Tinan 35 Masakre Santa Krúz, Autoridade Lakluta husu jerasaun foun kontinua hametin unidade

VIKEKE, 12 Novembru 2026 (TATOLI)—Administradór Postu Administrativu Lakluta, Munisípiu Vikeke, Pascoal Gama Martins, husu ba juventude sira atu hametin dame, pás no unidade iha komunidade, hodi kontinua kontribui ba dezenvolvimentu nasionál.
Pedidu ne’e nia hato’o iha serimónia Komemorasaun Masakre Santa Krúz ba da-35 (12 Novembru 1991-12 Novembru 2026).
Nia afirma katak juventude mak jerasaun ne’ebé iha responsabilidade atu kontinua harii futuru nasaun nian, tanba ne’e presiza hametin edukasaun no promove dame iha sosiedade.
“Komemorasaun Loron 12 Novembru 1991, akontesimentu Masakre Santa Krúz, importante tebes ba juventude, tanba juventude mak autór ba loron ohin. Nune’e, nu’udár autoridade, ha’u hakarak husu ba jerasaun foun sira atu harii dame iha komunidade, tanba joven sira mak nu’udár ai-riin nasaun nian,” Pascoal Gama Martins dehan ba TATOLI, iha Postu Administrativu Lakluta, Kinta ne’e.
Autoridade ne’e mós husu ba juventude atu kontinua promove kultura ne’ebé sai identidade povu Timor nian, hametin solidariedade, respeita malu no apoia atividade sira-ne’ebé kontribui ba dezenvolvimentu iha komunidade.
“Buat ne’ebé ita-nia jerasaun foun agora tenke promove mak kultura, solidariedade no respeitu malu. Juventude mós presiza apoia atividade dezenvolvimentu iha nivel postu, munisípiu no nasionál,” nia hato’o.
Pascoal observa katak juventude iha suku no postu administrativu sira hahú hatudu progresu iha hametin unidade kompara ho tempu uluk. Nia konsidera mudansa ne’e nu’udár esperansa ba futuru nasaun nian.
“Depoiz ita hetan ukun-an, ita haree katak joven sira seidauk iha unidade ne’ebé metin, maibé agora ita hahú haree sira hametin unidade. Ida-ne’e mak sai ita-nia esperansa, katak joven sira kontinua hametin unidade, labele estraga malu, maibé tenke harii dame,” nia subliña.
Aleinde apelu ba juventude, Pascoal informa katak Autoridade Administrativa Lakluta hahú ona atividade komemorativa ho semináriu iha loron Kuarta (11/11), atu sensibiliza juventude kona-ba signifikadu istóriku Masakre Santa Krúz no importánsia atu mantein dame no unidade.
“Ohin ami kontinua ho selebrasaun misa atu fó bensaun ba lilin no ai-funan. Depoizde misa ramata, ami sei kontinua lori ai-funan no lilin ba Simitériu Públiku Alisasidik, ne’ebé lokaliza iha Suku Dilór,” nia informa.
Iha parte seluk, Reprezentante Komité 12 Novembru Rejiaun II Vikeke no Baukau, Emídio Amaral, dehan katak komemorasaun ba dala-35 Loron 12 Novembru nu’udár forma ida atu fó omenajen ba luta no sakrifísiu Loriku As’uain sira-ne’ebé luta ba povu no rai doben Timor-Leste.
Nia husu ba jerasaun foun atu sai kriativu no inovativu, liuliu iha área edukasaun, hodibele fó kontribuisaun konkreta ba dezenvolvimentu nasionál.
“Ita hetan ona independénsia totál. Tanba ne’e, ami hakarak husu ba jerasaun foun atu sai kriativu no inovativu hodi kontribui ba dezenvolvimentu nasionál. Nune’e mós, ami husu ba joven sira atu hakarak ba eskola no aprende, hodibele hadi’a ita-nia rai ida-ne’e,” nia hato’o.
Emídio relata katak atividade Komemorasaun Loron 12 Novembru iha Munisípiu Vikeke hala’o iha postu administrativu lima no la’o ho di’ak, hetan apoiu finanseiru husi Ministériu Juventude, Desportu, Arte no Kultura.
“Ami haree katak atividade Komemorasaun Loron 12 Novembru iha Munisípiu Vikeke hala’o iha postu administrativu idaidak. Atividade ne’e hahú ho semináriu iha loron Kuarta, kontinua ho momentu reflesaun iha kalan, no ohin kontinua ho misa no serimónia tau ai-funan no lilin,” nia haktuir.
Kontestu
Masakre Santa Krúz akontese iha 12 Novembru 1991, bainhira forsa militár Indonézia loke tiru ba manifestante timoroan sira-ne’ebé hala’o prosesaun husi Igreja Motael bá Semitériu Santa Krúz, iha Dili, atu fó omenajen ba Sebastião Gomes, ne’ebé mate iha 28 Outubru 1991.
Akontesimentu ne’e sai nu’udár momentu importante iha istória luta povu Timor-Leste ba independénsia, no lori situasaun okupasaun Indonézia iha Timor-Leste ba atensaun komunidade internasionál. Depoizde Restaurasaun Independénsia, Loron 12 Novembru kontinua komemorada nu’udár loron istóriku atu fó omenajen ba sakrifísiu no korajen Juventude Loriku As’uain sira-nian.
Klik notísia relevante sira iha kraik hodi lee:
- MJDAK aloka US$4.000 ba Sentru Juventude Vikeke komemora aniversáriu 12 Novembru ba dala-35 – Informasaun kona-ba preparasaun no atividade komemorasaun iha postu administrativu lima iha Munisípiu Vikeke.
- Kalan reflesaun: Hanoin hikas sakrifísiu Juventude Loriku Aswa’in 12 Novembru 1991 – Kontestu kona-ba sakrifísiu juventude no atividade komemorasaun iha Semitériu Santa Krúz.
- Komité 12 Novembru husu ME atu integra istória Masakre Santa Krúz iha kurríkulu nasionál – Importánsia edukasaun istórika ba jerasaun foun.
- 4. 12 Novembru 1991: Tane aas valór juventude rezisténsia no partisipasaun Igreja iha dezenvolvimentu Estadu RDTL – Artigu kona-ba valór istóriku Masakre Santa Krúz no kontribuisaun juventude rezisténsia.
Jornalista: Vitorino Lopes da Costa
Editór: Xisto Freitas da Piedade

