Festival Fronteira sai palku promosaun kultura no merkadu ba produtu lokál

LAUTEIN, 23 Outubru 2026 (TATOLI) – Festival Fronteira 2026 ne’ebé hala’o iha Suku Com, Postu Administrativu Lautein, Munisípiu Lautein, la’ós de’it sai oportunidade atu hametin relasaun fraternidade entre povu Timor-Leste no Indonézia, maibé mós sai espasu ba promosaun kultura no oportunidade ekonómika ba komunidade lokál, liuhosi exibisaun produtu artesanatu tradisionál no kulinária.
Festival ne’ebé realiza ba dala haat ne’e aprezenta arte no kultura oioin husi nasaun rua, inklui delegasaun husi Nusa Tenggara Timur (NTT) no Maluku, no mós fó oportunidade ba komunidade lokál atu promove sira-nia produtu ba vizitante sira.
Grupu arte ida ne’ebé partisipa iha festival ne’e mak Sanggar Sandalwood husi Kefamenanu, Kabupatén Timor Tengah Utara, Provinsia NTT, Indonézia, ne’ebé aprezenta dansa Dawan husi illa Timor, durante jantar hamutuk ho Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, membru Governu Timor-Leste no delegasaun Indonézia.
Reprezentante Sanggar Sandalwood, Teofilo da Silva, hateten katak nia grupu lori membru na’in-15 atu partisipa iha festival ne’e nu’udar parte husi delegasaun NTT.
Tuir nia, dansa ne’ebé sira aprezenta lori mensajen espirituál no fraternidade, ne’ebé konta kona-ba oinsá Maromak orienta no halibur ema hotu iha Nia domin.
“Kalan ne’e ami aprezenta dansa kriativa Dawan husi illa Timor. Dansa ne’e konta kona-ba oinsá Maromak orienta no halibur ita hotu iha Nia domin,” Teofilo dehan ba TATOLI iha Com.
Nia sente orgullu no honra tanba Sanggar Sandalwood hetan fila-fali oportunidade atu partisipa iha Festival Fronteira, ne’ebé sai espasu ba enkontru entre komunidade nasaun rua ho kultura no tradisaun ne’ebé iha similaridade barak.
“Ami sente hetan honra boot tebes, tanba ne’e tinan dahaat ona ami hetan konvite atu partisipa iha Festival Fronteira. Festival ne’e hametin liután ami-nia domin ba kultura ne’ebé hanesan, maski ita diferente iha polítika no nasaun,” nia afirma.
Teofilo esplika katak, maski komunidade Timor-Leste no NTT hela iha nasaun rua ne’ebé diferente, sira nafatin iha similaridade iha tradisaun, maneira moris no valór kulturál ne’ebé simu husi bei’ala sira.
Nia konsidera katak atividade interkámbiu kulturál hanesan Festival Fronteira iha papel importante atu prezerva relasaun fraternidade entre komunidade fronteira, no mós promove rikeza kulturál povu illa Timor ba jerasaun foun.
Aleinde aprezentasaun kulturál, festival ne’e mós sai oportunidade ba komunidade Lautein atu promove no fa’an produtu lokál oioin, liuliu tais tradisionál, artesanatu no hahán típiku lokál.
Feto artesanatu no vendedora tais husi Aldeia Vailovaia, Suku Souro, Munisípiu Lautein, Rosa Moreira Rato, apresia realizasaun festival ne’e tanba konsege atrai vizitante husi fatin oioin, inklui turista internasionál.
Tuir Rosa, prezensa vizitante sira fó oportunidade ba komunidade atu aumenta vendas produtu artesanatu no kulinária ne’ebé sira produz.
“Ha’u-nia hanoin festival ne’e di’ak tebes-tebes. Bainaka sira mai husi li’ur ne’e, ami kontente. Ami kulinária mós kontente tanba sira sosa sasán, hahán, ami-nia tais mós folin,” Rosa dehan.
Nia informa katak iha loron dahuluk festival nian, nia konsege hetan rendimentu hamutuk US$100 husi vendas produtu ba turista sira husi Austrália.
“Ha’u-nian hola primeiru dia ha’u hetan $100 tanba malae sira husi Austrália mai. Maibé ha’u-nia maluk sira ne’e ha’u la hatene,” nia esplika.
Rosa, ne’ebé hahú hala’o atividade artesanatu tais desde 2003, konsidera katak festival hanesan ne’e iha benefísiu importante atu ajuda artesán lokál sira promove sira-nia produtu ba públiku luan.
Tuir nia, tais la’ós de’it produtu atu fa’an, maibé mós patrimóniu kulturál ho valór aas, ne’ebé sai parte husi identidade povu Timor-Leste.
Nia espera katak atividade kulturál sira ne’ebé envolve artesán lokál bele fó espasu boot liután ba sira atu partisipa, tantu iha exibisaun produtu nian, nune’e mós iha serimónia tradisionál simu bainaka sira.
Rosa mós propoin atu organizadór sira prepara formuláriu rejistu rendimentu ba vendedór sira durante festival, hodi bele hatene ho klaru benefísiu ekonómiku ne’ebé atividade ne’e lori ba komunidade.
Nia espera katak Festival Fronteira la’ós de’it sai selebrasaun kultura no amizade, maibé mós bele fó impaktu ekonómiku sustentável ba komunidade, liuliu feto artesán no empreendedór ki’ik sira.
Festival Fronteira 2026 nu’udar edisaun dahaat, depois edisaun dahuluk realiza iha Bobonaro iha 2023, daruak iha Oé-Cusse iha 2024, no datoluk iha Covalima iha 2025.
Liuhosi aprezentasaun kulturál, exibisaun produtu lokál no enkontru entre komunidade fronteira, festival ne’e sai plataforma atu hametin fraternidade entre Timor-Leste no Indonézia, no mós loke oportunidade ba promosaun produtu tradisionál no atividade ekonómika komunidade sira iha área fronteira.
Jornalista: Cidalia Fátima
Editora: Armandina Moniz

