Líder sira iha ASEAN deklara formalmente Timor-Leste sei asume prezidénsia ASEAN iha 2029

DILI, 16 Novembru 2026 (TATOLI)—Lideransa sira husi Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku (ASEAN), hasoru-malu iha Simeira ASEAN ba da-49 iha Manila, no deklara formalmente ona katak Timor-Leste sei asume prezidénsia ASEAN iha tinan 2029.
Desizaun ne’e mosu bazeia ba manifestasaun disponibilidade Timor-Leste nian no autorizasaun husi Konsellu Koordenasaun ASEAN (ACC), iha loron 14 fulan-Novembru tinan 2026, husi artigu nú.31, nú. 01 kona-ba “Karta ASEAN nian” ne’ebé prevee rotasaun tinan-tinan ba prezidénsia ASEAN bazeia ba orden alfabétika husi naran Estadus-Membru iha lian Inglés.
Durante sesaun plenária hosi Simeira ASEAN, ne’ebé hala’o iha loron 15 fulan-Novembru tinan 2026, Prezidente Repúblika Filipina no Prezidente ASEAN, Ferdinand Marcos Jr., konfirma formalmente desizaun husi líder sira ASEAN nian, hatudu konfiansa ba kapasidade Timor-Leste nian atu asume responsabilidade importante ida-ne’e no garante ba Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, ba apoiu tomak no kooperasaun Estadu-Membru ASEAN nian.
Nune’e tuir intervensaun, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão lori Timor-Leste nia naran hato’o agradesimentu sinseru ba Estadus-Membrus ASEAN ba desizaun koletiva no konfiansa ne’ebé fó ba país ne’e.
“Ami konsidera katak ida-ne’e responsabilidade importante no oportunidde ida atu serbí ASEAN no kontribui ba futuru ita-nia rejiaun nian”, PM Xanana deklara iha plenária simeira ASEAN ne’ebé hala’o iha Filipina, Domingu ne’e.
Primeiru-Ministru mós reafirma katak Timor-Leste hahú prepara ona ba ninia prezidénsia iha tinan 2029, inklui hametin instituisaun nasionál sira no dezenvolvimentu kapasidade sira-ne’ebé presiza atu kumpre ninia responsabilidade sira ho efikás.
TL orgullu hola parte iha ASEAN
Reflete kona-ba perkursu Timor-Leste nian dezde sai Estadu-Membru ASEAN ba dala sanulu-resin-ida, iha loron 26 fulan-Outubru tinan 2025, Primeiru-Ministru Xanana Gusmão salienta profundu signifikativu hosi adezaun ba ASEAN ba futuru país ne’e nian.
“Tinan ida liubá, Timor-Leste adere ba ASEAN ho esperansa no espetativa boot. Ohin, ami-nia adezaun hametin ona ami-nia konfiansa ba futuru no fó mai ami objetivu foun ida. Ami orgullu hola parte iha ASEAN no ami komprometidu atu ajuda harii ninia futuru,” nia afirma.
Konfirmasaun ba prezidénsia Timor-Leste nian iha tinan 2029 marka kapítulu foun ida ne’ebé importante iha integrasaun rejionál país nian, hodi reflete tantu konfiansa ASEAN iha ninia Estadu-Membru foun liu nune’e mós responsabilidade Timor-Leste nian ne’ebé boot ba beibeik iha promosaun aspirasaun komún Komunidade ASEAN nian.
Aleinde Timor-Leste haree Prezidénsia la’ós de’it hanesan marku nasionál ida, maibé mós hanesan responsabilidade solene ida atu serbí família hotu-hotu ASEAN nian, hodi defende unidade no sentralidade ASEAN, no mós kontribui ba pás, estabilidade, prosperidade no dezenvolvimentu sustentavel iha rejiaun ne’e ho forma signifikativu.
Governu Timor-Leste afirma ninia agradesimentu kle’an ba Filipinas, nu’udar Prezidente ASEAN iha tinan 2026, no Estadu-Membru hotu-hotu ASEAN nian ba solidariedade, konfiansa no apoiu ne’ebé kontínuu.
Haree ba futuru, Timor-Leste nafatin iha kompromisu tomak hodi serbisu makaas ho Estadu-Membru sira seluk no Sekretariadu ASEAN, hodi garante katak Prezidénsia iha tinan 2029, sai inkluzivu, efikás no signifikativu, hodi kontribui ba implementasaun Vizaun Komunidade ASEAN nian ba 2045 no ba aspirasaun koletiva povu Sudeste Aziátiku nian.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes

