Top

Juventude ho defisiénsia prepara an atu partisipa iha Parlamentu Foin-sa’e

Dokumentasaun kona-ba Ema ho Defisiénsia iha Munisípiu Bobonaru. Imajen dok TATOLI

DILI, 05 Novembru 2026 (TATOLI)—Govern liuhusi Ministériu Juventude, Desportu, Arte no Kultura (MJDAK), hamutuk ho Alumni Parlamentu Foin-sa’e Timor-Leste (APFTL) no organizasaun juventude, kontinua prepara no haforsa kapasidade juventude ho defisiénsia atubele partisipa iha prosesu demokrasia, liuhusi reprezentasaun iha Parlamentu Foin-sa’e.

Xefe Departamentu Apoiu ba Sivilizmu Juventude, Juvenal de Araújo, hateten katak preparasaun ne’e importante atu juventude komprende sira-nia direitu no devér, inklui direitu atu partisipa iha prosesu eleisaun no dezenvolvimentu nasionál.

Nia esplika katak formasaun ne’e sei inklui matéria kona-ba edukasaun sívika no lideransa, atu prepara juventude sai líder iha futuru no komprende sira-nia kna’ar iha sosiedade.

“Edukasaun sívika importante tebes atu sira komprende di’ak sira-nia direitu no devér, nune’e bele ezerse sira-nia direitu iha prosesu eleisaun. Iha mós matéria lideransa atu prepara sira ba futuru,” nia dehan iha salaun AHISAUN, Fatuhada, Dili, Kinta ne’e.

Juvenal de Araújo hatutan katak APFTL sei prepara matéria no fasilita prosesu formasaun, enkuantu Governu sei fó apoiu liuhusi fasilidade orsamentál atu atividade sira bele hala’o.

Nia mós informa katak ekipa husi partidu polítiku no ministériu relevante sira, hamutuk ho APFTL, hahú ona prepara kalendáriu ba atividade sosializasaun iha nivel postu administrativu sira, ne’ebé planeia atu hala’o hosi loron 13 to’o 16 fulan-Novembru.

Sosializasaun ne’e nu’udár etapa preparatória antes tama ba prosesu selesaun no kampaña ba Parlamentu Foin-sa’e.

Iha parte seluk, Prezidente Autoridade Munisípiu Dili, Francisco dos Santos, konsidera atividade formasaun ne’e importante atu prepara juventude ho defisiénsia sira ba prosesu selesaun, hodi hili representante sira atu partisipa iha Parlamentu Foin-sa’e.

Nia afirma katak prosesu demokrasia tenke garante igualdade ba ema hotu, la haree ba kondisaun fízika ka limitasaun ne’ebé sira iha.

“Prosesu ida-ne’e prosesu demokrasia, ita tenke fó oportunidade ba parte hotu-hotu atu sente katak sira mós bele kontribui ba nasaun. Laiha diskriminasaun entre ema, tanba ita hotu-hotu iha direitu hanesan,” nia afirma.

Francisco dos Santos esplika katak reprezentante sira sei hili hosi postu administrativu idaidak, la’ós bazeia ba reprezentasaun munisípiu nian. Kada postu administrativu sei iha reprezentante na’in-rua atu partisipa iha prosesu reprezentasaun nasionál.

Nia mós informa katak juventude na’in-25 mak partisipa iha formasaun ne’e, maski balun la konsege marka prezensa tanba razaun fundamentál sira-ne’ebé liga ho sira-nia kondisaun.

Enkuantu, Prezidente APFTL, Bemvinda Gusmão Alves, esplika katak kritériu ba membru Parlamentu Foin-sa’e tenke konsidera kondisaun espesífika juventude ho defisiénsia nian, atu garante sira hetan oportunidade atu reprezenta grupu ne’e.

Nia hateten katak juventude ho defisiénsia ne’ebé sei reprezenta iha Parlamentu Foin-sa’e tenke kumpre kritériu idade no dokumentasaun, tuir rezolusaun Governu kona-ba reprezentasaun juventude ho defisiénsia.

Tuir nia esplikasaun, idade ba juventude jerál mak entre tinan 17 to’o 30, enkuantu ba grupu juventude ho defisiénsia, kritériu idade espesífiku hahú hosi tinan 12 to’o 17, tuir regra reprezentasaun ne’ebé vigora.

Nia mós temi katak reprezentasaun juventude ho defisiénsia iha Parlamentu Foin-sa’e la’o ona iha períodu balun, maibé iha períodu seluk sira la hetan oportunidade. Tanba ne’e, APFTL hakarak garante katak reprezentasaun grupu ne’e kontinua iha prosesu sira tuirmai.

Nia enfatiza katak Parlamentu Foin-sa’e la’ós de’it fatin atu aprende kona-ba lideransa, maibé mós atu dezenvolve kapasidade análize sosiál, identifika problema iha komunidade no prepara rekomendasaun ba instituisaun relevante sira.

“Liuhusi atividade plenária no debate, membru sira bele diskute problema sosiál sira, prepara dokumentu rekomendasaun no submete ba ministériu relevante atu konsidera iha dezeña polítika, planu no programa Governu nian,” nia dehan.

APFTL mós rekoñese katak sei iha dezafiu atu garante asesibilidade ba juventude ho defisiénsia hotu, liuliu ba ema ho defisiénsia rona ne’ebé presiza servisu interpretasaun lian jestuál.

“Tanba ne’e, organizasaun ne’e kontinua buka kooperasaun ho organizasaun sira-ne’ebé iha kapasidade atu fó apoiu, hodi garante juventude ho defisiénsia bele asesu no partisipa iha atividade formasaun, sosializasaun no programa dezenvolvimentu juventude nian,” nia tenik.

APFTL afirma katak inkluzaun la’ós de’it iha Parlamentu Foin-sa’e, maibé tenke sai parte integrante iha atividade hotu-hotu ne’ebé envolve juventude, atu ema ho defisiénsia bele dezenvolve sira-nia kapasidade no kontribui ba dezenvolvimentu nasionál.

Kontestu

Atu fó komprensaun kle’an ba públiku kona-ba reprezentasaun juventude ho defisiénsia iha Parlamentu Foin-sa’e, importante atu haree filafali ba alterasaun rezolusaun Governu kona-ba programa Parlamentu Foin-sa’e nian iha tinan 2024.

Iha loron 03 Abríl 2024, Konsellu Ministru aprova alterasaun daruak ba Rezolusaun Governu Nú. 23/2009, kona-ba Parlamentu Foin-sa’e nian. Alterasaun ne’e determina katak Parlamentu Foin-sa’e sei kompostu hosi joven na’in-rua ne’ebé hili hosi postu administrativu idaidak, ho bazeia ba igualdade jéneru, no reprezentante na’in-rua iha nivel nasionál ne’ebé mai hosi grupu juventude ho defisiénsia.

Rezolusaun ne’e mós determina katak reprezentante juventude ho defisiénsia sei hili hosi Asosiasaun Ema ho Defisiénsia Timor-Leste, ho idade entre tinan 12 to’o 17, ba períodu tinan tolu. Mudansa ne’e sai baze importante atu haforsa reprezentasaun no partisipasaun juventude ho defisiénsia iha prosesu demokrasia no vida públika.

Lee notísia relevante sira:

  1. Governu hakarak hametin liután programa Parlamentu Foin-sa’e – TATOLI, 3 Abríl 2024.
  2. Second amendment to the Parlamentu Foin-sa’e Nian (Youth Parliament) – Governu Timor-Leste, 5 Abríl 2024.
  3. Rejistu ba kandidatu Parlamentu Foin-sa’e komesa iha semana oin – TATOLI, 5 Outubru 2026.

Jornalista: Osória Marques

Editór: Xisto Freitas da Peidade

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!