Top

Dede Figueiredo husik hela legadu no mehi ba jornalizmu Timor-Leste

Matebian Gaudêncio Marques Figueiredo "Dede".

DILI, 12 Novembru 2026 (TATOLI) – Komunidade Jornalista Timor-Leste nian iha lutu tanba lakon fini di’ak iha mundu jornalizmu, Gaudêncio Marques Figueiredo “Dede”, ne’ebé hakotu ninia peregrinasaun iha mundu iha loron 11 Novembru 2026.

Dede nia mate husik tristeza ba família, kolega, no jornalista sira, liuliu nia la’ós de’it jornalista ho esperiénsia, maibé mós mestre ida ne’ebé dedika ninia moris atu fahe koñesimentu no dezenvolve jerasaun jornalista foun iha Timor-Leste.

Iha kalan loron 11 Novembru, entre tuku 20h00 no 21h00, mídia sosiál no grupu WhatsApp jornalista sira-nian nakonu ho mensajen no fotografia kona-ba Dede Figueiredo ne’ebé hetan asidente. Iha inísiu, jornalista sira husu malu kona-ba nia kondisaun, ho esperasansa katak informasaun kona-ba nia mate ne’e laloos. Maib’e, la kle’ur, notísia triste ne’e konfirma, no komunidade jornalista Timor-Leste simu ho laran-triste.

Prezidente Asosiasaun Jornalista Timor-Leste (AJTL), Zevónia Vieira, ho matan-been hatete katak Dede nia mate sai realidade moruk ida ba mundu jornalizmu iha Timor-Leste.

Nia konta matebian hanesan belun no kolega di’ak ida no sai hanesan primu ne’ebé di’ak.

Tuir Zevónia, Dede nia karaterístika espesiál ida, gosta rona ema seluk nia hanoin no fahe ninia hanoin ho kolega sira. Relasaun no komunikasaun di’ak ho ema hotu sai parte importante husi ninia personalidade.

Matebian mós nu’udar jornalista ne’ebé iha kompromisu boot ba profisaun jornalizmu. Maski iha tinan ikus nia sai dosente, nia kontinua kontribui ba mundu jornalizmu, liuliu liuhusi hanorin no fahe koñesimentu ba foinsa’e sira iha Universidade Nasionál Timor Lorosa’e.

“Ba ha’u pesoalmente, orgullu tebes ho desizaun ne’ebé nia foti iha mundu jornalizmu. Nia la para iha klaran, maibé kontinua hanesan jornalista no edukadór ida ba jornalista foinsa’e sira atu sai jornalista ne’ebé kualidade tuir prinsípiu jornalizmu ne’ebé iha”, Zevónia Vieira hatete ba Tatoli ho matabeen.

Nia dehan, matebian nia dedikasaun no karáter ne’ebé di’ak halo notísia kona-ba nia mate sai sai susar atu simu ba jornalista sira, liuliu tanba nia lakon vida iha asidente tráfegu ne’ebé akontese de repente.

Zevónia mós deskreve Dede la hatudu an hanesan jornalista sénior, maibé nia adapta an ba jornalista hothotu. “Ida-ne’e karáter ne’ebé Dede iha. Ha’u lembra ha’u-nia diskusaun ho nia beibeik sempre ko’alia kona-ba ita tenke iha ona grupu jornalista investigativu. Ita labele para de’it ho kobertura straight news, maibé tenke kria ona grupu ne’ebé foku ka sériu duni ba iha mundu jornalizmu investigativu”, nia haktuir.

Tuir Zevónia, Dede ko’alia kona-ba planu ne’e ho seriedade no sempre husu bainhira sira bele tuur hamutuk atu organiza no harii grupu investigativu ne’e.

“Iha fulan ikus ne’e, ami na’in-rua hasoru malu iha UNTL. Ami ko’alia atu buka tempu hamutuk ho kolega sira seluk no hahú foka ba jornalizmu investigativu. Maibé, ida-ne’e sai mehi ne’ebé la konsege realiza, tanba nia tenke husik ita sedu liu,” Zevónia hatete ho laran-triste.

Aleinde jornalizmu investigativu, Dede mós iha planu atu kolabora ho Zevónia no kolega sira seluk hodi organiza atividade importante ida ba estudante Komunikasaun Sosial iha UNTL. Nia iha vontade atu kontribui ba dezenvolvimentu estudante sira no fó oportunidade ba jerasaun foun atu aprende no dezenvolve kapasidade iha área jornalizmu.

“Triste tebes tanba ninia mehi sira ne’e seidauk konsege realiza. Nia hakarak tebes haree mídia Timor-Leste sai di’ak liu no jornalista sira hetan apoiu atu hala’o serbisu ho kualidade. Maibé, nia lakon de repente husi ita-nia leet”, nia dehan.

Zevónia subliña katak AJTL lakon ema ida ne’ebé iha kapasidade, koñesimentu no potensiál boot, ne’ebé sei bele kontribui barak ba dezenvolvimentu jornalizmu iha Timor-Leste. Nia mós konsidera Dede nu’udar ema ne’ebé iha relasaun di’ak ho ema hotu, ne’ebé halo kolega sira sente lakon loos.

“Ha’u espera sei mosu tan Dede sira seluk, ne’ebé iha espíritu, kompromisu no dedikasaun hanesan ba mundu jornalizmu. Ita presiza kontinua hamoris Dede nia naran liuhusi ninia obra no kontribuisaun. Ita tenke reflete kona-ba buat ne’ebé nia halo ona no kaer ninia ezemplu atu lori ba oin,” Zevónia apela.

Prezidente Uniaun Profisionál Jornalista Timor-Leste (UPJTL), Horácio Babo, mós hatete katak matebian figura importante ida ba komunidade jornalista Timor-Leste. Aleinde jornalista no editor, nia mós hola papél importante harii Jornál Independente no dezenvolvimentu kapasidade jornalista iha país ne’e.

Horácio konta katak nia koñese Dede bainhira sira hahú aprende jornalizmu iha períodu hafoin Timor-Leste restaura independénsia. Sira-nia amizade sai metin liután bainhira hamutuk tuir formasaun jornalizmu iha Lembaga Pers Dr. Soetomo (LPDS), Jakarta, Indonézia, iha tinan 2004.

“Dede figura ida ne’ebé kalma, pasiénsia no lakarak fahe nia matenek. Nia koñesidu ho figura ne’ebé hamnasa no sempre motiva jornalista sira, serbisu ho kriativu no independente”, nia dehan.

Tuir Horácio, maski iha tinan ikus Dede servisu nu’udar dosente iha UNTL, nia nunka haketak an husi komunidade mídia. Iha formasaun no atividade sira kona-ba jornalizmu, Dede sempre prontu atu partisipa no kontribui ba dezenvolvimentu no kapasitasaun jornalista sira.

Memória ida ne’ebé Horácio sei la haluha mak períodu formasaun durante kuaze fulan tolu iha Jakarta. Iha tempu ne’ebá, jornalista Timor-Leste barak seidauk ko’alia lia-Indonézia ho di’ak, maibé Dede ne’ebé iha koñesimentu di’ak kona-ba lian ne’e, sempre ajuda no fasilita komunikasaun durante formasaun.

Horácio hatutan katak bainhira UPJTL organiza formasaun ka atividade ruma, Dede sai nu’udar ema ne’ebé nia sempre kontaktu atu fahe hanoin no buka dalan atu kolabora. “Ha’u-nia matan-been monu hela bainhira ha’u rona notísia kona-ba nia mate. Ha’u sente lakon kolega di’ak ida, ne’ebé ha’u konsidera hanesan maun-alin”, nia hatete.

Prezidente Timor-Leste Press Union (TLPU), Cândido Alves, dehan katak nia sente triste tebes bainhira haree informasaun kona-ba Dede nia mate iha mídia sosiál, hafoin jornalista ne’e hetan asidente tráfiku iha Baukau.

Cândido konsidera Dede nu’udar kolega ida ne’ebé sira serbisu hamutuk kle’ur ona. Tuir nia, Dede nia mate halo komunidade jornalista sente lakon figura importante ida, maibé ninia obra no kontribuisaun sei kontinua hela iha memória jornalista sira.

Nia mós lembra momentu ida durante krize 2006, bainhira nia fó ninia kámara ba Dede no Eugénio Pereira (Ego) atu hasai fotografia Primeiru-Ministru iha tempu ne’ebá, Mari Alkatiri.

Cândido konta katak nia fahe kámara ho sira na’in-rua atu rejista momentu importante sira iha krize ne’e. Maibé, ikus mai, Dede no Ego la konsege hetan fotografia ne’ebé nia hein.

“Entaun, ha’u hirus sira, hasai liafuan maka’as ba sira, maibé sira simu ho hamnasa de’it. Ba Dede nia ema ne’ebé la hatene hirus ema no iha prinsípiu katak buat ne’ebé loos mak ida-ne’e ona la muda”, nia hatete.

Cândido subliña katak Dede nia mate la signifika katak ninia kontribuisaun ba jornalizmu remata. Ninia obra, esperiénsia no mehi sira sei sai inspirasaun ba jornalista sira ne’ebé kontinua hala’o profisaun ne’e.

Sentimentu hanesan mós hato’o husi jornalista foun, Javelino da Silva, husi SM News Timor. Nia sente triste tebes bainhira simu notísia kona-ba Dede nia mate, tanba ba nia, Dede la’ós de’it kolega sénior, maibé mós mestri ida ne’ebé sempre fó hanoin no motivasaun ba jornalista foun sira.

“Tuir hau-nia haree, ita-nia maun Dede nu’udar jornalista ne’ebé iha esperiénsia no kontribuisaun iha dezenvolvimentu mídia iha Timor-Leste. Maun Dede mate ita sente lakon figura diak, jornalista ne’ebé iha esperiénsia, koñesimentu no kontribuisaun ba área jornalizmu. Ba ha’u pesoal, buat ne’ebé ha’u sei lembra mak momentu 2024 nia fasilita formasaun ba ami jornalista membru UPJTL iha ETDA. Ha’u atu dehan de’it katak hau-nia susesu iha jornalista mós aprende mós husi maun Dede”, nia hatete.

Notísia relevante: Husi Dili lori saudade, mate hatohar lais saudade nia delun

Jornalista: Arminda Fonseca 

Editora: Maria Auxiliadora 

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!