Top

Defisiénsia matan no limitasaun finanseira la hapara Carceres nia mehi ba edukasaun

Carceres Nunes. Imajen TATOLI/Egas Cristovão

DILI, 15 Outubru 2026 (TATOLI)—Subsídiu mensál US$60 ne’ebé Carceres Nunes simu husi Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun (MSSI) ajuda nia kobre nesesidade bázika, inklui alojamentu no transporte, atu kontinua nia estudu iha universidade.

Maibé, estudante ho defisiénsia matan ne’e husu mós oportunidade bolsa estudu ne’ebé bele apoia nia atu ramata formasaun akadémika.

Carceres, ne’ebé hela iha Dili, tenke fahe tempu entre estudu, responsabilidade família no servisu kazuál iha Asosiasaun Halibur Defisiénsia Matan Timor-Leste (AHDMTL). Maski enfrenta limitasaun finanseira no difikuldade asesu ba materiál aprendizajen, nia kontinua buka koñesimentu atu prepara an ba futuru.

“Ha’u mak oan dahuluk hosi maun-alin na’in lima. Ami na’in-haat kontinua estudu iha universidade no simu subsídiu husi MSSI, ho montante US$60 kada fulan ba kada ema. Osan ne’e ajuda ami atu kobre nesesidade bázika, selu alojamentu no transporte atu bá eskola no universidade,” Carceres Nunes dehan ba TATOLI, iha HAK Faról, Kinta ne’e.

Nia esplika katak kustu moris iha Dili sai todan ba família, nune’e apoiu finanseiru ne’e ajuda hamenus presaun ekonómika no permite nia konsentra liután ba estudu.

Aleinde kontinua nia estudu, Carceres mós halo servisu kazuál iha AHDMTL. Servisu ne’e fó oportunidade ba nia atu dezenvolve kapasidade no partisipa iha ambiente profisionál, enkuantu kontinua kumpre responsabilidade família.

Obstákulu asesu ba edukasaun

Carceres nia esperiénsia edukasaun hatudu katak estudante ho defisiénsia matan sei enfrenta dezafiu iha asesu ba materiál aprendizajen no teknolojia asistiva iha ensinu superiór.

Nia uluk estuda iha Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), iha Fakuldade Edukasaun, Arte no Umanidade, Departamentu Língua Portuguesa. Durante prosesu aprendizajen, nia hasoru difikuldade atu asesu ba materiál estudu, uza komputadór no programa teknolojia asistiva ne’ebé bele fasilita estudante ho defisiénsia matan atu aprende ho independente.

Kondisaun ne’e halo nia deside kontinua estudu iha Universidade da Paz (UNPAZ), iha Fakuldade Siénsia Sosiál no Umanidade, Departamentu Estudu Dezenvolvimentu.

Carceres konsidera katak kolaborasaun ho dosente sira no asesu ba materiál eletróniku iha UNPAZ ajuda fasilita nia prosesu aprendizajen.

Ba nia, asesu ba edukasaun la depende de’it ba vontade estudante atu aprende, maibé mós ba disponibilidade materiál ne’ebé asesível, teknolojia apropriada no apoiu husi dosente sira.

Nia esperiénsia ne’e hatudu katak instituisaun edukasaun superiór presiza garante ambiente aprendizajen ne’ebé bele responde ba nesesidade estudante ho defisiénsia, hodi sira bele partisipa no dezenvolve sira-nia kapasidade hanesan estudante seluk.

Husu oportunidade bolsa estudu

Maski subsídiu MSSI ajuda kobre parte husi nesesidade moris no estudu, Carceres konsidera katak apoiu ne’e seidauk sufisiente atu responde ba nesesidade hotu. Tanba ne’e, nia husu ba Fundu Dezenvolvimentu Kapitál Umanu (FDCH-sigla portugeza) atu fó oportunidade ba estudante ho defisiénsia sira atu aplika ba programa bolsa estudu, tuir kritériu no kondisaun ne’ebé aplika.

Carceres esplika katak nia iha responsabilidade atu ajuda nia maun-alin sira no kontribui ba nesesidade família. Tanba ne’e, apoiu finanseiru sai importante atu nia bele mantein ekilíbriu entre responsabilidade família no objetivu akadémiku.

“Ha’u iha esperansa katak FDCH bele fó oportunidade ba ema ho defisiénsia sira atu kontinua estudu. Estudante barak iha vontade atu aprende, maibé la hetan apoiu sufisiente husi família. Tanba ne’e, importante atu sosializa informasaun kona-ba oportunidade bolsa estudu, hodi kolega sira seluk bele aplika mós,” nia dehan.

Nia mós apela ba Governu no entidade relevante sira atu hametin sosializasaun kona-ba programa bolsa estudu, hodi estudante ho defisiénsia bele asesu informasaun kona-ba oportunidade ne’ebé disponivel no prepara dokumentu nesesáriu atu aplika.

Edukasaun inkluziva presiza asesu no oportunidade hanesan

Ba Carceres, edukasaun inkluziva la’ós kona-ba apoiu finanseiru de’it. Estudante ho defisiénsia matan sira presiza mós materiál aprendizajen iha formatu asesivel, komputadór ho programa lee-tetun iha ekran (screen reader), teknolojia asistiva no ambiente aprendizajen ne’ebé apoia sira-nia nesesidade.

Nia subliña katak instituisaun edukasaun superiór, Governu no parseiru dezenvolvimentu tenke servisu hamutuk atu garante oportunidade aprendizajen ba estudante hotu, inklui sira-ne’ebé iha defisiénsia fízika ka sensoriál.

Oportunidade hanesan iha edukasaun bele ajuda estudante ho defisiénsia dezenvolve kapasidade, hetan abilidade foun no prepara an atu tama iha mundu servisu, hodi bele kontribui ba família, komunidade no dezenvolvimentu nasaun.

Direitu ba edukasaun inkluziva mós sai parte husi Konvensaun Nasaun Unida kona-ba Direitu Ema ho Defisiénsia. Artigu 24 konvensaun ne’e subliña katak ema ho defisiénsia tenke iha asesu ba edukasaun iha nivel hotu, inklui ensinu superiór, ho oportunidade hanesan no apoiu apropriadu.

Kontekstu

Timor-Leste adere ba Konvensaun Nasaun Unida kona-ba Direitu Ema ho Defisiénsia iha 17 Janeiru 2023. Konvensaun ne’e fó énfaze ba direitu no oportunidade hanesan ba ema ho defisiénsia, inklui asesu ba edukasaun no partisipasaun tomak iha sosiedade.

Lee informasaun kompleta iha fonte ofisiál:

Carceres nia esperiénsia hatudu katak subsídiu mensál bele ajuda estudante sira enfrenta difikuldade ekonómika, maibé asesu ba materiál aprendizajen, teknolojia asistiva no oportunidade bolsa estudu mós importante atu sira bele kontinua no ramata edukasaun.

Ba nia, kontinua estudu la’ós de’it atu hetan diploma, maibé mós atu dezenvolve kapasidade no prepara an atu fó kontribuisaun ba família, komunidade no Timor-Leste.

Jornalista: Osória Marques

Editór: Xisto Freitas da Piedade

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!