’ebé Sudeste Aziátiku hasoru.

Prezidente Ramos-Horta sei hato’o diskursu prinsipál kona-ba “Revizita Demokrasia iha Tempu Turbulentu husi 1975 to’o 2025”, tuir mai ho diskusaun painél.

“Iha aniversáriu Balibo Five nia mate ba da-51, ha’u sente onradu atu hamutuk ho komunidade Universidade Sydney nian hodi hanoin hikas jornalista aten brani sira-ne’e. Palestra ne’e hanesan oportunidade ida atu reflete kona-ba viajen Timor-Leste nian husi okupasaun no rezisténsia ba nasaun demokrátiku, viajen ida ne’ebé agora kontinua nu’udar membru kumpletu ASEAN nian,” Prezidente Ramos-Horta hateten.

Data palestra nian, 16 Outubru, iha signifikadu kle’an. Loron ne’e marka aniversáriu ba da-51 husi jornalista na’in-lima ne’ebé mate iha Balibo, Timor-Leste, iha loron 16 Outubru 1975.

Nu’udar rekoñesimentu, programa sei inklui segmentu espesiál ida ho minutu sanulu hodi hanoin hikas Balibo Five, hodi fó onra ba sira-nia lejadu no loron lembransa Timor-Leste nian ba liberdade imprensa. Aprezentasaun florál sei entrega ba membru família ne’ebé sei moris husi sira na’in-lima.

Hafoin Sydney, Prezidente Ramos-Horta sei ba Perth hodi partisipa iha Global Citizen NOW: Perth 2026 Summit, ne’ebé hala’o iha loron 18 to’o 20 Outubru 2026 antes COP31.

Símposiu sei hala’o iha Sentru Konvensaun no Espozisaun Perth, iha Austrália Osidentál, hodi kria plataforma ida-ne’ebé líder sira husi setór oioin bele avansa solusaun prátiku, anunsia kompromisu foun, hametin parseria, no mobiliza investimentu ne’ebé habelar asesu ba enerjia moos, aselera eletrifikasaun, hametin seguransa enerjétika, no apoia dezenvolvimentu globál.

Símposiu ne’e sei halibur líder governamentál, emprezariál, filantrópiku, Povu Primeiru no komunidade indíjena sira, akademia no sosiedade sivíl.

Objetivu símposiu ne’e mak atu hametin kolaborasaun, loke kompromisu foun, no harii momentum antes COP31.

Iha Segunda-feira, 19 Outubru 2026, Prezidente Ramos-Horta sei partisipa iha konversa kona-ba “Enerjia, Seguransa no Independénsia”, ne’ebé modera husi Tzeporah Berman, Prezidente Tratadu Naun Proliferasaun Kombustível Fósil nian.

Oradór sira-ne’ebé anunsia ona ba Global Citizen NOW, Perth inklui Primeiru-Ministru Antígua no Barbuda no Prezidente ezersísiu Commonwealth nian, Gaston Browne; Premier Austrália Osidentál no Ministru ba Indústria Defeza, Turizmu, Komérsiu no Investimentu, Roger Cook, Prezidente no CEO globál husi Sosiedade Ázia no eis-Primeiru-Ministru Austrália ba dala 26, Kevin Rudd; Diretór Ezekutivu Ajénsia Enerjia Internasionál, Fatih Birol; no Vise-Sekretária-Jerál Nasoins Unidas, Amina J. Mohammed, ne’ebé sei hato’o diskursu ho vídeo.

“Símposiu Global Citizen NOW, Perth mak plataforma ida atu hasoru dezafiu sira-ne’ebé define ita-nia era, seguransa enerjétika, reziliénsia klimátika, no tranzisaun ba futuru sustentável. Timor-Leste, nu’udar nasaun ne’ebé vulnerável tebes ba mudansa klimátika, konversa ne’e la’ós abstratu, ida-ne’e ezistensiál. Ha’u hein atu avansa solusaun sira ne’ebé garante independénsia enerjétika, estabilidade rejionál, no tranzisaun ida-ne’ebé justu ba ema hotu,” Prezidente Ramos-Horta hateten.

Prezidente Ramos-Horta sei fila hikas mai Dili, Timor-Leste, iha loron 21 Outubru 2026.

Jornalista : Hortêncio Sanchez

Editór        : Cancio Ximenes

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!