PM Xanana inaugura Eskola 12 Outubru Tasi-Tolu, aumenta sala aula atu hamenus turnu aprendizajen

DILI, 10 Novembru 2026 (TATOLI)—Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, hamutuk ho Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares, no parseiru dezenvolvimentu sira, Tersa ne’e, inaugura Eskola Ensinu Báziku 12 Outubru Tasi-Tolu, Komoro, Dili.
Konstrusaun edifísiu eskola foun ne’e inklui sala aula foun hamutuk sia (9), ne’ebé sei permite eskola muda sistema aprendizajen hosi turnu tolu ba turnu rua de’it, hahú iha tinan letivu 2027.
PM Xanana dehan katak ho infraestrutura eskola foun ne’e, nia espera profesór sira bele hala’o prosesu hanorin ho di’ak, tanba estudante sira mak futuru Timor-Leste nian.

“Sira iha fuan-boot hodi halo konstrusaun eskola ne’e. Tanba ne’e, estudante sira tenke estuda ho di’ak. Ohin dehan tiha ona katak oras hanorin seidauk to’o. Tanba ne’e, aumenta konstrusaun eskola atubele fasilita estudante sira-nia asesu ba aprendizajen ho di’ak,” PM Xanana dehan.
Iha biban ne’e, PM Xanana enkoraja mós profesór sira atu hanorin estudante sira ho didi’ak.
“Mestre sira, aproveita atu hanorin didi’ak, tanba estudante mak rikusoin Timor-Leste nian. Maibé imi barukteen, la eskola no la estuda,” Xanana salienta.
Iha sorin seluk, Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares, esplika katak Ministériu Edukasaun, liuhosi Gabinete Embaixadora Boa Vontade, hamutuk ho parseiru no belun sira hosi Singapura, organizasaun ka fundasaun Dreams Asia, no Classroom of Hope, konsege realiza inaugurasaun Eskola Ensinu Báziku 12 Outubru Tasi-Tolu.

“Ho eskola foun ne’e, ami hakarak hato’o mensajen ba profesór no estudante sira atu utiliza sala aula ho di’ak. Tanba Governu kontinua halo investimentu iha konstrusaun sala aula, formasaun ba profesór sira, imprimisaun matéria didátika, revizaun kurríkulu no esforsu sira seluk. Daudaun ne’e mós iha ekipamentu pedagójiku,” ministra ne’e tenik.
Ministra Dulce apela atu kontinua halo avaliasaun no fó asisténsia ba profesór sira iha prosesu aprendizajen. Maibé, tuir nia, buat importante liu mak la’ós de’it iha sala aula, maibé oinsá profesór sira uza sala aula ne’e ho loos, atu estudante sira bele estuda ho di’ak liután.
Iha fatin hanesan, Koordenadór Eskola Ensinu Báziku 12 Outubru Tasi-Tolu Komoro, Fernando Barreto, informa katak eskola ne’e, ne’ebé hetan apoiu hosi parseiru no doadór internasionál sira atu harii edifísiu foun, sei muda sistema aprendizajen hosi turnu tolu ba turnu rua de’it iha tinan letivu 2027, atu aumenta tempu aprendizajen ba estudante sira.

Nia hatutan katak eskola ne’e iha estudante ativu hamutuk 2.056, ho sala aula hamutuk 12, kompostu hosi sala permanente sia (9) no sala emerjénsia tolu (3), ne’ebé didin ho kalén. Ho konstrusaun sala aula foun tan hamutuk sia (9), eskola ne’e bele fasilita prosesu aprendizajen no hamenus turnu tolu ba turnu rua.
“Antes ne’e, ita akumula estudante na’in-50 iha kada sala aula, ho turnu tolu kada loron no totál sala aula hamutuk 12. Agora aumenta tan sala sia, ida-ne’e ami agradese tebes ba parseiru sira ne’ebé konsege konstrui,” nia dehan.
Nia dehan katak mudansa hosi sistema turnu tolu ba turnu rua sei fó oportunidade ba estudante sira atu hetan tempu aprendizajen ne’ebé naruk liután, kompara ho sistema turnu tolu ne’ebé eskola uza durante ne’e.
Iha biban ne’e, nia hato’o agradese ba parseiru no doadór internasionál sira ne’ebé fó apoiu ba konstrusaun edifísiu eskola foun ne’e. Nia konsidera konstrusaun ne’e nu’udár realizasaun ida-ne’ebé lori ksolok ba inan-aman, estudante no komunidade eskola nian.
Maski nune’e, nia hato’o mós preokupasaun kona-ba seguransa edifísiu eskola, tanba iha ema balun tama bá área eskola nian, ne’ebé bele estraga ekipamentu no infraestrutura sira.
Tanba ne’e, nia husu atu fó-atensaun ba seguransa no protesaun edifísiu eskola nian, inklui liuhosi koordenasaun ho entidade relevante sira.
Nune’e mós, Prezidente Fundasaun Mahon, José de Jesus, hateten katak konstrusaun eskola ne’e nu’udár projetu modelu pilotu dahuluk iha Timor-Leste, ho objetivu atu hadi’a kondisaun infraestrutura no fasilidade aprendizajen ba estudante sira.

“Sala aula foun ne’e iha sia (9), kompleta ho kuadru avizu rua, kuadru hakerek ida, kadeira, meza, instalasaun eletrisidade, ventilasaun no revestimentu kerámika, atu garante ambiente aprendizajen ne’ebé konfortável ba estudante sira,” José tenik.
Aleinde ne’e, konstrusaun eskola ne’e uza mós materiál bloku plástiku ne’ebé importa diretamente hosi Indonézia.
Prezidente Fundasaun Mahon ne’e esplika katak projetu ne’e hetan apoiu finanseiru hosi Fundasaun Classroom of Hope, Green Asia no Octava Foundation, ne’ebé sai nu’udár parseiru iha realizasaun konstrusaun eskola modelu pilotu ne’e.
Nia hateten katak fundasaun planeia atu kontinua konstrui infraestrutura edukasaun iha Timor-Leste, inklui eskola ensinu báziku, sekundáriu jerál no pré-eskolár, iha Munisípiu Baukau, Ermera no Ataúru, hodi kontribui ba hadi’a kualidade edukasaun iha nasaun ne’e.
Iha sorin seluk, Tanya Armstrong, CEO husi Austrália, hato’o agradese ba komunidade edukativa ne’ebé fó espasu atu harii eskola modelu pilotu ne’e iha Eskola 12 Outubru Tasi-Tolu Komoro, ne’ebé sei fó benefísiu ba inan-aman no estudante sira.
“Ami-nia ekipa investe tempu atu harii koñesimentu no abilidade traballadór lokál sira iha ekipa, atu sira bele harii ho bloku sira-ne’e. Ida-ne’e mak parte ida-ne’ebé halo ha’u orgullu atu hamriik iha-ne’e ohin,” nia haklaken.
Konstrusaun eskola ne’e hahú iha fulan Agostu no ramata iha fulan Outubru 2026. Sala aula foun hamutuk sia (9) kompleta ho fasilidade sira, ho apoiu hosi doadór sira husi Austrália no Singapura. Totál osan ne’ebé investe ba konstrusaun eskola foun ne’e hamutuk US$250.000.
Kontestu
Eskola Ensinu Báziku 12 Outubru Tasi-Tolu iha Komoro mak instituisaun edukasaun ida-ne’ebé iha ona atividade aprendizajen durante tinan barak. Iha 25 Outubru 2019, Eskola Ensinu Pré-Eskolár Dona Dulce de Jesus Soares, ne’ebé lokaliza iha área eskola 12 Outubru Tasi-Tolu, hetan inaugurasaun. Iha tempu ne’ebá, infraestrutura pré-eskolár ne’e iha sala aula neen, ne’ebé fahe ba ensinu báziku no pré-eskolár.
Iha área edukasaun, apoiu hosi parseiru no doadór internasionál mós kontribui ba dezenvolvimentu infraestrutura eskola iha Timor-Leste. Iha 07 Fevereiru 2026, Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão inaugura Eskola Ensinu Báziku Filiál CONCIN, iha Suku Bokolelo, Postu Administrativu Laulara, Munisípiu Aileu. Iha inisiativa ne’e, família Rudi KWAN apoiu konstrusaun sala aula tolu no sala profesór ida.
Klik notísia relevante sira iha kraik hodi lee:
- Lee notísia iha TATOLI. EPE Tasi Tolu Inaugura Ona – 25 Outubru 2019.
- Lee notísia iha TATOLI. Pré-Eskolár Nu’udár Fundasaun Di’ak Prepara Edukasaun Labarik Sira Nian – 06 Novembru 2019.
- Lee notísia iha TATOLI. PM Xanana inaugura EBF CONCIN no apresia ba inisiativa família Rudi KWAN – 07 Fevereiru 2026.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade

