Majistradu judisiál-defensór públiku 30 tuir formasaun mellora servisu iha setór justisa

DILI, 16 Novembru 2026 (TATOLI)—Formandu na’in-30 kompostu husi majistradu judisiál na’in-10, majistradu Ministériu Públiku nain-10 no defensór públiku na’in-10 tuir formasaun kontinua kona-ba direitu laborál,sivíl administrativu no penál hodi mellora kualidade serviau sistema judisiál iha setór justisa.
Vise-Ministru Justisa, Paulo Rémedios, hateten durante loron lima ne’e juíz sira, magistradu sira Ministériu Públiku no defensór públiku sira sei estuda hamutuk kona-ba tópiku hanesan, maibé ida-idak sei haree husi perspetiva knaa’r ne’ebé sira hala’o iha prosesu judisiál.
“Formasaun ida-ne’e iha valór importante ida-ne’ebé ha’u hakarak subliña mak justisa labele hala’o ho kontribuisaun husi ema ida de’it, maibé presiza kontribuisaun husi ema hotu-hotu,” Vise-Ministru ne’e hateten iha CFJJ Kaikoli, ohin.
Governante ne’e dehan, formasaun inisiál sira hanesan ne’e prepara atu hala’o funsaun ida, maibé formasaun ne’e la’ós buat ne’ebé ramata iha ne’ebá de’it. Tanba ne’e, formasaun kontínua sai parte integrante husi karreira profisionál ida-idak no husi formasaun ne’e mak depende kualidade desizaun sir- nian no ikusmai konfiansa ne’ebé sidadaun sira tau ba sistema justisa.
“Ha’u ko’alia mós bazeia ba esperiénsia pesoál. Antes ha’u asume funsaun iha Governu, ha’u servisu nu’udar defensór públiku no durante tinan sia sai Defensór Públiku-Jerál. Durante tinan hirak ne’e, ami iha númeru funsionáriu ne’ebé menus atu responde ba nesesidade iha nasaun tomak. Ami haree mosu kódigu foun no lei foun sira-ne’ebé ami tenke aprende oinsá atu aplika, iha tempu hanesan kontinua defende sidadaun sira iha tribunal,” nia dehan.
Nia hatutan, formasaun ba semana ida-ne’e prepara bazeia ba nesesidade konkretu sira iha prátika judisiária kona-ba direitu traballu no prosesu traballu liuliu ligadu ba direitu propriedade.
“Aban, sei konsentra ba prosesu penál no momentu importante sira iha prosesu hanesan interrogatóriu judisiál dahuluk ba arguidu ne’ebé hetan detensaun no aplikasaun medida koasaun,” nia dehan.
Nia informa, loron rua tuirmai sei ko’alia kona-ba direitu sivíl no prosesu sivíl, hahú husi despaixu preliminár to’o despaixu saneadór, husi incidente kona-ba intervensaun parte terseira to’o rejime rekursu judisiál nomós kontratu mútuo no responsabilidade sivíl.
Tanba ne’e, nia husu ba partisipante sira atu aproveita oportunidade ne’e ho di’ak, tenke ativu atu husu karik iha dúvida ruma atu iha sesaun diskusaun ne’e bele atrativu liután. Tanba Ministériu Justisa sei fó apoiu tomak ba esforsu ida-ne’e, hodi garabte kualidade sistema judisiáriu iha Timor-Leste.
Diretór Sentru Formasaun Jurídika no Judisiária, Francisco Xavier Vasco Soares, dehan ohin hahú semana formasaun Kontínua, ne’ebé sei hala’o husi loron 16 to’o 20 fulan-Novembru ho inisiativa importánsia boot tebes ba CFJJ atu hadi’a kualidade justisa iha Timor-Leste.
“Formasaun ba profisionál sira iha área justisa nu’udar Ministériu Justisa nia prioridade maibé ida-ne’e mós nu’udar responsabilidade prinsipál ida husi ita-nia Sentru. Hanesan ita hotu hatene katak sistema justisa di’ak presiza lei sira-ne’ebé di’ak, tribunál sira-ne’ebé di’ak no rekursu ne’ebé adekuadu,” nia dehan.
Sistema justisa, tuir nia, presiza profisionál sira-ne’ebé hetan preparasaun no kapasidade di’ak tanba juís sira, majistradu Ministériu Públiku, defensór públiku sira no profisionál seluk iha área justisa mak loro-loron aplika lei no buka solusaun ba problema sira ne’ebé sidadaun sira hasoru.
“Tanba ne’e, hadi’a sira-nia formasaun signifika hadi’a mós kualidade servisu justisa ne’ebé ita fó ba populasaun,” nia afirma.
Tuir nia, labele ezije kualidade aas liután no responsabilidade boot liután, se la kria kondisaun ne’ebé permite profisionál sira atu aprende no hadi’a sira-nia servisu. Tanba razaun ida-ne’e mós mak Ministériu Justisa no CFJJ fó importánsia ba formasaun kontínua no ho objetivu ida-ne’e mak CFJJ prepara ona Planu Formasaun Kontínua ba tinan 2026 no 2027.
“Enkuandu formadu sira kompostu husi CFJJ rasik inklui balun husi Tribunál Judisiál nian,” nia dehan.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes

