Top

Timor-Leste fó lisensa esplorasaun minerál ba empreza 19 iha área konsesaun 33

Timor-Leste fó lisensa esplorasaun minerál nian ba empreza 19 iha área konsesaun 33. Imajen/Cidalia Fátima.

DILI, 10 Novembru 2026 (TATOLI) – Ministériu Petróleu no Rekursu Minerál (MPRM), liuhusi Autoridade Nasionál Minerál (ANM) fó ona lisensa prospesaun no peskiza minerál nian ba empreza nasionál no internasionál hamutuk 19. Inisiativa ida-ne’e halo parte iha esforsu atu aselera dezenvolvimentu setór mineiru no diversifika ekonomia nasionál.

Vise-Primeiru-Ministru, Francisco Kalbuadi Lay, reprezenta Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, afirma katak emisaun lisensa sira-ne’e marka pasu signifikativu ida hodi hametin setór minerál nu’udar fonte kreximentu ekonómiku aleinde petróleu no gás.

Timor-Leste fó lisensa esplorasaun minerál nian ba empreza 19 iha área konsesaun 33. Imajen/Cidalia Fátima.

“Governu Timor-Leste iha nafatin kompromisu atu harii ekonomia ida ne’ebé forte, sustentável, no diversifikadu, ida ne’ebé la depende de’it ba rekursu mina-rai no gás, maibé mós haburas dezenvolvimentu iha área agrikultura, turizmu, indústria, no rekursu minerál sira”, Francisco Kalbuadi Lay dehan.

Tuir nia, setór minerál identifika ona iha planu dezenvolvimentu nasionál nu’udar área xave hodi dudu kreximentu ekonómiku, atrai investimentu, kria empregu, no habelar oportunidade ekonómika ba públiku.

Nia esplika katak Governu inisia dezenvolvimentu setór minerál liuhusi konkursu inaugurál iha 2023, tuir fali ho konkursu daruak nian iha 2025.

Kalbuadi Lay subliña katak fó lisensa la’ós de’it prosesu administrativu ida, maibé ida-ne’e reflete konfiansa no responsabilidade ne’ebé Governu tau iha empreza ida hodi investiga rekursu minerál potensiál nasaun nian.

“Emisaun husi lisensa ne’e la’ós de’it dokumentu administrativu ida. Ida-ne’e reprezenta konfiansa no responsabilidade ne’ebé Governu konfia ba empreza investidór ida hodi esplora no avalia rekursu minerál potensiál sira iha ita-nia nasaun”, nia afirma.

Nia hatutan Governu iha kompromisu atu haburas klima investimentu ne’ebé favorese, hametin serteza legál, no rasionaliza prosesu administrativu sira hodi apoia atividade investimentu sira.

Iha tempu hanesan, empreza sira ne’ebé simu lisensa sira hanesan ne’e presiza hala’o sira-nia operasaun ho responsabilidade no transparénsia, enkuantu kaer metin lei, proteje ambiente, no respeita komunidade lokál sira.

Prezidente Konsellu Administrasaun ANM, Rafael Danilson Magno de Araújo, esplika katak emisaun ba lisensa hirak ne’e nu’udar rezultadu husi konkursu daruak ba minerál metáliku no la’ós metáliku, ne’ebé lansa ona iha loron 24 Novembru tinan 2025.

Konkursu ne’e oferese área konsesaun 33, ne’ebé namkari iha zona mineira neen, ba empreza nasionál no internasionál sira.

Tuir Rafael, prosesu konkursu ne’e hala’o iha etapa prinsipál rua, prekualifikasaun no lisitasaun ho avaliasaun bazeia ba kada empreza nia estatutu finanseiru, kapasidade téknika, no programa serbisu ne’ebé propoin.

“Hafoin prosesu selesaun ida ne’ebé naruk no rigorozu tebes ne’ebé dura besik tinan ida, ohin ami konsege fó lisensa ba prospesaun no peskiza ba empreza hamutuk 19”, Rafael dehan.

Nia fó sai katak prosesu konkursu ne’e inisialmente atrai empreza hamutuk 31, tuirmai, empreza 24 konsidera katak prienxe ona rekizitu sira atu kontinua ba faze lisitasaun, ho totál dokumentu lisitasaun hamutuk 74 ne’ebé simu ona ba avaliasaun.

Rezultadu sira husi prosesu selesaun nian fó sai ofisialmente iha loron 09 Setembru 2026, tuir fali ho emisaun lisensa sira ba empreza sira ne’ebé hili ona.

Rafael esplika katak lisensa sira ne’ebé fó ne’e válidu ba períodu tinan haat, hodi autoriza atividade prospesaun no peskiza ba minerál oioin, inklui osan-mean, kobre, manganés, kalkáriu, no minerál rai raru.

Lista husi empreza 19 ne’ebé kaer lisensa no sira-nia área operasaun nian

Tuir dadus ANM, empreza 19 ne’ebé hetan susesu iha konkursu segunda volta ne’e sei hala’o atividade prospesaun no peskiza minerál iha munisípiu oioin inklui Rejiaun Administrativa Espesiál Oecusse-Ambeno (RAEOA).

Kompañia sira-ne’e maka hanesan:

  1. Fortress Mining Sdn. Bhd., husi Malázia, ne’ebé sei hala’o prospesaun no peskiza ba manganés, kobre, no osan-mean iha munisípiu Vikeke no Ainaru.
  2. Tengtaikai & Yaoxin Long Resources Development husi Malázia, ne’ebé sei halo peskiza kona-ba poténsia ba manganés iha munisípiu Baukau, Vikeke, no Manatutu.
  3. Murak Rai Timor, E.P., Empreza Estatál mineiru Timor-Leste nian, ne’ebé sei halo prospesaun no peskiza ba osan-mean, osan-mutin, kobre, no zinku iha munisípiu Vikeke, Manatutu, nomós iha rejiaun RAEOA–Oekusi.
  4. Henan Zhongyu Dingli Intelligent Equipment Co., Ltd., ne’ebé sei hala’o peskiza ba manganezu, kobre, no osan-mean iha munisípiu Manatutu no rejiaun RAEOA–Oekusi.
  5. Tiger Tasman Minerals Limited, ne’ebé sei halo prospesaun no peskiza ba kobre no osan-mean iha munisípiu Manatutu.
  6. Eastmount Mining and Development Lda., sei peskiza poténsia ba osan-mean, kobre, besi, no kalkáriu iha munisípiu Baukau, Bobonaru, no Kovalima.
  7. Hunan Province Changde Engineering Survey Institute Co., Ltd., husi Xina, ne’ebé sei hala’o prospesaun no peskiza ba osan-mean, kobre, nikel, no kromita iha munisípiu Manatutu no Dili.
  8. Brilliant Mining Investment Limited husi Hong Kong, sei halo peskiza kona-ba kobre no osan-mean iha munisípiu Aileu, Manatutu, no Manufahi.
  9. TIVAN Limited husi Austrália, sei halo prospesaun no peskiza ba kobre no osan-mean iha munisípiu Aileu, Manatutu, no Manufahi.
  10. Shanghai Milestone Technology Co., Ltd., husi Xina, sei peskiza potensiál ba zinku, chumbo, kobre, minerál rai raru, no osan-mean iha munisípiu Ermera no Likisá.
  11. Zhongtong Mining (Guizhou) Co., Ltd., husi Xina, ne’ebé sei hala’o prospesaun no peskiza ba manganezu no minerál rai raru iha munisípiu Bobonaru.
  12. Capstone Commercial Limited husi Xina, ne’ebé sei halo peskiza kona-ba níkel, manganezu, kobre, rai-mean bentónita, no minerál rai raru iha munisípiu Bobonaru.
  13. Elegant Marble Group (EMG) Unip., Lda., husi Timor-Leste, ne’ebé sei halo peskiza kona-ba poténsia níkel, kobre, kromita, no manganés iha munisípiu Bobonaru.
  14. Xian Dao International, Lda. husi Singapura, ne’ebé sei halo prospesaun no peskiza ba manganezu iha munisípiu Bobonaru.
  15. Estrella Resources Limited, R.P. husi Austrália, ne’ebé sei hala’o peskiza kona-ba manganés, kobaltu, kromita, osan-mean, osan-mutin, kobre, nikel, kalsita, no dolomita iha munisípiu Kovalima no Bobonaru, no mós iha RAEOA.
  16. Tian Yuan Group Limited husi Hong Kong, ne’ebé sei hala’o prospesaun no peskiza ba osan-mean no kobre iha Munisípiu Kovalima.
  17. Black Kylin Mining Investment Limited husi Hong Kong, ne’ebé sei hala’o peskiza kona-ba mármore (hanesan fatuk ornamentál), osan-mean, osan-mutin, no kobre iha Munisípiu Kovalima.
  18. Black Kylin Investment Pte., Ltd., husi Singapura, ne’ebé sei hala’o prospesaun no peskiza ba osan-mean no kobre iha RAEOA.
  19. Star World Mining Unip., Lda., husi Timor-Leste, ne’ebé sei hala’o prospesaun no peskiza ba manganés iha RAEOA.

Rafael subliña katak ANM sei hala’o nafatin nia funsaun regulatóriu no fiskalizasaun hodi garante katak atividade empreza hotu-hotu hala’o tuir dispozisaun Kódigu Mineiru no programa serbisu ne’ebé Governu aprova ona.

Nia hato’o esperansa katak atividade prospesaun no peskiza iha tinan haat oin mai sei fó informasaun jeolójika ne’ebé kompriensivu liután kona-ba potensiál minerál Timor-Leste nian, enkuantu kria mós oportunidade ba dezenvolvimentu indústria mineira iha futuru.

Timor-Leste fó lisensa esplorasaun minerál nian ba empreza 19 iha área konsesaun 33. Imajen/Cidalia Fátima.

Ministru Petróleu no Rekursu Minerál Timor-Leste nian, Francisco da Costa Monteiro, subliña mós katak direitu esplorasaun ne’ebé Governu fó tenke akompaña ho responsabilidade atu implementa prátika minerasaun ne’ebé di’ak, proteje meiu-ambiente, no respeita tradisaun komunidade lokál sira-nian iha área sira operasaun nian.

“Empreza sira ne’ebé hetan ona lisensa tenke mobiliza lalais sira-nia ekipa, ezekuta sira-nia programa serbisu tuir kalendáriu ne’ebé estabelese ona, no fornese atualizasaun progresu regular ba ANM, autoridade reguladora ba setór mineiru”, nia dehan.

Nia hatutan katak Governu liuhusi Ministériu Petróleu no Rekursu Minerál no Autoridade Nasionál Minerál sei kontinua atu fasilita empreza sira-nia operasaun tuir regulamentu ne’ebé aplikavel, hodi garante katak investimentu minerál sira fó benefísiu ekonómiku no sosiál ne’ebé sustentavel ba Timor-Leste.

Jornalista: Arminda Fonseca 

Editora: Maria Auxiliadora 

 

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!