Komisaun C rekomenda Governu hametin kapasidade atu implementa projetu infraestrutura

DILI, 09 Novembru 2026 (TATOLI) – Komisaun C Parlamentu Nasionál rekomenda ba Governu atu garante kapasidade téknika no institusionál hodi hala’o no akompaña implementasaun projetu infraestrutura sira.
Rekomendasaun ne’e inklui iha relatóriu no pareser Komisaun kona-ba proposta Lei Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027, ne’ebé aprezenta iha debate jeneralidade, ohin.
Komisaun husu mós ba Governu atu aprezenta informasaun kona-ba preparasaun projetu sira 2027, inklui estudu, lisensiamentu no prosesu kontratasaun, hamutuk ho kalendária implementasaun ba kada trimestre.
Atensaun espesiál tenke fó ba projetu no entidade sira ne’ebé rejista nivel ezekusaun orsamentál ne’ebé ki’ik liu iha 2026, liuliu Projetu Tasi-Mane ho ezekusaun 3% no RAEOA ho 12%.
“Governu tenke identifika diferensa entre ezekusaun reál no orsamentu ne’ebé aprova ona, no foti medida korretiva atu hadi’a situasaun ne’e. Hanesan mós, presiza hametin akompañamentu ba programa no projetu sira ne’ebé hetan finansiamentu iha área saúde, edukasaun, protesaun sosiál, abitasaun, infraestrutura, bee no saneamentu, dezenvolvimentu ekonómiku no ambiente, atu asegura katak orsamentu ne’ebé aloka bele lori rezultadu konkretu ba populasaun”, deputada relatora, Maria Angelina Lopes Sarmento, hatete.
Komisaun rekomenda mós atu Governu hametin koordenasaun entre ministériu, servisu no entidade sira ne’ebé iha responsabilidade direta ba ezekusaun orsamentál.
Kona-ba Fundu Infraestrutura (FI), proposta ba 2027 prevee alokasaun millaun $326, kompara ho millaum $310,8 iha 2026. Iha tinan ne’e, Fundu hetan redusaun millaun $60 liuhusi Orsamentu Retifikativu. To’o 30 Juñu, ezekusaun orsamentál rejista de’it millaun $65 (27%).
Relasaun ho priporidade polítika Governu nian, liuliu reorientasaun Fundu Infraestrutura iha Prioridade Polítika Governu (PPG) 7, Komisaun observa projetu sira ne’ebé eziste iha FI iha limitasaun alokasaun millaun $250 kada tinan.
Konsellu Administrasaun Fundu Infraestrutura aprova ona jestaun investimentu públiku iha 2025. Maibé, kritéria ba selesaun projetu sei estabelese liuhusi diploma ministeriál.
Tanba ne’e, Komisaun konsidera katak kriteira selesaun projetu tenke hetan arovasaun, no lista projetu sira ne’ebé sei hetan finansiamentu iha 2027 tenke aprezenta ba Parlamentu Nasionál, hamutuk ho proposta dotasaun orsamentál.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora

