DILI, 30 abríl 2024 (TATOLI) – Governu liuhusi Sekretáriu Estadu Formasaun Profesionál Empregu (SEFOPE), Rogério Araújo, informa servisu hamutuk ona ho Kámara Komérsiu Indústria Timor-Leste (CCI-TL-sigla Portugés) no sindikatu traballadór siraatu halo estudu kle’an, molok hasa’e saláriu minímu ba traballadór sira iha Timor-Leste.
“Ami mós servisu hamutuk ona ho CCI-TL no halo estudu kle’an hodi kontrola didi’ak ba merkadu, se ita hasa’e tiha saláriu mínimu mak sasan folin iha merkadu sa’e maka’as ida ne’e mós problema, ne’e mak ami sei estuda,” Governante ne’e hatete iha semináriu ne’ebé realiza iha Delta Nova Dili hodi komemora loron mundiál traballadór, tersa ne’e.
Notísia relevante: KSTL husu Governu hasa’e saláriu mínimu ba $250
Problema saláriu mínimu, Sekretáriu Estadu ne’e afirma hahú kedan husi Governu dala-neen to’o Governu dala-ualu no kontinua ho Governu atuál sei estuda no tetu hodi tau kontrolu iha merkadu, nune’e labele halo traballadór sira sai nafatin vitima.
“Ita kontrolu uluk folin nesesidade báziku iha merkadu mak ita diskute saláriu minimu. Tanba keta ita halo saláriu mínimu sa’e tiha empregadór sira hasa’e sasan folin ida ne’e problema. Ita halo kontrolu ba merkadu atu hatene, se negosiante ida hasa’e presu sasan iha merkadu bainhira taxa sa’e, maibé tanba salariu traballadór nian sa’e mak nia hasa’e folin sasan ne’e mós laloos, entaun ita sei haree,” nia dehan.
Tanba ne’e, nia husu ba traballadór no parte hotu hamutuk ho Governu servisu hamutuk hodi haree ba prosesu hotu durante tinan-lima no ba oin hodi hasa’e traballadór sira nia saláriu.
CCI-TL husu dignifika traballadór
Entretantu, Prezidente CCI-TL, Jorge Serano, dehan loron mundiál ne’e importante ba traballadór hotu iha mundu, nune’e presiza halo tratamentu dignu ba trabaladór sira iha Timor-Leste.
“Atu hatete katak ita hotu ne’e traballadór, maibé iha diferensa mak responsabilidade. Ita hatene problema barak iha ita nia rai, ita ko’alia dezempregu la’ós de’it kada tinan ema formadu barak no merkadu empregu menus, maibé iha era dizitalizasaun ita mak buka meiu oinsá kria servisu ba ita nia aan no ema seluk,” Prezidente CCI-TL sujere.
Dezafiu boot ba Timor-Leste, nia dehan bainhira empreza no instituisaun loke konkursu servisu iha ema rihun ba rihun mak aplika ho nivél edukasaun ne’ebé aas no ida ne’e konsidera problema ne’ebé presiza tau atensaun.
Tanba ne’e, nia husu ba traballadór sira katak hetan ona oportunidade servisu tenke iha resposabilidade.
“Ha’u rekoñese katak setór privadu seidauk kontribui ba empregu barak iha nasaun ne’e no seidauk fó tratamentu ho dignu ba traballadór sira iha Timor-Leste, maibé ida ne’e mak situasaun reál ne’ebé ami hasoru. Tanba seidauk hetan oportunidade di’ak no ekonomia ne’ebé sufisiente inklui emprezáriu sira mós seidauk hetan tratamentu dignu iha rai ida ne’e,” katak nian.
Prezidente CCI-TL ne’e afirma: “Ita rezolve dezafiu sira ne’e mak ita tenke komunika malu, rona malu, respeita malu. Lori CCI-TL nia naran hakru’uk ba traballadór sira hotu iha Timor-Leste. Parabéns ba imi hotu”.
KSTL ezije hasa’e saláriu mínimu
Prezidente Konfederasaun Sindikatu Timor-Leste (KSTL) Almero Vila-Nova, konsidera loron mundiál ne’e importante tanba hanesan loron vitória ida ne’ebé iha tinan barak ba kotuk traballadór sira luta to’o ikus fó duni solusaun ba sira hanesan, rekoñese traballadór sira nia direitu, redús oras servisu traballadór sira nian husi oras 24 ba oras ualu. Nune’e oras ualu servisu no oras ualu deskansa.
Maibé, nia dehan daudaun traballadór sira kontinua hasoru injustisa sosiál iha Timor-Leste, nune’e KSTL kontinua hamri’ik hamutuk ho traballadór sira hodi luta kontra injustisa sosiál referidu.
“Ita nafatin ezije oinsá hasa’e saláriu mínimu ba traballadór sira nian. Governu tenke haree ho kontratu foun ba traballadór sira ita labele kontinua ho kontratu tuan tanba la kondis ona ho situasaun ohin loron. Ita hotu tenke garante atu ba oin ne’e ema hotu bele moris di’ak,” nia relata.
Alende ne’e nia husu ba empreza hotu ne’ebé fó servisu ba traballadór sira tenke iha mós ekipamentu protesaun atu fó seguransa ba traballadór sira nia vida.
“Ba empreza sira hotu, kuandu fó servisu ba ita nia maluk sira tenke fó ho ekipamentu kompletu atu salva sira nia vida, bainhira sira la kumpre atu utiliza ekipamentu hirak ne’e mak tenke fó hanoin hela de’it ba sira, ita presiza kontrolu no komunika ba malu iha servisu fatin ne’ebé de’it,” nia konklui.
Semináriu ne’ebé SEFOPE realiza hodi komemora loron mundiál traballadór ne’e mai ho tema importante “Promove justisa sosiál traballu dignu ba ema hotu iha Timor-Leste, harí futuru ida ne’ebé di’ak liu ba traballad’or sira no kria mundu traballu ne’ebé valorizadu proteje no hetan oportunidade ba moris di’ak”.
Molok ne’e, iha Governu da-ualu liuhosi Ministru Finansa (MF), Rui Augusto Gomes, propoin ona saláriu mínimu sa’e ba $135 iha Lei Grande Opsaun Planu (GOP), ne’ebé foin lalais aprova ona iha Parlamentu Nasionál (PN) no promulga ona husi Prezidente Repúblika.
Maski nune’e, la konsege implementa planu referidu iha 2023, tanba bainhira hasa’e saláriu mínimu ne’e sei lori impaktu ba veteranu sira tanba sei hasa’e mós sira-nia subvensaun.
Ezbosu lei saláriu mínimu liu ona diskusaun naruk CNS, ne’ebé kompostu husi KSTL, SEFOPE no CCI-TL molok submete ba Ministériu Koordenadór Asuntu Ekonómiku (MKAE).
Nune’e, iha loron 28 maiu 2012, CNT ne’ebé prezide hosi SEFOPE aprova saláriu mínimu $115, ne’ebé antes ne’e halo peskiza no ikus mai aplika ba Funsaun Públika no setór privadu.
Desizaun CNT tama iha vigór iha loron tuirmai husi Lei Traballu númeru 4/2012 loron 21 fevereiru, ne’ebé tama ona iha vigor no sei hetan revizaun hafoin liu tinan-rua, maibé to’o agora la akontese.
Saláriu mínimu seidauk halo revizaun durante tinan-10 ona, ne’ebé saláriu mínimu estabelese dahuluk ho montante $85, hafoin halo revizaun iha tinan 2012 fixa ho $115.
Notísia relevante: Governu propoin saláriu mínimu sa’e ba $135
Jornalista: Hortencio Sanchez
Editór: Florencio Miranda Ximenes
