MAE, SEI no FP promove igualdade jéneru atu hametin efetividade funsaun públika

VIKEKE, 10 Novembru 2026 (TATOLI)—Reprezentante Ministériu Administrasaun Estatál (MAE), Virgílio da Costa, afirma katak Governu Timor-Leste sei kontinua fó importánsia ba promosaun igualdade jéneru iha servisu administrasaun públika, hodi garante direitu no oportunidade hanesan ba feto no mane, no suporta dezenvolvimentu nasionál no lokál.
“Governu iha kompromisu atu kontinua fó importánsia ba asuntu igualdade jéneru. Tanba iha Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste (RDTL), Artigu 17.º, kona-ba igualdade entre feto no mane, hateten katak feto no mane iha direitu no obrigasaun hanesan iha moris família, kulturál, sosiál, ekonómiku no polítiku. Atu garante dezenvolvimentu nasionál no lokál ne’ebé sustentável, ita presiza kontinua promove igualdade jéneru iha ita-nia servisu,” Diretór-Jerál Dezenvolvimentu Lokál, Virgílio da Costa, hateten iha semináriu igualdade jéneru, iha Salaun Munisípiu Vikeke, Tersa ne’e.
Virgílio esplika katak iha asuntu igualdade jéneru, aspetu tolu ne’ebé presiza promove mak igualdade jéneru rasik, papél família no papél instituisaun públika. Aspetu tolu ne’e iha ligasaun metin malu atu apoia realizasaun igualdade jéneru iha sosiedade.
“Fundamentu Konstituisaun RDTL garante igualdade jéneru no fó oportunidade ba família atu hala’o nia papél. Ita hatene katak família ida kompostu husi inan no aman, ne’ebé iha responsabilidade atu garante no hala’o kna’ar família nian. Nune’e, Governu Timor-Leste kontinua fó importánsia ba asuntu igualdade jéneru iha nasaun,” nia hato’o.
Nia afirma katak Konstituisaun garante katak labele iha diskriminasaun bazeia ba jéneru, no feto no mane tenke hetan direitu hanesan iha sira-nia moris loroloron no iha prosesu dezenvolvimentu nasaun nian.
Iha fatin hanesan, Reprezentante Prezidente Autoridade Munisípiu Vikeke, Acácio de Sousa, agradese ba MAE no ekipa Sekretaria Estadu Igualdade (SEI) ne’ebé mai organiza semináriu kona-ba igualdade jéneru iha Munisípiu Vikeke.
“Ami agradese ba Governu Sentral ne’ebé mai organiza semináriu kona-ba igualdade jéneru. Liuhusi semináriu sira-ne’e, ita promove igualdade ba ema hotu no loke ita-nia hanoin kona-ba direitu feto no mane nian. Ami komprende katak tenke iha toleránsia zero ba asédiu seksuál. Ema idaidak iha direitu atu servisu iha ambiente seguru, livre hosi intimidasaun no forma asédiu hotu,” nia realsa.
Acácio de Sousa dehan katak autoridade munisípiu kompromete atu kontinua promove igualdade jéneru iha área servisu hotu iha Munisípiu Vikeke. Nia mós husu ministériu relevante sira atu kontinua fó apoiu ba promosaun inkluzaun sosiál.
Tuir dadus ne’ebé aprezenta iha semináriu ne’e, funsionária feto sira-ne’ebé servisu iha Administrasaun Públika Munisípiu Vikeke hamutuk na’in-160. Iha númeru ne’e, feto na’in ida mak okupa kargu diretora, na’in-tolu sai xefe departamentu no na’in-rua sai xefe seksaun.
Semináriu ne’e organiza husi MAE, SEI no Komisaun Funsaun Públika (KFP), hamutuk ho Autoridade Munisípiu Vikeke, ho tema “Promove Igualdade no Papél Família Kontribui ba Efetividade Funsaun Públika”. Atividade ne’e hala’o durante loron ida, ho objetivu atu promove igualdade jéneru ba komunidade.
Partisipante sira iha semináriu ne’e kompostu husi diretór servisu munisipál, autoridade lokál, komandante PNTL Munisípiu Vikeke, feto potensiál iha munisípiu no funsionária feto sira.
Kontestu
Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste, Artigu 17.º, garante katak feto no mane iha direitu no obrigasaun hanesan iha área moris família, kulturál, sosiál, ekonómiku no polítiku. Enkuantu Artigu 16.º garante igualdade sidadaun hotu-hotu iha lei nia oin no bandu diskriminasaun, inklui bazeia ba jéneru.
Governu Timor-Leste kontinua promove igualdade jéneru no inkluzaun iha instituisaun públika, liuhusi formasaun no atividade sira atu hasa’e koñesimentu funsionáriu kona-ba igualdade, inkluzaun no implementasaun polítika públika. Iha 2022, Sekretaria Estadu Igualdade no Inkluzaun (SEII) organiza formasaun ba funsionáriu Ministériu Transporte no Komunikasaun kona-ba igualdade jéneru no inkluzaun, atu hasa’e kapasidade funsionáriu sira iha implementasaun programa no orsamentu.
Iha Novembru 2026, Governu mós reafirma katak igualdade jéneru no inkluzaun sosiál sai responsabilidade Governu tomak nian no parte importante husi konstrusaun Estadu no dezenvolvimentu sustentável.
Klik notísia relevante sira iha kraik hodi lee:
- Konstituisaun RDTL garante igualdade direitu entre feto no mane — Referénsia legál kona-ba Artigu 16.º no 17.º, ne’ebé garante igualdade no bandu diskriminasaun.
- 2. SEII fó formasaun ba funsionáriu MTK kona-ba igualdade jéneru no inkluzaun — Notísia kona-ba formasaun igualdade jéneru ba funsionáriu públiku.
- Feto Timor-Leste: Tinan 50 luta no sakrifísiu, igualdade no inkluzaun sei sai dezafiu — Notísia kona-ba progresu, polítika públika no dezafiu igualdade jéneru no inkluzaun iha Timor-Leste.
Jornalista: Vitorino Lopes da Costa
Editór: Xisto Freitas da Piedade

