Autoridade Vikeke apela ba komunidade atu hasa’e bandeira nasionál iha idaidak nia uma

VIKEKE, 13 Novembru 2026 (TATOLI)—Prezidente Autoridade Munisipál Vikeke, Francisco Cruz Simões de Gonzaga Soares, apela ba komunidade iha munisípiu ne’e atu hasa’e bandeira nasionál iha idaidak nia uma oin, hodi komemora aniversáriu Proklamasaun Independénsia Timor-Leste ba da-51 (28 Novembru 1975-28 Novembru 2026).
Nia hato’o apelu ne’e tanba konsidera katak hasa’e bandeira nasionál nu’udár forma ida hodi hatudu sentidu nasionalizmu, identidade nasionál no respeitu ba luta no sakrifísiu eroi sira-nian atu hetan independénsia.
“Kona-ba selebrasaun loron 28 Novembru 1975, ne’e loron importante ba ita povu Timor-Leste, tanba iha loron ne’e mak ita proklama ita-nia independénsia. Tan ne’e, ha’u fó hanoin ba inan-aman sira katak ita la hasa’e bandeira loron-loron, maibé ida-ne’e atividade ne’ebé ita halo dala ida kada tinan hodi komemora loron istóriku ne’e. Nune’e, ha’u husu komunidade atu hasa’e bandeira iha idaidak nia uma oin, hodi hatudu sentidu nasionalizmu no respeitu ba sakrifísiu eroi sira-nian,” Francisco Cruz Simões de Gonzaga Soares hateten ba TATOLI, iha Postu Administrativu Vikeke Vila, Sesta ne’e.
Nia esplika katak, iha preparasaun ba komemorasaun loron istóriku ne’e, nia orienta ona komisaun organizadora atu fó avizu ba komunidade kona-ba hasa’e bandeira nasionál hahú husi loron ohin bá-oin to’o 29 Novembru.
“Ha’u mós orienta ona komisaun organizadora atu fó avizu ba komunidade no ita mós hasai ona karta sirkulár. Dalabarak ita haree iha eventu internasionál sira, komunidade hasa’e bandeira nasaun seluk nian iha fatin oioin. Maibé, bainhira to’o ita-nia loron istóriku, balun la hasa’e bandeira. Ida-ne’e bele hatudu katak ita la valoriza ita-nia bandeira RDTL no luta eroi sira-nian ba independénsia. Tan ne’e, ha’u husu ho favór ba komunidade atu kumpre orientasaun ne’ebé ita fó sai ona, hodi hasa’e bandeira iha idaidak nia uma oin,” nia hato’o.
Prezidente Autoridade Munisipál Vikeke ne’e mós subliña katak Proklamasaun Independénsia 28 Novembru mak sai fundamentu istóriku ba povu Timor-Leste atu harii nasaun ida-ne’ebé independente. Tanba ne’e, komunidade hotu presiza kontinua valoriza sakrifísiu eroi sira-nian ne’ebé luta ba ukun-rasik-an.
“Ita hotu foti bandeira RDTL nu’udár símbolu no identidade ita-nian nu’udár nasaun ida. Ita tenke orgullu tanba ita sai ona nasaun independente ida,” nia apela.
Nune’e, nia husu kolaborasaun no partisipasaun ativa husi sidadaun hotu, lideransa komunidade, xefe suku, xefe aldeia no estrutura lokál sira, atu kumpre apelu ne’e ho responsabilidade no espíritu patriotizmu.
Bazeia ba karta sirkulár ne’ebé Autoridade Munisipál Vikeke fó-sai, tuir orientasaun husi Ministériu Administrasaun Estatál (MAE), iha ámbitu komemorasaun aniversáriu Proklamasaun Independénsia Timor-Leste ba da-51, autoridade munisipál apela ba komunidade iha territóriu Munisípiu Vikeke, inklui postu administrativu, suku, aldeia no bairru sira, atu partisipa ativu iha preparasaun ba komemorasaun ne’e.
Iha karta sirkulár ne’e, autoridade munisipál mós husu komunidade atu hala’o limpeza jerál iha idaidak nia uma oin, hodi mantein ambiente moos no saudável.
Aleinde ne’e, komunidade husu atu kesi no sulan animál doméstiku sira, hodi evita animál sira halai livre no estraga ambiente ka propriedade públika no privada.
Kontestu
Iha 28 Novembru 1975, Frente Revolusionária Timor-Leste Independente (FRETILIN), hamutuk ho Prezidente Francisco Xavier do Amaral, proklama independénsia Repúblika Demokrátika Timor-Leste (RDTL).
Governu Timor-Leste nia istória ofisiál hateten katak, iha loron 28 Novembru 1975, FRETILIN hamutuk ho Francisco Xavier do Amaral proklama independénsia Timor-Leste. Proklamasaun ne’e sai momentu istóriku importante ba povu Timor-Leste, maski situasaun polítika no seguransa iha tempu ne’ebá sei difísil.
Iha komemorasaun ba da-50 iha 2025, Prezidente Repúblika José Ramos-Horta subliña korajen independentista sira-ne’ebé proklama independénsia maski hasoru situasaun difísil iha territóriu, liuliu iha área fronteira.
Komemorasaun ne’e mós sai oportunidade atu fó omenajen ba eroi, mártir, kombatente no povu hotu ne’ebé sakrifika-an iha luta ba independénsia. Iha ámbitu komemorasaun tinan 50, Parlamentu Nasionál hala’o sesaun solene hodi fó omenajen espesiál ba sira-ne’ebé kontribui ba libertasaun nasaun.
Iha tinan 2026, Timor-Leste sei komemora aniversáriu Proklamasaun Independénsia ba da-51, iha 28 Novembru, nu’udár momentu atu hametin patriotizmu, unidade nasionál no valoriza istória luta povu Timor-Leste nian.
Klik notísia relevante sira iha kraik hodi lee:
- https://tatoli.tl/2025/11/28/timoroan-proklama-independensia-ho-aten-brani-maske-iha-situasaun-defisil/
- https://tatoli.tl/2025/11/27/parlamentu-halo-sesaun-solene-hodi-komemora-loron-proklamasaun-indepedensia/
- https://tatoli.tl/2025/11/28/xanana-hakruuk-ba-korajen-timoroan-sira-neebe-uluk-deside-proklama-unilateralmente-timor-nuudar-rdtl/
- https://timor-leste.gov.tl/?lang=en&p=26170
Jornalista: Vitorino Lopes da Costa
Editór: Xisto Freitas da Piedade

