Top

Komisaun E husu MDRHC presiza hametin kontrolu ba implementasaun programa abitasaun komunitária

Governu ho Parlamentu Nasional iha diskusaun iha espesialidade OJE 2027, iha sala Plenária Parlamentu Nasionál, tersa (10/11/2026). Imajen TATOLI/Egas Cristóvão

DILI, 10 Novembru 2026 (TATOLI) – Komisaun E iha Parlamentu Nasionál ba Asuntu Infraestrutura rekomenda ba Ministériu Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitária (MDRHC, sigla portugés) atu hametin kontrolu no monitorizasaun ba implementasaun programa abitasaun komunitária, hodi garante kualidade konstrusaun no utilzasaun efetiva orsamentu públiku.

Rekomendasaun ne’e haktuir iha relatóriu no pareser setoriál Komisaun nian kona-ba proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027, ne’ebé aprezenta iha debate faze jeneralidade, iha Parlamentu, ohin.

Tuir relatóriu Komisaun, ezekusaun OJE 2026 husi MDRHC konsege konstrui uma hamutuk 279 no sentru komunitáriu 186. Maski nune’e, ezekusaun orsamentál atinje de’it 24%, tanba hasoru obstákulu oioin, inklui atrazu implementasaun projetu sira, duplikasaun projetu entre empreza kontratada sira, diferensa iha kalendáriu pagamentu ba uma komunitária, no obra sira ne’ebé pendente.

Komisaun identifika mós forsa traballu iha fatin konstrusaun, ho traballadór ida de’it iha fatin projetu konstrusaun balun. Aleinde ne’e, iha preokupasaun kona-ba utilizasaun materiál resiklajen, kontratasaun empreza estranjeira duké empreza nasionál sira, kualidade konstrusaun no impaktu ekonómiku husi programa ne’e ba komunidade rurál sira.

Iha proposta OJE 2027, MDRHC prevee konstrusaun uma komunitária hamutuk 176 no unidade abitasaun sosiál 100, inklui kontinua pagamentu ba uma 90 ne’ebé sei iha konstrusaun.

Proposota orsamentu ba programa abitasaun komunitária hatudu aumentu 96,7%, enkuantu kategoria kapitál dezenvolvimentu hatudu aumentu 108%, Reforsu orsamentál ne’e akompaña ho aumentu forsa traballu ba ema na’in-128 no aumentu 105% iha kategoria saláriu no vensimentu.

Tuir planu ministériu nian, programa dezenvolvimentu rurál sei kontinua foka ba redusaun pobreza no garantia ba seguransa ai-han. Ministériu mós esplika katak pagamentu ba uma komunitária kalkula tuir rendimentu benefisiáriu sira-nian, enkuantu abitasaun sosiál la sujeita ba pagamentu. Aleinde ne’e, estudu kona-ba konstrusaun abitasaun vertikál sei hala’o hela.

Ministériu reafirma mós kompromisu atu apoia setór privadu nasionál, partikularmente liuhusi mekanizmu kréditu bankáriu no auzénsia limite montante ne’ebé restrinje konkursu públiku ba empreza nasionál sira.

“Haree ba buat sira iha leten, Komisaun E konsidera katak ezekusaun OJE 2026 nian la to’o espetativa sira, hodi kompromete efikásia no sustentabilidade programa abitasaun komunitária nian”, dokumentu ne’e realsa.

Tanba ne’e, Komisaun rekomenda ba ministériu atu intensifika kontrolu no monitorizasaun ba obra sira ne’ebé la’o daudaun, liuhusi reforsu ekipa supervizaun no inspesaun iha terrenu, hodi garante kumprimentu ba prazu, kualidade materiál no konformidade ho projetu ne’ebé aprova ona.

Komisaun husu mós atu fó prioridade ba kontratasaun empreza nasionál no traballadór timoroan sira, liuhusi adosaun kritériu adjudikasaun ne’ebé favorese empreza lokál no utilizasaun traballadór nasionál. Medida ne’e importante atu garante katak investimentu públiku iha setór konstrusaun bele kria oportunidade empregu no aumenta benefísiu ekonómiku ba komunidade rurál.

Iha aspetu kualidade konstrusaun, Komisaun husu ministériu atu bandu utilizasaun materiál uzadu ka ne’ebé la kumpre padraun kualidade, no garante katak materiál sira hetan teste tékniku antes uza, hodi prevene problema estruturál no asegura durabilidade uma no sentru komunitáriu sira.

Komisaun rekomenda mós atu define kritériu pagamentu ba abitasaun komunitária ne’ebé klaru, transparente no justu, liuliu liuhosi estabelese no publika regra objetivu kona-ba kalkulasaun kontribuisaun benefisiáriu sira-nian, hodi evita tratamentu diferente no garante ekuidade no previzibilidade iha prosesu pagamentu.

Aleinde ne’e, ministériu tenke prepara planu manutensaun preventivu no koretivu ba uma 279 no sentru komunitáriu 186 ne’ebé entrega ona, ho envolvimentu komunidade no autoridade munisipál sira, atu prezerva investimentu públiku no garante sustentabilidade infraestrutura sira ne’e.

Iha koordenasaun institusionál, Komisaun husu MDRHC atu hametin kolaborasaun ho Governu sentrál, Ministériu Obra Públika no autoridade munisipál sira, hodi evita duplikasaun projetu no intervensaun ne’ebé sobrepoin malu, nune’e bele otimiza utilizasaun rekursu públiku.

Komisaun husu mós ministériu atu aprezenta planu konstrusaun multi-anual to’o 2028, ne’ebé inklui lista munisípiu benefisiáriu sira, númeru uma no sentru komunitáriu ne’ebé atu harii kada tinan, kalendáriu implementasaun no estimativa kustu. Planu ne’e tenke submete ba Komisaun atu bele avalia no justifika aumentu orsamentu ne’ebé propoin ba 2027.

Iha parte seluk, Komisaun konsidera katak presiza hadi’a produtividade traballu iha setór konstrusaun, liuliu liuhusi evita alokasaun traballadór ida de’it ba projetu ida no garante ekipa konstrusaun iha númeru sufisiente, hodi aselera ezekusaun no hadi’a kualidade servisu.

“Atu hasa’e produtividade traballu iha konstrusaun liuhusi hadi’a prátika atu atribui de’it traballadór ida ba projetu ida, no liuhusi halo medida loloos ba ekipa konstrusaun sira hodi aselera ezekusaun no hadi’a kualidade serbisu nian”, realsa.

Ikusmai, Komisaun husu atu akompaña ho rigor ezekusaun reforsu orsamentál 2027 nian, hodi asegura katak aumentu orsamentu, inklui kreximentu iha kapitál dezenvolvimentu no programa abitasaun komunitária, tradús duni ba rezultadu konkretu.

Ministériu tenke aprezenta relatóriu periódiku ba Komisaun kona-ba númeru uma no sentru komunitáriu ne’ebé kompleta ona, kualidade obra sira no impaktu sosiál ba komunidade rurál, hodi asegura transparénsia no prestasaun konta kona-ba utilizasaun orsamentu públiku.

Jornalista: Nelson de Sousa

Editora: Maria Auxiliadora 

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!