Top

Xefe Estadu kondekora ekipa téknika demarkasaun fronteira entre Timor-Leste ho Indonézia 

Prezidente Repúblika Jose Ramos-Horta fo Kondekora no partisipa iha Série Palestra ho tópiku "Fronteira Rai entre Timor-Leste ho Indonézia : Kontestu Istóriku husi prosessu Demarkasaun".iha salaun China Palásiu Prezidensiál, Bairru-Pité, sexta (23/10/2026). Imajén TATOLI/Egas Cristóvão

DILI, 23 Outubru 2026 (TATOLI) –Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, sesta ne’e,  kondekora ho medalla grau méritu ba ekipa téknika ne’ebé halo demarkasaun kona-ba fronteira entre Timor-Leste no Indonézia iha tinan-2003 to’o 2005.

 Ekipa téknika sira ne’ebé mak simu kondekorasaun ne’e hamutuk na’in-ualu mak hanesan, João Matos, Rodrigo Mendonça, Arcangelo Leite, Ismail Babo no seluktan.

Xefe Kaza Sívil Prezidénsia Repúblika, Henriqueta Maria da Silva hateten katak atividade kondekorasaun ne’e importante tebes tanba Estadu fó rekoñesementu ba ekipa téknika ne’ebé hala’o serbisu todan no útil tebes hodi halo demarkasaun fronteira entre Timor-Leste no Indonézia ne’ebé ajuda tebes negosiasaun terrestre entre Timor-Leste no Indonézia.

“Serbisu ida-ne’e válidu tebes tanba ne’e mak Estadu rekoñese liuhusi Prezidente Repúbliku fó koondekorasaun ba ekipa téknika ne’ebé mai ho asesór ida João Matos no ekipa tomak ne’ebé serbisu iha momentu ne’ebá, tanba liuhusi markasaun ne’e sai dadus ne’ebé importante ajuda tebes ita-nia negosiasaun entre Timor-Leste no Indonézia,” Henriqueta Maria, hatete iha Palásiu Prezidensiál, ohin.

Nia esplika, kondekorasaun ne’ebé ohin Xefe Estadu halo ida-ne’e ho grau medalla méritu.

Iha biban ne’e, hala’o mós palestra ho tópiku Fronteira Rai entre Timor-Leste no Indonézia: “Kontestu Istóriku husi prosesu demarkasaun” ne’ebé hato’o husi Prof. João Matos.

Asesór Ekipa Téknika Demarkasaun, Prof. João Matos, hatete iha palestra ohin ne’e nia parte hato’o matéria no prosesu sira ne’ebé halo durante demarkasaun iha fronteira. Agradese tebes ba Estadu Timor-Leste ne’ebé rekoñese ekipa sira-nia esforsu ohin fó kondekorasaun.

“Ohin hetan onra boot husi Prezidente Repúblika ba servisu ne’ebé hala’o iha períodu 2003 to’o 2005 ne’ebé halo markasaun. Onra boot ho ha’u no hau-nia maluk sira ne’ebé maka servisu hamutuk ho ha’u iha terrenu iha kondisaun ne’ebé maka susar hodi hetan rezultadu ida-ne’ebé mak di’ak,” nia hateten.

Nia hateten, durante halo demarkasaun difísil tebes maibé ekipa halo esforsu konsege hetan 97% tuir akordu tratadu ne’ebé iha daudaun falta de’it mak 3%.

“Maibé agora kona-ba 3% prosesu agora ha’u la halo parte ona iha prosesu ne’e. Ha’u hatene katak negosiasaun ne’e kontinua nafatin matéria ne’ebé prepara iha 2005 ne’e kontinua serve maibé kona-ba prosesu atuál ne’e ha’u laiha koñesimentu kona-ba saida mak akontese maibé ha’u hanoin ne’e kontinua la’o tuir prinsípiu ne’ebé hanesan,” nia dehan.

Nia subliña, bainhira konklui dadus demarkasaun fronteira terrestre entre Timor-Leste ho Indonézia iha 2005, kontinuasaun nia parte mós lahatene kona-ba liña hanesan uza iha tempu entre Portugal ho Indonézia entre Portugal ho Olanda ne’e esklarese hosi pontu-de-vista tékniku nian tau ona iha dadus.

“Tanba ne’e pratikamente importante, ha’u fiar katak bele hetan akordu ida karik iha liña fronteira ida-ne’ebé define no konkordadu ne’ebé di’ak liu ba populasaun lokál nasaun rua ne’e nian nune’e Populasaun lokál Timor-Leste ho Indonézia iha relasaun di’ak,” nia dehan.

Tékniku Superiór iha Ministériu Justisa, no hanesan Xefe Ekipa Demarkasaun, Rodrigo de Mendonça,  sente orgullu no lori Ministériu Justisa nia naran, espesífiku Diresaun Nasionál Informasaun Jeoespesiál no tékniku sira ne’ebé durante apoiu halo levantamentu inísiu to’o ohin loron, tanba Xefe Estadu bele kondekora no rekoñese sira-nia luta durante deside soberania nasaun nian.

Sentimentu orgullu ne’e, tuir nia, tanba bele hetan rekoñesementu husi Estadu maibé molok to’o mai ohin sira halo demarkasaun iha fronteira hasoru difikuldade oioin.

Nia esplika, serbisu kona-ba delinasaun fronteira terrestre hahú husi inísiu dahuluk hatene katak situasaun ne’ebé difisil tebes tanba Governu harii ahi-latun no ahi-su’ar nia leet.

“Maibé hanesan timoroan ami lalakon esperansa hala’o levantamentu deliñasaun markasaun fronteira hahú husi Mota-ain, Mota-Masin Suai, no hahú husi Citrana mai to’o Wini ne’e la’o ain ba mai hodi bele identifika markasaun tempu portugés nian ne’ebé mak harii nanis ona tuir tratadu 1904 ho 1915 nian hodi bele interpreta tuir tratadu ne’e,” nia dehan.

Nia haktuir, iha momentu ne’ebé difisil tebes tanba Governu foin harii buat hotu limitadu, maibé ho apoiu militár husi Austrália, Nova-Zelándia Fiji, Singapura, Tailándia no Korea ne’ebé  apoia ekipa hodi bele la’o identifika filafali liña fronteira tuir tratadu nian.

“Iha terrenu hasoru situasaun difisil tanba hatene iha fronteira timoroan balun mós iha mota rai-sorin maibé ekipa tun la’o tuir orientasaun katak defende territóriu soberania Timór ita la fó rai metru ida ba Indonézia no mós ita la hadau metru ida husi Indonézia,” nia dehan.

 

Jornalista: Arminda Fonseca

Editór: Rafael Ximenes de A. belo

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!