Top

Taxa pobreza nasionál 2024 tun ba 37% – Relatóriu INETL

INETL, I.P. hamutuk ho parseiru sira halo lansamentu ba relatóriu kona-ba taxa pobreza iha territóriu Timor Leste, iha salaun Ministériu Finansa, Dili, 20 Outubru 2026. Foto TATOLI/ António Daciparu.

DILI, 20 Outubru 2026 (TATOLI)-Ministériu Finansa, liuhusi Institutu Nasionál Estatístika Timor-Leste (INETL), lansa relatóriu sumáriu kona-ba pobreza iha Timor-Leste ba tinan 2024 ne’ebé hatudu katak taxa pobreza nasionál tun ba 37%, kompara ho 48,4% iha tinan 2014.

Prezidente INETL, Elias dos Santos Ferreira, hatete katak rezultadu sira ne’e bazeia ba Peskiza Padraun Moris Timor-Leste nian (TLSLS, sigla inglés) 2024, ne’ebé fornese dadus kompriensivu kona-ba bem-estar uma-kain nian iha nasaun, depoizde tinan sanulu nia-laran.

Peskiza ne’e hala’o husi INETL entre fulan-Abríl no Outubru 2024, ho amostra uma-kain hamutuk 7.424 ne’ebe reprezenta populasaun iha nivel nasionál no munisipál.

INETL, I.P. hamutuk ho parseiru sira halo lansamentu ba relatóriu kona-ba taxa pobreza iha territóriu Timor Leste, iha salaun Ministériu Finansa, Dili, 20 Outubru 2026. Foto TATOLI/ António Daciparu.

Nia esplika katak rezultadu sira-ne’e hatudu progresu iha redusaun pobreza durante dékada ida no melloramentu iha asesu ba servisu báziku, ne’ebé kontribui ba hadi’a padraun moris populasaun.

“Taxa pobreza nasional mai ho 37% iha 2024. Ida-ne’e signifika katak timoroan liu rihun 500 moris iha liña pobreza nasionál nia okos, ho valór $2,31 ba ema ida kada loron. Iha 2014, taxa pobreza ne’ebé metodolojikamente komparavel mak 48,4%”, Elias dos Santos hatete iha eventu lansamentu relatóriu iha Ministériu Finansa, ohin.

Nia hatutan katak, bainhira uza aprosimasaun metodolójika ne’ebé komparavel, taxa pobreza nasionál tun ho 11,4 pontu persentuál dékada ida. Maibé, komparasun direta entre estimativa tinan 2014 no 2024 hatudu redusaun 4,8%, tanba iha mudansa metodolojia TLSLS 2024.

Tuir relatóriu ne’e, pobreza kontinua sai dezafiu boot liu iha área rurál, kompara ho área urbana. Diferensa ida-ne’e hatudu katak asesu ba oportunidade ekonómika no rekursu sei la hanesan iha territóriu nasionál.

Elias esplika katak liña pobreza nasionál ne’ebé INETL uza bazeia ba kustu nesesidade bázika hahán no la’ós hahán, tuir padraun konsumu no presu uma-kain iha Timor-Leste. Liña ne’e sai referénsia ofisiál atu sukat pobreza no orienta elaborasaun polítika públika.

INETL, I.P. hamutuk ho parseiru sira halo lansamentu ba relatóriu kona-ba taxa pobreza iha territóriu Timor Leste, iha salaun Ministériu Finansa, Dili, 20 Outubru 2026. Foto TATOLI/ António Daciparu.

Enkuantu ne’e, liña pobreza internasionál ne’ebé Banku Mundiál uza iha objetivu atu monitoriza pobreza globál no halo komparasaun entre nasaun. Liña sira ne’e ajusta tuir paridade podér kompra (PPP) no kategoria rendimentu nasaun nian. Tanba objetiva no métodu diferente, estimativa pobreza bazeia ba liña pobreza nasionál no internasionál bele la hanesan.

Relatóriu ne’e mós hatudu katak koefisiente Gini, ne’ebé sukat dezigualdade ekonómika husi 0, ne’ebé reprezenta igualdade perfeita, to’o 1, ne’ebé reprezenta dezigualdade perfeita, atinje 0,36 iha 2024. Valór ne’e aumenta 0,05 pontu kompara ho 2014, ne’ebé hatudu aumentu dezigualdade.

Iha aspetu padraun moris la’ós monetáriu, relatóriu ne’e hatudu katak melloramentu iha asesu ba eletrisidade, bee-hemu seguru no propriedade uma. Indikadór edukasaun mós hatudu redusaun iha númeru ema ne’ebé lahatene lee no hakerek, no menus família mak relata katak sira-nia labarik husik eskola.

Maski iha progresu, oportunidade atu hadi’a kondisaun uma, saneamentu, enerjia moos, edukasaun no saúde sei kontinua sai prioridade atu hamenus diferensa iha padraun moris.

Vise-Ministra Finansa, Regina de Jesus, hatete katak rezultadu sira-ne’e hatudu progresu importante ne’ebé Timor-Leste atinje iha redusaun pobreza. Maibé, nia haktuir katak família barak sei kontinua enfrenta difikuldade atu responde ba nesesidade bázika no hetan oportunidade ekonómika adekuadu.

Vise-Ministra Finansa, Regina de Jesus.

“Tanba ne’e, mensajen prinsipál ne’ebé ita tenke lori ohin iha pontu rua. Primeiru, ita tenke rekoñese progresu ne’ebé ita atinje ona. Segundu, ita tenke rekoñese katak servisu ne’e seidauk remata, no ita presiza kontinua esforsu atu hamenus pobreza no hadi’a kondisaun moris povu”, nia dehan.

Nia salienta Governu tenke kontinua hametin polítika no programa sira ne’ebé efetivu, asegura asesu ba servisu báziku no kria oportunidade ekonómika ne’ebé bele lori benefísiu ba sidadaun hotu-hotu.

“Dezenvolvimentu ne’ebé ita promove tenke sai sustentavel liután no inkluzivu liután, atu sidadaun hotu-hotu bele hetan benefísiu husi progresu nasionál. Dadus sira mós hatudu diferensa konsideravel entre área rurál no área urbana. Insidénsia pobreza iha área rurál atinje 45,5%, kompara ho 18,4% iha área urbana. Diferensa ida-ne’e fó sinál klaru katak oportunidade dezenvolvimentu no asesu ba rekursu ekonómiku seidauk distribui ho hanesan iha territóriu nasionál”, dehan.

Tanba ne’e, nia subliña importánsia atu kontinua hametin polítiku públika ne’ebé fó atensaun ba nesesidade komunidade rurál sira, hadi’a asesu ba infraestrutura no servisu báziku, no kria oportunidade ekonómika ne’ebé justu no ekitativu ba povu hothotu.

Iha fatin hanesan, reprezentante Banku Mundiál iha Timor-Leste, David Freedman, hatete katak relatóriu ida ne’e hatudu mudansa pozitiva ba padraun moris populasaun Timor-Leste nian dezde 2014.

INETL, I.P. hamutuk ho parseiru sira halo lansamentu ba relatóriu kona-ba taxa pobreza iha territóriu Timor Leste, iha salaun Ministériu Finansa, Dili, 20 Outubru 2026. Foto TATOLI/ António Daciparu.

Nia afirma katak Grupu Banku Mundiál iha kompromisu atu servisu hamutuk ho Governu Timor-Leste no parseiru sira atu hamenus pobreza no alkansa prosperidade komún.

Governu Timor-Leste no Grupu Banku Mundiál sei servisu hamutuk atu halo avaliasaun kompriensivu kona-ba kauza prinsipál husi pobreza no uza dadus bazeia ba evidensia atu define asaun prioritária hodi aselera redusaun pobreza.

Dadus mikro husi TLSLS 2024 sei disponivél ba peskiza no dezenvolvimentu polítika sira ho protesaun ne’ebe adekuadu hodi garante konfidensialidade no privasidade respondente sira. Dadus sira-ne’e sei ajuda elaborasaun politika bazeia ba evidénsia no dezenvolvimentu programa sira ne’ebé promove kreximentu inkluzivu no reziliente.

Jornalista: Arminda Fonseca 

Editora: Maria Auxiliadora

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!