Governu planeia atu introdús impostu ho valór akresentadu 5% iha 2028

DILI, 09 Novembru 2026 (TATOLI)—Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, hateten Governu planeia atu introdús impostu ho valór taxa akresentadu 5%, hahú husi tinan 2028 maibé naturalmente tenke hetan aprovasaun husi Parlamentu Nasionál.
Planu ne’e bazeia ba finansiamentu orsamentu ne’e nian, hanesan fundu petrolíferu permite Timor-Leste rekonstrui no konsolida nia an, tanba entre 2013 no 2026 ne’e bele finansia besik 80% husi despeza Estadu ho fim husi produsaun iha Bayu-Undan iha juñu 2025, jestaun responsável husi poupansa ne’e sai susar liután.
“Ami-nia justifikasaun atu utiliza poupansa hirak-ne’e, klara tebes investe iha kapasidade produtiva no iha servisu públiku. Maibé ida-ne’e kria obrigasaun ne’ebé ita labele evita atu hatudu rezultadu, kontrola kustu no konstrui fonte reseita foun. Laiha retornu ida iha futuru ne’ebé bele dispensa ita husi responsabilidade ne’e,” Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, hateten liuhusi diskursu ba abertura debate Ortrsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027 iha faze jeneralidade iha Parlamentu Nasionál, ohin.
Iha tinan 2027, Governu propoin levantamentu besik biliaun $1.891, Reseita Sustentável Estimada mak millaun $540,5, nune’e levantamentu propostu exede valór referénsia ne’e ho besik billaun $1.350.
“Númeru hirak-ne’e ita tenke entende ho klareza, reseita interna projeta ho millaun $298,6, aumentu ida ho 10% maibé kobre de’it besik 12% husi despeza totál,” Xefe Governu hateten.
Projesaun hatudu katak, mantein ho atuál orientasaun, fundu ne’e bele hotu to’o 2039. Ne’e sinál alerta ida kona-ba konsekuénsia tanba labele muda buat ida no tenke halo buat ruma.
“Ita hein katak medida efisiénsia iha 62 entidade estatál bele jere poupansas anuál besik millaun $53,6. Poupansa hirak-ne’e tenke real,” nia dehan.
Kona-ba limite anuál ho millaun $250 ba projetu ezistente husi Fundu Infraestruturas hanesan pasu seluk ida atu jere ritmu despeza no prioriza konkluzaun husi buat ne’ebé hala’o hela.
“Proteje ita-nia poupansa nasioná ezije koerénsia iha desizaun durante tinan barak. Reforma ne’ebé inklui iha orsamentu tenke implementa no nia rezultadu tenke orienta eskolla sira,” nia dehan.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes

