Top

K12N, CAMSTL no Fundu Sosiedade Sivíl enkoraja joven sira prezerva memória no valór luta 12 Novembru

Komité 12 Novembru hamutuk ho Gabinete Apoiu Sosiedade Sivíl no Sentru Audiovizuál Max Stahl (CMSTL), organiza semináriu ida atu komemora aniversáriu 35 Masakre Santa Krúz. Imajen TATOLI/ Osória Marques

DILI, 10 Novembru 2026 (TATOLI)—Komité 12 Novembru (K12N) hamutuk ho Gabinete Apoiu Sosiedade Sivíl no Sentru Audiovizuál Max Stahl (CMSTL), Tersa ne’e, organiza semináriu ida atu komemora aniversáriu 35 Masakre Santa Krúz. Semináriu ne’e iha objetivu atu halibur sobrevivente sira no fahe esperiénsia istórika ba jerasaun foun, liuliu joven sira, hodi hametin memória no valór luta povu Timor-Leste nian.

Prezidente Ezekutivu CMSTL, Audicitio Pinto, hateten katak semináriu ne’e sai oportunidade importante atu hametin unidade nasionál no hafoun valór solidariedade entre jerasaun uluk no jerasaun foun.

Prezidente Ezekutivu CMSTL, Audicitio Pinto. Imajen TATOLI/ Osória Marques

Nia konsidera katak, durante luta ba independénsia, povu Timor-Leste hasoru sakrifísiu no sofrimentu barak. Esperiénsia hirak-ne’e importante atu harii reziliénsia no identidade nasionál.

Nia dehan katak, iha era modernizasaun no dezenvolvimentu teknolojia ohin loron, joven sira presiza nafatin kaer metin valór unidade, solidariedade, dignidade no responsabilidade nasionál.

“Ho semináriu komemorasaun tinan 35 ne’e, ita hakarak halibur filafali ema hotu, restaura valór unidade nasionál, atu joven sira hatene katak valór sira-ne’e labele lakon,” Prezidente CMSTL ne’e dehan.

Nia afirma tan katak jerasaun foun tenke aprende hosi esperiénsia no sakrifísiu jerasaun uluk, atu la monu ba tentasaun sira-ne’ebé bele ameasa unidade no estabilidade nasionál.

Iha semináriu ne’e, CMSTL konvida estudante universitáriu, estudante sekundáriu iha territóriu Dili, membru rezisténsia, organizasaun naun-governamentál (ONG) no reprezentante sosiedade sivíl atu partisipa.

Audicitio esplika katak sobrevivente Masakre Santa Krúz no ema sira-ne’ebé iha esperiénsia direta kona-ba akontesimentu istóriku iha 1991 sei sai oradór atu fahe sira-nia esperiénsia auténtika ba partisipante sira.

Nia subliña katak memória istórika kona-ba Masakre Santa Krúz la’ós propriedade individuál, maibé patrimóniu koletivu ne’ebé sidadaun hotu, liuliu joven sira, iha responsabilidade atu hatene no prezerva.

Nia aumenta katak semináriu ne’e sei fó oportunidade ba partisipante sira atu rona diretamente esperiénsia sobrevivente sira kona-ba akontesimentu 12 Novembru 1991 iha Santa Krúz, Dili, no akontesimentu violénsia seluk ne’ebé akontese iha fatin hanesan ospitál iha Vikeke.

Enkuantu, Koordenadór Gabinete Apoiu Sosiedade Sivíl, Joaquim da Costa Freitas, hateten katak semináriu ne’e sei foka ba diskusaun kona-ba esperiénsia iha pasadu, situasaun iha prezente no perspetiva ba futuru. Diskusaun ne’e iha objetivu atu ajuda joven sira komprende istória luta no sakrifísiu povu Timor-Leste nian.

Nia hato’o katak joven sira tenke prepara an ho koñesimentu no kapasidade, tanba mundu atuál la’ós kompetisaun de’it iha área servisu, maibé mós iha teknolojia, koñesimentu no língua.

“Joven sira tenke prepara an di’ak, tanba mundu ohin loron ne’e la’ós mundu kompetisaun de’it, maibé kompetisaun iha teknolojia, koñesimentu no kapasidade. Kampu servisu sira ezije koñesimentu teknolojia no língua,” nia esklarese.

Joaquim enkoraja joven sira atu aproveita tempu hodi lee, estuda no dezenvolve koñesimentu tuir nesesidade merkadu servisu, atu sai prontu enfrenta dezafiu sira iha futuru.

Nia mós afirma katak jerasaun uluk ne’ebé partisipa iha rezisténsia no luta ba independénsia iha responsabilidade atu kontinua fahe esperiénsia ba joven sira, hodi asegura katak istória no valór luta nian kontinua moris iha jerasaun tuirmai.

Kontestu

Masakre Santa Krúz akontese iha 12 Novembru 1991, bainhira juventude no manifestante sira halo manifestasaun pasífika husi Igreja Motael ba Semitériu Santa Krúz, Dili, atu akompaña prosesu funerál ba Sebastião Gomes, ne’ebé mate iha 28 Outubru 1991.

Manifestasaun ne’e ramata ho asaun violénsia hosi forsa militár Indonézia, ne’ebé rezulta iha vítima mate no kanek barak. Akontesimentu ne’e sai momentu istóriku importante iha luta libertasaun Timor-Leste no kontribui atu lori atensaun komunidade internasionál ba situasaun Timor-Leste nian. Memória Masakre Santa Krúz kontinua sai patrimóniu istóriku ne’ebé jerasaun foun presiza aprende, komprende no prezerva.

Klik notísia relevante sira iha kraik hodi lee:

  1. Reflesaun kona-ba luta ba ukun rasik-an liuhusi Masakre 12 Novembru — Istória no impaktu Masakre Santa Krúz iha luta libertasaun Timor-Leste.
  2. 2. Sobrevivente 12 Novembru: “Ha’u sai Xefe Suku atu kontribui no dezenvolve Timor-Leste” — Esperiénsia no kontribuisaun sobrevivente Masakre Santa Krúz nian.
  3. K12N no ME realiza sertame nasionál atu haforsa koñesimentu estudante sira kona-ba Masakre Santa Krúz — Esforsu atu haforsa koñesimentu jerasaun foun kona-ba istória Masakre Santa Krúz.
  4. Max Stahl dedika filme “Masakre 12 Novembru” ba Tomas “Belir” Ximenes — Dokumentasaun istórika kona-ba Masakre Santa Krúz no esperiénsia vítima sira.

Jornalista: Osória Marques

Editór: Xisto Freitas da Piedade

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!