Top

Fransa fortalese kooperasaun bilaterál ho TL iha área kultura-edukasaun-gastronomia

Fransa komtinua fortalese kooperasaun bilaterál ho Timor-Leste iha setór defeza, seguransa, kultura, edukasaun, ekonomia, turizmu no gastronomia (kulinária). Imajen/Mída GPM.

DILI, 06 Novembru 2026 (TATOLI)—Fransa komtinua fortalese kooperasaun bilaterál ho Timor-Leste iha setór defeza, seguransa, kultura, edukasaun, ekonomia, turizmu no gastronomia (kulinária).

“Ida-ne’e nu’udar prioridade ida ba Governu Fransa, ami servisu hamutuk atu diversifika parseria iha setór oioin hahú husi defeza, seguransa, kultura, kooperasaun universitária, komérsiu inklui relasaun ekonómika no atividade negósiu nian,” Embaixador Fransa naun-rezisénsia iha Timor-Leste, Fabien Penone, hateten ba jornalista sira hafoin Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, iha Palásiu Governu, ohin.

Enkontru ho Primeiru-Ministru ne’e, nia dehan, kontinua diskute kona-ba setór oioin ne’ebé bele aprofunda tan kooperasaun entre nasaun rua, liuliu kooperasaun operasionál, vizita navál ba portu no formasaun.

“Agora daudaun, ami iha adidu polísia ida-ne’ebé responsabiliza ba Timor-Leste. Tanba ne’e, ami diskute mós dalan sira atu haforsa kooperasaun iha área seguransa, polísia no protesaun sivíl,” nia dehan.

Nia reforsa kona-ba kooperasaun ekonómika no investimentu husi Fransa iha kompañia husi Fransa ne’ebé opera ka halo investimentu iha Timor-Leste aumenta ba beibeik. Hanesan iha fulan hirak liubá sira halo serimónia lansamentu ba konstrusaun dezenvolvimentu parke enérjia solár ida iha Manatutu, ne’ebé envolve kompañia EDF husi Fransa.

“Ida-ne’e nu’udar ezemplu importante ida husi kooperasaun ekonómika ne’ebé kontinua dezenvolve entre nasaun rua,” nia hateten.

Entretantu, kona-ba kooperasaun iha turizmu no gastronomia ne’e, sira diskute mós kona-ba haforsa kooperasaun iha área turizmu, tanba sira fiar katak Timor-Leste iha potensiál boot tebes iha setór ida-ne’e.

“Ami hahú ona Semana Gastronomia Franseza no timoroan, ne’ebé lori xefe kuzina sira husi Fransa mai Timor-Leste atu promove troka esperiénsia no kooperasaun iha área kulinária. Ami fiar mós katak Timor-Leste iha potensiál signifikativu atu dezenvolve turizmu kruzeiru (navio kruzeiru) iha nasaun ne’e,” nia salienta.

Kona-ba kooperasaun kultura, siénsia no marítima nian iha loron hirak liuba, nia halo vizita ba Universidade Nacional Timor Lorosa’e (UNTL) ne’ebé Institutu Peskiza Dezenvolvimentu Fransa (IRD) agora daudaun halo servisu hamutuk ho universidade ne’e iha área peskiza sientífika marítima, liuliu iha tasi-okos Ataúru.

“Ami mós servisu hela ba projetu ida atu harii área mariña protesaun iha Ataúru, no ida-ne’e sai mós nu’udar asuntu ida-ne’ebé ami diskute ho Primeiru-Ministru,” nia haktuir.

Aleinde ne’e, nia reforsa kona-ba valór komún, multilaterálizmu no kooperasaun ASEAN
Fransa no Timor-Leste fahe valór hanesan, liuliu iha defeza ba orden internasionál ne’ebé bazeia ba regra, apoiu ba multilaterálizmu no haforsa kooperasaun iha nivel internasionál.

“Ida-ne’e inklui kooperasaun iha sistema Organizasaun Nasaun Unida (ONU), nomós ho ASEAN, tuir Timor-Leste nia adesaun ba organizasaun rejionál ne’e. Tanba ita fahe valór hanesan, ami konsidera katak importante tebes atu kontinua haforsa kooperasaun entre nasaun rua,” nia hateten.

Jornalista : Alexandra da Costa

Editór        : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

Sponsored
error: Content is protected !!