Ezersísiu Matebian 26.02 iha Baukau, nu’udár eskola importante atu transforma koñesimentu teóriku

BAUKAU, 09 Novembru 2026 (TATOLI)—FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Segunda ne’e, hahú hala’o Ezersísiu Militár Matebian 26.02 ba Daruak no Semana Sobrevivénsia iha Komponente Terrestre, Lanud Baukau. Ezersísiu ne’e sei hala’o durante semana rua, to’o 21 Novembru 2026.
Xefe Estadu-Maiór-Jenerál F-FDTL, Tenente-Jenerál Domingos Raul “Falur Rate Laek”, esplika katak Ezersísiu Matebian 26.02 ba Daruak nu’udár eskola importante atu transforma koñesimentu teóriku ba kompeténsia prátika, halo avaliasaun, dezenvolve abilidade foti desizaun no aprende atu sobrevive ho rekursu sira-ne’ebé disponivel, bazeia ba doutrina no fundamentu teóriku ne’ebé sei aplika iha situasaun reál iha terrenu.
“Ha’u fiar katak naran Matebian fó-hanoin mai ita, iha pasu idaidak, kona-ba folin hosi ita-nia rezisténsia,” Tenente-Jenerál Falur Rate Laek dehan iha Lanud Baukau.
Eis-gerrilleiru ne’e halo komparasaun ho esperiénsia FALINTIL durante luta rezisténsia, ne’ebé maski hasoru situasaun difísil, sira kontinua reziste. Nia temi foho Matebian nu’udár fatin abrigu, ai-laran nu’udár fonte protesaun no disiplina nu’udár parte ida hosi forsa prinsipál ne’ebé ajuda kombatente sira atu tahan no kontinua luta.
Aleinde ne’e, líder F-FDTL hato’o apresiasaun espesiál ba esforsu Komandu Komponente Terrestre nian iha dezenvolvimentu abilidade membru militár, liuliu militár feto sira, ne’ebé kontribui ba inkluzaun no valorizasaun feto iha instituisaun militár.
“Ita-nia kna’ar mós atu tranzmite ba militár jerasaun foun kona-ba doutrina rezisténsia no reziliénsia gerrilleiru FALINTIL nian. Ida-ne’e la’ós kona-ba nostaljia, maibé kona-ba métodu no karakter,” Falur akresenta.
Tenente-Jenerál Falur subliña katak F-FDTL kontinua investe iha dezenvolvimentu membru hotu-hotu, tanba hasa’e kapasidade no talentu individuál sei hametin koezaun, kompeténsia no fidelidade ba memória istórika, inklui kontribuisaun feto sira durante períodu rezisténsia, ne’ebé servisu nu’udár estafeta, enfermeira no kombatente.
Nia mós informa katak iha futuru, ezersísiu sira sei hala’o iha rejiaun remota sira iha territóriu nasionál, atu hakbesik F-FDTL ba populasaun, rekupera memória istórika kona-ba luta libertasaun nasionál no hametin ligasaun ho komunidade.
Nia esplika katak senáriu ezersísiu sira tenke reflete dezafiu no risku reál ne’ebé nasaun bele hasoru iha futuru, liuliu ameasa la konvensionál ne’ebé bele ezije F-FDTL atu hala’o misaun sekundária no komplementár, aleinde misaun prinsipál defeza nasionál.
“Ha’u husu kompromisu, disiplina no kamaradajen. Ba komandante sira, ha’u ezije unidade, umildade no haraik-an. Ha’u mós husu atu kuidadu-an iha atividade hotu-hotu,” Falur hateten.
Kontestu
FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) nu’udár instituisaun militár nasionál ne’ebé kontinua habelar kapasidade profisionál no operasionál atu asegura soberania, independénsia no integridade territóriu Timor-Leste. Instituisaun ne’e mai hosi transformasaun FALINTIL, ne’ebé iha períodu okupasaun Indonézia hala’o luta armada ba libertasaun nasionál.
Hafoin restaurasaun independénsia, F-FDTL kontinua dezenvolve kapasidade liuhosi treinamentu, ezersísiu militár no kooperasaun ho parseiru internasionál sira. Ezersísiu Matebian sai parte hosi esforsu atu transfere esperiénsia istórika rezisténsia ba jerasaun militár foun no hasa’e prontidaun operasionál.
Ezersísiu Matebian 26.1 ba Dahuluk, ne’ebé hala’o iha Abríl 2026 iha Komponente Terrestre Baukau, mós envolve treinamentu militár durante loron tolu. Objetivu hosi ezersísiu ne’e mak hasa’e kapasidade militár atu aplika koñesimentu no estratéjia iha situasaun prátika, hametin espíritu kamaradajen no hakbesik F-FDTL ba povu.
Klik notísia relevante sira iha kraik hodi lee:
- F-FDTL: Representante Chefe Estado Maior F-FDTL ensera Ezersísiu Matebian 26.1 — informasaun ofisiál kona-ba ezersísiu Matebian 26.1 iha Baukau.
- TATOLI: FALINTIL at 51: From Armed Resistance to Strategic Defence — kontestu kona-ba transformasaun FALINTIL hosi forsa rezisténsia ba instituisaun defeza nasionál.
- Governu Timor-Leste: Celebration of the Day of the Transformation of the FALINTIL into F-FDTL — istória transformasaun FALINTIL ba F-FDTL.
- Jornal da República: Decreto-Lei N.º 7/2004 – Lei Orgânica das FALINTIL-FDTL — baze legál kona-ba natureza no misaun F-FDTL.
Jornalista: Natalino Belo
Editór: Xisto Freitas da Piedade

