ANM autoriza kompañia Fernandes Jialing faan rai-henek iha Kasnafar
DILI, 22 Outubru 2026 (TATOLI)—Autoridade Nasionál Mineiru (ANM) mak fó ona autorizasaun no rekoñesimentu ba kompañia Fernandes Jianling, Lda, hodi halo atividade negósiu faan rai-henek ne’ebé lokaliza iha mota Kasnafar.
Ministru Petróleu Rekursu Minerál, Francisco da Costa Monteiro, hateten katak normalmente atividade hotu-hotu ne’ebé faan produsaun minerál (fatuk, rai-henek, osan mean no osan mutin) sira tenke iha lisensiamentu.
“Ha’u lahatene kompañia ida-ne’e atu iha lisensiamentu ka laiha ne’e buat ketak ida, maibé einprinsípiu hotu-hotu tenke iha lisensiamentu,” Ministru Petróleu Rekursu Minerais, Franxisco da Costa Monteiro, hateten ba Agência Tatoli iha Palásiu Governu, ohin.
Iha parte seluk, Diretór Ezekuyivu SERVE, Fausto Soares Dias, informa SERVE nia papel mak halo rejistu komersiál ba kompañia sira tuir kategória ne’ebé iha, enkuantu kona-ba lisensiamentu ne’e kompeténsia husi setorál sira.
“Ne’ebé, kona-ba faan rai-henek ne’e setorál ANM ma iha kompeténsia fó lisensiamentu, tanba ne’e bele ba konfirma sira,” nia dehan.
ANM klarifika kompañia faan rai-henek iha Kasnafar
Atu hatán kestaun ne’e, Agéncia Tatoli halo kedas konfimasaun ho Diretór Ezekutivu ANM, David de Araújo, katak kompañia Fernandes Jinling, Lda, ne’ebé faan rai-henek iha Kasnafar ne’e hetan rekoñesimentu husi sira no tempu badak sira sei emite lisensiamentu mineiru ba kompañia refere.
“Sidadaun xineza ne’ebé halo promosaun faan rai-henek iha Kasnafar ne’e hetan ona rekoñesimentu ka autorizasaun husi ANM. Daudaun ne’e, sira-nia pedidu hodi hetan lisensiamentu ne’e iha prosesu nia laran, tempuu badak ita sei emite ba sira,” Diretór ne’e klarifika.
Dirijente ne’e informa mós katak kompañia ne’e la’ós internasionál (puro) maibé konsórsiu ho timoroan (mix) tanba tuir ita-nia lei númeru 41 “Kódigu Mineiru” katak kada kompañia estranjeiru sira-ne’ebé mai halo atividade mineiru iha Timor tenke iha konsórsiu entre investór estranjeiru no timoroan.
“Signifika iha kontestu ne’e kompañia estranjeiru hetan 49% no pesoál ne’ebé hetan kontrola maiória ne’e tenke husi kompañia timoran ho 51%, ne’ebé kompañia ne’e submete nia pedidu lisensiamentu iha loron 28 Marsu 2025,” nia hateten.
Nune’e, nia dehan, ANM nia ekipa tékniku sira mós tun ba halo observasaun lokalizasaun kompañia nian iha terrenu no sira identifika katak konpañia refere bele duni iha elejivel hodi hetan rekoñesimentu área. Nune’e kompañia ne’e sei submete dokumentu balun hodi hetan autorizasaun mineiru no kualifikadu ba lisensiamentu nian.
“Entaun komoañia ne’e rai-henek iha de’it sira-nia área ne’ebé ita fó ona, aleinde tanba kompañia ne’e rejistu ona iha SERVE ho kategória, Lda, sira mós hetan ona lisensiamentu ambientál husi ANLA. Durante ne’e setór mineiru konsege fó servisu ba traballadór timoroan hamutuk rihun ida resin,” nia informa.
Durante ne’e, nia dehan, kompañia faan ona rai-henek ho volume 4.700 m³ (kúbiku) no daudaun ne’e sira mós kumpre hela obrigasaun hodi selu taxa ba Governu no ANM sempre halo monitorozasaun ka regula tuir rekezitu sira hotu iha kódigu mineiru.
“Taxa ne’ebé kompañia sira selu kada metru kúbiku ne’e $3, entaun bazeia mós ba volume materiál ne’ebé sira faan. La’ós define kedas tuir ninia presu no rekezitu atu hetan lisensiamentu mineiru, importante liu mak ita haree liu ba kapabilidade finansiamentu, tékniku no oinsá sira bele bele jere risku ba ambiente, inklui dokumentu komprovativu sira seluk,” nia esplika.
Enkuantu, iha tinan 2025, ANM emite ona lisensiamentu mineiru ba kompañia hamutuk 55 no reseita ne’ebé sira rekolla ba kofre Estadu hamutuk millaun $1.9, maibé kona-ba dadus iha tinan 2026 sira seidauk bele relata tanba iha hela prosesu rekollamentu nian.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes
