Koordenadór EBF 12 Outubru Tasi-Tolu ezije ME konstrui moru protesaun

DILI, 11 Novembru 2026 (TATOLI)—Koordenadór Eskola Bázika Filiál (EBF) 12 Outubru Tasi-Tolu, Fernando Barreto, ezije Ministériu Edukasaun (ME) atu konstrui moru protesaun hale’u eskola ne’e, hodi prevene estragu ba infraestrutura no fasilidade eskola nian.
Fernando Barreto hato’o pedidu ne’e tanba eskola ne’e seidauk iha moru protesaun, nune’e fasilidade hanesan kadeira, meza no sala-aula iha risku atu hetan estragu husi ema ne’ebé la identifika no animál hanesan karau, bibi no fahi.
“Tanba ne’e, ami ezije Ministériu Edukasaun atu konstrui moru protesaun ba ami-nia eskola, atu fasilidade eskola nian labele hetan estragu. Iha tinan hirak liubá, tanba laiha moru protesaun, fasilidade balun hetan ona estragu husi ema deskoñesidu,” Fernando Barreto dehan iha entrevista ho TATOLI iha Tasi-Tolu, Kuarta ne’e.
Aleinde problema seguransa infraestrutura, alargamentu estrada iha área eskola nian mós hamosu rai-rahun no fo’er iha tempu bailoron. Enkuantu iha tempu udan, eskola enfrenta problema bee suli tama ba área eskola no sala-aula, tanba laiha sistema drenajen ne’ebé adekuadu. Situasaun ne’e agrava tan tanba komunidade harii uma besik eskola no taka dalan bee nian, ne’ebé impede bee atu suli ho di’ak.
“Kondisaun ne’e obriga estudante sira atu halo limpeza no hasai bee ne’ebé tama bá sala-aula, inklui hamoos rai no organiza fali kadeira no meza, antes kontinua sira-nia atividade aprendizajen,” nia dehan.
Nia hatutan katak estudante sira-ne’ebé tuir aula iha turnu dadeer dalaruma tenke hahú ho limpeza sala-aula no hasai bee ne’ebé tama, antes sira bele kontinua atividade aprendizajen.
Tanba ne’e, Fernando Barreto aproveita oportunidade ne’e atu apela ba Ministériu Edukasaun atu iha futuru aloka orsamentu ba konstrusaun moru protesaun iha eskola sira iha munisípiu no territóriu tomak, hodi proteje infraestrutura eskola no prevene animál tama ba área eskola atu han ai-funan ne’ebé estudante sira kuda.
Nia afirma katak preokupasaun kona-ba falta moru protesaun ne’e aprezenta ona ba Ministériu Edukasaun, maibé to’o agora eskola seidauk simu resposta favorável. Tanba ne’e, nia kontinua husu Ministériu atu konsidera konstrusaun moru protesaun ba eskola ne’e.
Koordenadór ne’e informa katak daudaun eskola ne’e iha estudante husi klase ida to’o klase neen hamutuk na’in-2.056. Antes ne’e, eskola iha sala-aula hamutuk 12, maibé sala-aula sia (9) mak permanente, enkuantu sala-aula tolu (3) seluk uza nu’udár sala-aula emerjénsia ne’ebé ho didin kalén.
Maski nune’e, tuir nia, konstrui tan sala aula foun hamutuk sia (9), espera bele ajuda eskola atu hadi’a jestaun no fasilita prosesu aprendizajen.
Nia mós informa katak eskola ne’e iha kadeira no meza sufisiente, tanba Ministériu Edukasaun fó ona apoiu kadeira no meza hamutuk 150, aleinde apoiu husi parseiru sira.
Aleinde ne’e, eskola mós iha livru manuál ba profesór no estudante sira, inklui biblioteka rasik atu apoia prosesu aprendizajen. Maski fasilidade sira-ne’e iha, problema prinsipál ne’ebé eskola enfrenta mak falta moru protesaun.
Iha fatin hanesan, estudante klase lima, João Paulo Santos, mós hato’o preokupasaun kona-ba falta moru protesaun iha eskola ne’e. Nia dehan katak maski eskola iha fasilidade hanesan kadeira, meza, fatin fase no koziña merenda eskolár ne’ebé kompletu, problema inundasaun kontinua afeta prosesu aprendizajen.
“Ami-nia eskola laiha moru protesaun. Bainhira udan boot, bee husi estrada boot suli tama bá eskola tanba laiha dalan bee nian. Komunidade ne’ebé hela iha área eskola taka bee nia dalan, nune’e bee labele suli ho di’ak. Udan boot halo bee tama bá eskola laran no impede prosesu aprendizajen iha sala-aula,” estudante ne’e haktuir.
Tanba ne’e, João Paulo Santos apela ba Ministériu Edukasaun atu konstrui moru hale’u eskola, hodi prevene bee udan tama ba sala-aula no evita interrupsaun ba atividade aprendizajen.
Hatán ba preokupasaun ne’e, Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares, rekoñese katak eskola barak iha Timor-Leste seidauk iha moru protesaun. Nia husu inan-aman estudante sira atu servisu hamutuk ho autoridade eskola nian hodi harii moru ka tau lutu balun, atu proteje infraestrutura no ambiente eskola nian husi estragu.
“Iha tinan ne’e, ami fó prioridade ba konstrusaun eskola no aumenta sala aula, inklui formasaun ba profesór sira iha ensinu pré-eskolár, Ensinu Báziku, Ensinu Sekundáriu Jerál no Tékniku-Vokasionál iha territóriu tomak, hodi garante kualidade edukasaun iha futuru,” Ministra Dulce de Jesus Soares afirma.
Kontestu
Falta moru protesaun iha eskola sira kontinua sai preokupasaun ba autoridade eskola, profesór no estudante sira iha Timor-Leste. Iha fulan-Maiu 2024, Diretór Nasionál Infraestrutura no Edukativu Ministériu Edukasaun, Hélio Lopes, informa katak Ministériu Edukasaun sei konsidera konstrusaun moru protesaun ba eskola sira iha planu orsamentu tinan tuirmai, depoiz fó prioridade ba konstrusaun sala-aula, sala profesór, instalasaun bee-moos no koziña eskolár.
Iha fulan-Abríl 2025, Ministériu Edukasaun informa katak identifika ona problema infraestrutura iha eskola sira, inklui sala-aula, koziña merenda eskolár no moru protesaun, ne’ebé sei konsidera nu’udár prioridade iha planu 2026, depende ba alokasaun orsamentu.
Iha kazu seluk, iha Jullu 2026, estudante Eskola Ensinu Báziku Filiál Darasula, Baukau, Aprília da Silva Soares, husu Ministériu Edukasaun atu konstrui moru protesaun hodi prevene animál no ema tama bá área eskola atu estraga ai-horis no fasilidade sira-ne’ebé estudante kuda no prepara.
Enkuantu iha 10 Novembru 2026, Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão no Ministra Edukasaun Dulce de Jesus Soares inaugura Eskola Ensinu Báziku 12 Outubru Tasi-Tolu, ne’ebé hetan konstrusaun sala-aula foun hamutuk sia (9), hodi permite eskola muda sistema aprendizajen hosi turnu tolu bá turnu rua hahú iha tinan letivu 2027.
Klik notísia relevante sira iha kraik hodi lee:
- Klik iha-ne’e hodi lee notísia relevante iha TATOLI. PM Xanana inaugura Eskola 12 Outubru Tasi-Tolu, aumenta sala aula atu hamenus turnu aprendizajen.
- Klik iha-ne’e hodi lee notísia relevante iha TATOLI. Eskola presiza iha moru protesaun, Aprília Soares: Ami hakarak prosesu aprendizajen ho seguru.
- Klik iha-ne’e hodi lee notísia relevante iha TATOLI. Moru protesaun ba eskola sira, ME sei konsidera iha tinan tuirmai.
- Klik iha-ne’e hodi lee notísia relevante iha TATOLI. ME sei prioritiza problema infraestrutura edukasaun iha territóriu.
- Klik iha-ne’e hodi lee notísia relevante iha TATOLI. ME orienta ona reabilita moru protesaun iha eskola ESTV Hera.
- Klik iha-ne’e hodi lee notísia relevante iha TATOLI. Konstrusaun edifísiu foun EBC Raifun ho orsamentu rihun US$350 resin.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade

