Top

Iha jestaun, sira simu misaun; iha komunidade, sira hatudu domin

Ordenasaun Saserdotál ba Amu-lulik na’in-tolu no Ordenasaun Diakonál ba Diákonu na’in-haat iha Parókia São Francisco de Assis, Fatuberliuh, Munisípiu Manufahi, Sábadu (14/11/2026). Imajen TATOLI/Cidália Fátima

MANUFAHI, 14 Novembru 2026 (TATOLI)—Ba São Francisco de Assis, moris ida-nia grandeza la moris iha podér ka prestíjiu, maibé iha fuan ne’ebé hatene hadomi no liman ne’ebé prontu atu serbí.

Filozofia moris ne’e sai hanesan naroman ba dalan foun ne’ebé Diákonu na’in-haat no Amu-lulik na’in-tolu husi família Fransiskana hahú iha Parókia São Francisco de Assis, Fatuberliuh, Munisípiu Manufahi.

Ordenasaun Saserdotál ba Amu-lulik na’in-tolu no Ordenasaun Diakonál ba Diákonu na’in-haat iha Parókia São Francisco de Assis, Fatuberliuh, Munisípiu Manufahi, Sábadu (14/11/2026). Imajen TATOLI/Cidália Fátima

Iha Sábadu, 14 Novembru 2026, altár parókia ne’e sai sasin ba kompromisu foun ida, bainhira sira simu ordenasaun atu dedika sira-nia moris ba Maromak no nia povu, la’ós atu buka kbiit, prestíjiu ka naran boot (fama), maibé atu sai instrumentu domin, dame no servisu.

Momentu sagradu ne’e la’ós de’it marka hahú misaun foun ba jerasaun Fransiskana foun, maibé mós halibur istória, esperiénsia no fidelidade husi jerasaun sira-ne’ebé durante tinan 25 to’o 50 entrega sira-nia moris ba servisu Igreja.

Iha selebrasaun ne’ebé liga ho aniversáriu tinan 30 Fundasaun Parókia São Francisco de Assis Fatuberlihu, vokasaun foun no dedikasaun ne’ebé naruk sai hanesan testemuña ida katak domin ba Maromak la moris iha liafuan de’it, maibé buras no fó fuan liuhosi servisu ba ema seluk.

Ordenasaun Saserdotál ba Amu-lulik na’in-tolu no Ordenasaun Diakonál ba Diákonu na’in-haat iha Parókia São Francisco de Assis, Fatuberliuh, Munisípiu Manufahi, Sábadu (14/11/2026). Imajen TATOLI/Cidália Fátima

Selebrasaun Eukarístika ne’e prezide husi Arsebispu Metropolitanu Dili, Kardeál Don Virgílio do Carmo da Silva, SDB, ho partisipasaun husi amu-lulik, relijiozu, família ordenadu foun sira no komunidade sarani ne’ebé halibur hamutuk atu fó agradese ba Maromak nia grasa no bensaun.

Iha momentu osan-mean ne’e, ordenasaun saserdotál simu husi Frei Floriano Ximenes Belo, OFM, husi Dotik, Alas, Manufahi; Frei Mateus Soares Gomes, OFMCap, husi Atsabe, Ermera; no Frei Tiago de Jesus Pereira, OFM, husi Hatolia A, Ermera, simu ordenasaun sacerdotál.

Enkuantu, ordenasaun diakonál simu husi Frei Natalino da Costa Lopes, OFM, husi Wekiar, Fatuberlihu; Frei Angelino Alves, OFM, husi Maulau, Maubisse; Frei Augustino da Costa Fernandes, OFM, husi Uma-Berloic, Alas; no Frei Marcos Lobato Freitas Pereira, OFM, husi Bucoli, Baucau.

Ordenasaun Saserdotál ba Amu-lulik na’in-tolu no Ordenasaun Diakonál ba Diákonu na’in-haat iha Parókia São Francisco de Assis, Fatuberliuh, Munisípiu Manufahi, Sábadu (14/11/2026). Imajen TATOLI/Cidália Fátima

Naran no fatin orijen hirak-ne’e hatudu katak vokasaun Fransiskana iha Timor-Leste maihusi komunidade oioin. Husi Manufahi, Ermera, Ainaru no Baukau, joven sira-ne’e lori sira-nia esperiénsia, istória família no fiar husi rai orijen atu fó sira-nia moris ba misaun Igreja nian.

Maibé, ordenasaun la’ós de’it símbolu konkluzaun husi formasaun naruk. Nia sai hahusun ba responsabilidade foun, dalan ne’ebé sei husu fidelidade, sakrifísiu no disponibilidade atu hela besik ba ema seluk.

Ai-hun Fransiskanu ne’ebé fó mahon ba komunidade

Iha selebrasaun ne’e, entre momentu haksolok kona-ba vokasaun foun, komunidade mós fó atensaun ba Frei Andreas Hamma, OFM, ne’ebé selebra jubileu ouro tinan 50 vida relijioza; Frei Hermenegildo Pinto, OFM, ne’ebé selebra jubileu prata tinan 25 vida saserdotál; no Frei Joel Casimiro Pinto, OFM, ne’ebé selebra jubileu prata tinan 25 vida relijioza.

Seremonia eukaristia Ordenasaun Saserdotál ba Amu-lulik na’in-tolu no Ordenasaun Diakonál ba Diákonu na’in-haat iha Parókia São Francisco de Assis, Fatuberliuh, Munisípiu Manufahi, Sábadu (14/11/2026). Imajen TATOLI/Cidália Fátima

Tinan 50 vida relijioza no tinan 25 servisu iha Igreja la’ós de’it númeru atu konta, maibé tempu ne’ebé nakonu ho esperiénsia, sakrifísiu, dezafiu no fidelidade. Iha dalan naruk ne’e, vokasaun la depende de’it ba entusiazmu iha inísiu, maibé presiza domin ne’ebé renova an loroloron.

Kardeál Virgílio, iha nia omilia, konsidera selebrasaun ne’e hanesan momentu istóriku no grasa ba Igreja, família Fransiskana no komunidade sarani Fatuberlihu, tanba akontesimentu importante oioin halibur hamutuk iha loron ida.

Nia fó atensaun espesial ba Frei Andreas Hamma, ne’ebé durante tinan barak dedika nia moris no tempu ba servisu pastorál iha Fatuberlihu, Alas, Same no fatin seluk iha Timor-Leste.

Amu-lulik na’in-tolu no Diákonu na’in-haat ne’ebé simu ordenasaun iha Parókia São Francisco de Assis, Fatuberliuh, Munisípiu Manufahi, Sábadu (14/11/2026). Imajen TATOLI/Cidália Fátima

“Ohin Frei André selebra tinan 50 vida relijioza iha OFM. Sarani sira iha Fatuberlihu, Alas no Same hatene katak Amu André mós koñesidu iha-ne’e, tanba nia fó nia an no nia tempu tomak. Amu André hanesan ai-hun Fransiskanu iha Fatuberlihu,” Kardeál Virgílio haktuir.

Metáfora ai-hun ne’e iha signifikadu kle’an ba komunidade. Ai-hun la moris atu haree nia an rasik, maibé fó mahon ba ema ne’ebé buka deskansa, fó nia fuan ba ema seluk no hamriik nafatin maski hasoru anin no udan. Hanesan ne’e mós vida relijioza ne’ebé dedika ba povu: nia folin la’ós iha saida mak nia hetan, maibé iha saida mak nia fó.

Kardeál Virgílio mós hato’o agradese ba Frei Hermenegildo Pinto no Frei Joel Casimiro Pinto tanba sira-nia fidelidade no kompromisu atu kontinua serbí Igreja durante tinan 25. Ba sira, jubileu prata sai momentu atu haree fila bá dalan ne’ebé liu ona no hafoun fali kompromisu ba misaun ne’ebé sei kontinua.

Iha perspetiva ne’e, jubileu sira la’ós de’it festa atu selebra tempu ne’ebé liu ona, maibé mós testemuña ba jerasaun foun katak vokasaun presiza kuidadu no hametin loroloron.

Maromak nia bolu kontinua moris iha jerasaun foun

Iha parte seluk husi nia omilia, Kardeál Virgílio afirma katak ordenasaun ba Frei na’in-hitu hatudu Maromak kontinua bolu joven sira atu konsagra sira-nia moris ba servisu Igreja, liuliu liuhosi família Fransiskana.

Parókia São Francisco de Assis, Fatuberliuh, Munisípiu Manufahi. Imajen TATOLI/Cidália Fátima

“Ita haksolok tanba Maromak fiél ba ita. Ita mós haksolok liután tanba iha joven na’in hitu ne’ebé Maromak bolu atu konsagra sira-nia an liuhosi Fransiskanu. Obrigadu ba imi na’in-hitu nia resposta ba Maromak nia bolu,” nia haklaken.

Liafuan ne’e sai hanesan mensajen esperansa ba Igreja iha Timor-Leste. Iha tempu ne’ebé mundu hasoru mudansa no dezafiu oioin, vokasaun foun sira sai sinál katak domin no servisu ba ema seluk kontinua iha fatin iha joven sira-nia fuan.

Maibé, vokasaun la moris mesak. Nia presiza família, komunidade no Igreja atu akompaña, hanorin no hametin. Iha uma, inan-aman sira haburas fiar; iha komunidade, sarani sira fó apoiu; no iha formasaun relijioza, joven sira prepara an atu responde ba xamada ne’ebé sira sente iha sira-nia fuan.

Kompromisu ida-ne’e mós sai parte husi istória Parókia São Francisco de Assis Fatuberlihu, ne’ebé durante tinan 30 kontinua haburas fiar no hametin vida komunidade sarani nian.

Pároku Fatuberlihu, Frei Nicolau Florentino, OFM, hateten katak aniversáriu tinan 30 fundasaun parókia ne’e iha signifikadu importante ba komunidade, tanba sai rezultadu husi sakrifísiu, kooperasaun no kontribuisaun fiar-na’in sira durante tinan barak.

“Tinan 30 la’ós tinan tuan liu, maibé la’ós mós tinan ida-ne’ebé laiha folin. Tanba ne’e, ita selebra festa ne’e ho haksolok,” nia subliña.

Tuir nia, komisaun organizadora no komunidade sarani sira halo esforsu hamutuk atu prepara selebrasaun ne’e, ne’ebé liga mós ho jubileu Fransiskanu. Festa ne’e la’ós atu selebra de’it, maibé atu fahe haksolok no bensaun ba komunidade tomak, liuhosi partisipasaun no kontribuisaun husi ema oioin.

Nia hato’o agradese ba komisaun organizadora, sarani sira no parte hotu ne’ebé kontribui ho tempu, enerjia no rekursu atu asegura selebrasaun ne’e bele hala’o ho di’ak.

Tinan 30 ne’e labele komprende de’it husi númeru ka data fundasaun. Iha nia kotuk, iha ema barak ne’ebé servisu, harii, reza no kontribui atu komunidade fiar nian bele kontinua moris. Iha sakrifísiu hirak-ne’e, parókia sai la’ós de’it edifísiu atu selebra misa, maibé uma espiritual ne’ebé halibur ema iha fiar ida.

Frei Joel Casimiro Pinto, OFM, mós afirma katak selebrasaun aniversáriu tinan 30 Parókia Fatuberlihu nian sai rezultadu husi sakrifísiu no kontribuisaun sarani sira-ne’ebé kontinua hametin komunidade fiar nian, maski hasoru dezafiu oioin.

“Selebrasaun tinan 30 Parókia Fatuberlihu nian tanba sakrifísiu no kontribuisaun husi sarani sira hodi hametin komunidade ida-ne’e iha tempu esperansa, maski nakonu ho dezafiu,” nia afirma.

Nia subliña katak ordenasaun saserdotál no diakonál ne’ebé hala’o iha Fatuberlihu sai manifestasaun Maromak nia domin no bensaun ba família Fransiskana.

“Buat hotu ne’ebé ita selebra ohin akontese tanba Maromak nia grasa no bensaun, la’ós tanba ami-nia forsa. Buat hotu akontese tanba Maromak nia domin,” nia esplika.

Liafuan ne’e lori filafali ba sentidu espiritualidade Fransiskana: buat hotu ne’ebé ema hetan no realiza la’ós atu foti an, maibé atu fó agradese no fahe ho ema seluk. Iha umildade, ema aprende rekoñese katak nia labele halo buat hotu mesak.

Vokasaun ida, gratidaun ba dalan naruk

Iha momentu ne’ebé ordenadu foun sira simu responsabilidade foun, Frei Tiago de Jesus Pereira, OFM, hamriik nu’udár reprezentante hodi hato’o gratidaun ba Maromak, Kardeál Virgílio, inan-aman, família no komunidade sarani sira-ne’ebé akompaña sira-nia dalan vokasaun.

Nia afirma katak ordenasaun ne’e sai momentu importante ba família Fransiskana, tanba hatudu vokasaun relijioza kontinua buras iha Timor-Leste.

“Ohin OFM marka istória, tanba vokasaun buras ba daudaun. Iha momentu gratidaun ne’e, ami hasa’e agradese ba Maromak ba ordenasaun ne’e,” Frei Tiago tenik.

Nia esplika katak nia hamriik iha-ne’ebá la’ós atu hato’o liafuan murak no kmanek de’it, maibé atu reprezenta nia maluk sira hodi manifesta gratidaun ba domin no apoiu ne’ebé sira simu durante prosesu formasaun.

“Ha’u hamriik iha-ne’e la’ós atu hato’o liafuan murak no kmanek de’it, maibé atu reprezenta ha’u-nia maluk sira hodi manifesta gratidaun ba domin ne’ebé ami simu,” nia afirma.

Iha liafuan ne’e, ita bele haree katak vokasaun ida la’ós viajen individuál. Iha nia kotuk, iha família ne’ebé fó apoiu, formadór sira-ne’ebé akompaña, komunidade ne’ebé reza no ema barak ne’ebé kontribui atu jovem ida bele kontinua ninia dalan.

Tanba ne’e, gratidaun sai parte importante husi vokasaun. Ema ne’ebé simu misaun presiza hanoin nafatin katak nia to’o iha momentu ne’e la’ós tanba nia forsa rasik, maibé tanba domin no apoiu ne’ebé nia simu husi Maromak no ema seluk.

Dalan ne’ebé la ramata iha altár

Iha espíritu São Francisco de Assis, serbí la’ós atu buka podér, maibé atu sai maun-alin ba ema hotu. Domin la’ós de’it liafuan ne’ebé ko’alia iha púlpitu, maibé hahalok ne’ebé manifesta iha moris loroloron. Umildade la’ós atu hatuun valor an rasik, maibé atu hatene tau ema seluk nia nesesidade iha fatin importante.

Nune’e, ordenasaun ba Amu-lulik na’in-tolu no Diákonu na’in-haat iha Fatuberlihu la’ós de’it momentu atu simu kna’ar foun iha Igreja. Nia sai konvite atu moris iha espíritu servisu, fraternidade no solidariedade, hanesan prinsípiu ne’ebé marka dalan espiritualidade Fransiskana nian.

Ba jerasaun foun ne’ebé hahú misaun, sira sei aprende katak vokasaun la ramata bainhira selebrasaun iha altár ramata. Nia hahú fali bainhira sira hasoru ema ne’ebé presiza ajuda, rona ema ne’ebé sente mesak, akompaña família ne’ebé hasoru difikuldade no lori esperansa ba komunidade.

Ba sira-ne’ebé selebra jubileu tinan 25 no 50, sira-nia dalan sai testemuña katak fidelidade la’ós de’it buat ne’ebé promete iha inísiu, maibé buat ne’ebé presiza moris no hafoun iha tempu naruk.

Bainhira Parókia São Francisco de Assis Fatuberlihu marka nia tinan ba da-30, komunidade mós haree bá futuru ho esperansa foun, tanba vokasaun kontinua buras no jerasaun foun prontu atu simu misaun.

Loron ne’e sei hela nu’udár parte ida husi istória Fatuberlihu no família Fransiskana iha Timor-Leste nian. Maibé, folin loos husi selebrasaun ne’e sei la sukat husi festa, kanta ka númeru ema ne’ebé halibur iha igreja, maibé husi oinsá ordenadu foun sira moris sira-nia promesa iha komunidade.

Tanba, iha altár mak sira simu misaun, maibé iha dalan moris loroloron mak sira sei hatudu fiar; iha jestaun mak sira simu kompromisu, maibé iha servisu ba ema seluk mak domin sei hetan nia rohan.

Jornalista: Cidalia Fátima

Editór: Xisto Freitas da Piedade

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!