PM Xanana apoia feto atu kandidata ba Prezidente Repúblika

DILI, 06 Novembru 2026 (TATOLI)—Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, afirma katak nia apoia feto Timor-Leste ida atu kandidata an ba kargu Prezidente Repúblika, hodi lidera Estadu.
“Ha’u pesoalmente apoia feto ida atu sai Prezidente Repúblika,” PM Xanana dehan ba jornalista sira, hafoin partisipa iha komemorasaun Loron Nasionál Feto ba da-50, iha Sentru Konvensaun Dili (CCD), Sesta ne’e.
Xefe Governu hato’o apoiu ne’e depoizde rona informasaun no dadus kona-ba reprezentasaun feto iha instituisaun Estadu no setór oioin, ne’ebé Sekretária Estadu ba Igualdade (SEI) aprezenta iha nia diskursu.
Tuir dadus SEI nian, iha Parlamentu Nasionál, reprezentasaun feto atinje 38%, ne’ebé konsidera aas iha rejiaun Sudeste Aziátiku (ASEAN) no reflete kompromisu Timor-Leste atu promove igualdade jéneru.
Maski nune’e, reprezentasaun feto iha Governu hamutuk 19%, enkuantu feto ne’ebé povu eleje diretamente atu sai xefe suku hamutuk 4%.
Iha tinan 2023, Timor-Leste atinje marku importante ida bainhira feto ida sai Prezidente Parlamentu Nasionál, hodi lidera órgaun soberanu ne’e.
Iha administrasaun públika, reprezentasaun feto atinje 39,4%, enkuantu iha forsa traballu, feto sira reprezenta 57%. Iha konsellu administrasaun korporativu prinsipál, reprezentasaun feto hamutuk 34,6%.
Iha área edukasaun, feto reprezenta 41% hosi total profesór iha ensinu primáriu, 37,1% iha ensinu sekundáriu no 26,8% iha ensinu superiór.
Iha área saúde, feto reprezenta 32% hosi totál médiku iha Timor-Leste. Maski feto sira fó kontribuisaun importante ba saúde públika, partisipasaun sira-nian iha profisaun médika, espesializasaun no pozisaun lideransa presiza kontinua aumenta.
Enkuantu iha área enjeñaria no téknika, reprezentasaun feto menus hosi 30%. Situasaun ne’e hatudu katak presiza aumenta asesu feto sira ba edukasaun, siénsia, téknika, formasaun profisionál no oportunidade lideransa.
Iha área seguransa no defeza, feto reprezenta 15% iha Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) no 12,83% iha Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL). Dadus ne’e hatudu kontribuisaun feto sira iha manutensaun dame, seguransa no soberania nasionál. Maibé, oportunidade ba feto sira iha rekrutamentu, promosaun no pozisaun lideransa presiza kontinua aumenta.
Iha área diplomasia, feto reprezenta 38% hosi funsionária iha karreira diplomátika, 27,3% iha kargu embaixadór no 42,7% iha pozisaun diretór-jerál no diretór-jerál adjuntu.
Enkuantu iha área Bombeiru no Protesaun Sivíl, feto reprezenta 15,4% hosi pesoál ne’ebé hetan formasaun, inklui feto sira-ne’ebé hetan sertifikasaun hanesan formadór prinsipál ba Sistema Komandu Insidente.
Iha área ekonomia, 51,7% hosi feto ho idade tinan 15 ba leten partisipa iha forsa traballu. Maibé, 63,5% hosi feto ne’ebé iha servisu tama iha kategoria empregu vulnerável, no 20% de’it mak iha empregu ho saláriu.
Kontestu
Komemorasaun Loron Nasionál Feto ba da-50 iha 2026 sai oportunidade atu fó omenajen ba luta, sakrifísiu no kontribuisaun feto Timor-Leste nian, hahú hosi tempu rezisténsia to’o prosesu harii no dezenvolve Estadu. Komemorasaun prinsipál hala’o iha Bobonaru, loron 03 Novembru, no kontinua ho serimónia ofisiál no feira espozisaun iha CCD, Dili, loron 06 Novembru.
Selebrasaun tinan ida-ne’e lori tema “Feto Timor-Leste: Selebra Tinan 50 Igualdade no Inkluzaun”, ho lema “Ami Feto Timor-Leste Sei La Rende, Sei Luta Nafatin To’o Atinje Igualdade no Inkluzaun”. Tema ne’e reflete jornada feto Timor-Leste hosi luta no sakrifísiu iha pasadu to’o sira-nia partisipasaun iha dezenvolvimentu nasaun.
Klik notísia relevante sira iha kraik hodi lee:
- Tinan 50 Loron Nasionál Feto: Governu fó omenajen ba luta no sakrifísiu eroína timoroan — Notísia TATOLI kona-ba komemorasaun iha Bobonaro no kontribuisaun feto iha luta libertasaun nasionál.
- Komemorasaun Loron Nasionál Feto ba da-50 reflete jornada feto Timor-Leste hosi luta pasada — Notísia TATOLI kona-ba tema, lema, programa komemorasaun no expozisaun iha CCD.
- GMPTL husu Estadu halo investimentu ba feto hodi partisipa iha dezenvolvimentu — Notísia TATOLI kona-ba reprezentasaun feto iha Parlamentu no nesesidade atu aumenta investimentu ba igualdade jéneru.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade

