Governu seidauk iha hanoin atu revee Konstituisaun RDTL
DILI, 19 Outubru 2026 (TATOLI)—Ministru Justisa, Sérgio Hornai, informa Governu Konstitusionál da-sia (IX) ne’ebé lideradu Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, seidauk iha hanoin atu introdús hodi halo revizaun ba konstituisaun Repúblika Demokrátika de Timor-leste (RDTL) ba públiku.
Nia hato’o kestaun ne’e hodi hatán ba Komité Nasionál Revizaun (CNR, sigla portugés) ne’ebé atu halo revizaun ba artigu balun Konstituisaun RDTL no muda sistema semi-prezidensiál ba prezidensialista ne’e.
“Husik diknámika ida-ne’e la’o, sosiedade bele provoka nafatin Estadu ida dinámika liu hodi presetua hanoin balun saida mak ita hanoin di’ak ba iha oin,” Ministru Justisa, Sérgio Hornai, relata ba jornalista sira iha Palásiu Governu, ohin.
Maibé, tuir nia, ofisialmemte Governu seidauk iha hanoin atu introdús kona-ba revizaun ba konstituisaun RDTL nian.
“Ne’ebé husik dinámika ida-ne’e la’o iha komunidade nia leet hodi sai hanesan atrativa, partisipativu husi ema ida-idak nia hanoin ba iha sistema prezidensiál no parlamentár ninian,” Ministru subliña.
Nia hatutan, atu muda sistema ne’e orgaun léjitimu ne’ebé mak iha kompeténsia atu halo, signifika sidadaun ida-idak bele kontribui hanoin maibé desizaun própria ne’e iha Parlamentu Nasionál, Governu ka iha konsellu nasionál ruma.
Lembra katak iha loron 24 Setembru 2026, Komité Nasionál Revizaun (CNR) Konstituisaun RDTL 2002, hahú halo konsultasaun públiku ho Konsellu Kombatente Libertasaun Nasionál (CCLN) ho objetivu atu halo revizaun ba artigu balun Konstituisaun RDTL no muda sistema semi-prezidensiál ba prezidensialista.
Revizaun ne’e sira halo bazeia ba artigu 154 iha KRDTL ne’ebé define kona-ba “Inisiativa no tempu halo revizaun ba konstituisaun RDTL nian bainhira liu ona tinan neen (6)”.
Prezidente Komité Nasionál Revizaun, Lucas Soares “Colibere”, hateten katak objetivu halo revizaun ne’e tanba voluntariamente patriotizmu no nasionalizmu mak tenke aas, entaun konstituisaun ne’e lei inan ba ema hotu hodi haree hamutuk Timor-Leste nia situasaun, salva nasaun no transforma moris di’ak povu nian, nune’e dalan úniku tenke revee Konstituisaun RDTL.
“Konstituisaun bele di’ak hela maibé ida implementadór mak latuir dalan ne’ebé iha ho ida-idak nia ego, interese polítiku boot liu duké interese povu nian,” Prezidente CNR ne’e hateten.
Dirijente ne’e afirma, revizaun ne’e rasik la’ós halo mudansa ba Konstituisaun RDTL maibé atu revee, tanba ne’e sira presiza partisipasaun hanoin husi entidade hotu-hotu, tanba ne’e la’ós iha intensaun ba interese partidu maibé interese povu Timor-Leste.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes
