Top

MAPPF distribui fini batar no prepara medida hasoru El Niño

Ilustrasaun fini batar. Imajen/Espesiál

DILI, 16 Outubru 2026 (TATOLI) – Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF), lihuhusi Diresaun Nasionál Agrikultura no Ortikultura no Protesaun Planta, kontinua distribui fini ba agrikultór sira no akompãna situasaun hodi hasoru El Niño.

Diretór Nasionál Agrikultura, Ortikultura no Protesaun Planta, Lúcio Nuno, informa fini ne’ebé tinan ne’e ministériu sosa hamutuk tonelada 280, kompostu husi hare kulit tonelada 150 no batar 130 ho totál orsamentu hamutuk rihun $675.

“Entaun husi fini ne’e ita distribui uluk ona batar hamutuk tonelada 86 ba epoka dahuluk, restu ba segunda epoka. Hare hola tonelada 150 ne’e tékniku sira sei foti hela amostra, fin fulan ne’e nia rohan ka fulan oin sei distribui ba agrikultór sira”, Lúcio Nuno hatete ba Tatoli, ohin.

Kestiona kona-ba El Niño ne’ebé sei hamosu bailoro naruk, diretór ne’e dehan iha fatin balun iha bee agrikultór sira aproveita kontinua kuda fini sira.

Ministru Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta, Marcos da Cruz, hatete atu hasoru situasaun El Niño, esforsu ne’ebé ministériu halo mak sei serbisu hamutuk ho ministériu relevante no parseiru dezenvolvimentu sira halo preparasaun másima.

Esforsu seluk ne’ebé daudaun ministériu halo mak halo identifikasaun ba munisípiu sira, liuliu fatin balun ne’ebé animál barak no atividade ortikultura barak, sei halo perfurasaun ba bee.

“Ita sei serbisu hamutuk ho autoridade sira reforsa kontrolu ba ai-laran sira, nune’e labele tesi ai no sunu rai. Importante mak koordenasaun interminsteriál no autoridade sira hamutuk konxiensializa ita-nia povu hamutuk enfrenta situasaun El Niño”, nia dehan.

Nia esplika katak El Niño mak fenómenu klimátiku ne’ebé bazeia ba previzaun sientífika, no nia impaktu bele varia. Kona-ba natar sira ne’ebé konstrui ona sistema irrigasaun iha fatin balun, bee ne’ebé halibur durante tempu udan bele aumenta, maibé iha tempu bailoron disponibilidade bee bele tun. Tanba ne’e, nia enkoraja agrikultór sira atu aproveita sistema irrigasaun ne’ebé iha, hodi kontinua kuda hare maski hasoru limitasaun bee.

“Liga ho mudansa klimátika no El Niño sai ameasa boot ba produsaun ai-han. Esperiénsia, El Niño iha 2015 to’o 2016 hatudu katak rai-maran afeta produsaun agríkola, disponibilidade bee, hahán ba animál, no rendimentu família sira. Tanba ne’e, preparasaun sedu no asaun konkreta tenke sai prioridade imediata Governu no parseiru sira-nian”, nia afirma.

Nia esplika katak, iha setór agrikultura, presiza promove uza fini ho siklu moris badak no variedade ne’ebé tahan ba kondisaun rai-maran, ajusta kalendáriu kuda tuir informasaun klimátika, hadi’a jestaun bee no sistema irrigasaun, no fó apoiu ba agrikultór sira, liuliu iha área vulneravel ba impaktu mudansa klimátika.

“Iha floresta, ita presiza halo prevensaun ahi ka firebreaks, hametin patrullamentu no prevensaun ahi, no mobiliza komunidade atu proteje floresta no rekursu bee. Iha pekuária, ita presiza asegura bee, hahán no servisu veterináriu ba animal”, katak.

Aleinde ne’e, Governu mós implementa programa foun, hanesan Juncao Grass, atu fornese ai-han ba karau no promove kultivasaun mushroom (fungus ai-han). Enkuantu iha setór peska no akuakultura, presiza hadi’a jestaun bee iha kolam ikan no prepara medida apoiu ba komunidade peskadór sira ne’ebé bele hetan impaktu husi mudansa klimátika. “Ita hotu presiza kontribui no foti responsabilidade tuir idaidak nia papél”.

Agrikultór no haki’ak-na’in sira kontinua hadi’a produtividade no produsaun liuhusi utilizasaun prátika sustentavel. Peskadór presiza proteje rekursu tasi, kooperativa no asosiasaun presiza hametin organizasaun no asesu ba merkadu, setór privadu presiza investe iha produsaun, prosesamentu no distribusaun, instituisaun siénsia no peskiza presiza dezenvolve solusaun bazeia ba evidensia, no parseiru dezenvolvimentu tenke aliña apoiu ho prioridade nasionál hodi responde ba impaktu husi El Niño.

Jornalista: Arminda Fonseca 

Editora: Maria Auxiliadora

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!