DILI, 14 Jullu 2025 (TATOLI)—Ministéria Transporte no Komunikasaun (MTK) liuhusi Ajénsia Teknolójia Informasaun no Komunikasaun, Intitutu Públiku (TIC Timor, I.P) hamutuk ho Ministériu Finansa lansa sistema jestaun patrimóniu Estadu, no fó formasaun ba funsionáriu MTK nain-30 ne’ebé kompostu husi diresaun 15 durante loron lima (5) hahú husi segunda-sesta (14-18) Jullu 2025.
Formasaun ne’e fasilita husi parte Ajénsia Teknolójia Informasaun no Komunikasaun, Intitutu Públiku (TIC Timor, I.P) ho objetivu atu halo jestaun no rejistu patrimóniu Estadu ho modernu sistemátikamente tanba la uza ona manuál.
“Ohin, Ministéria Transporte no Komunikasaun (MTK) hamutuk ho Ministériu Finansa (MF) Diresaun Jerál Patrimóniu Estadu no TIC Timor lansa formasaun ida ba sistema rejistu patrimóniu Estadu nian,” Reprezentante MTK Diretór Jerál Interinu Administrasaun no Finansa, Pascoal Couto de Jesus, informa ba jornalista sira iha salaun enkontru MTK.
Diretór Interinu ne’e afirma, rejistu patrimóniu Estadu ne’ebé durante ne’e halo ho manuál de’it maibé se bainhira hala’o ho dijitalizasaun hatama iha sistema bele konverte ba sistema JRP ne’ebé mak Ministériu Finansa hala’o ho rejistu ba patrimóniu Estadu ne’ebé mak la’o ho di’ak.
“Benefísiu katak ita la uza ona sistema ida manuál ne’e maibé buat hotu ensera ho sistema. Maske foin hala’o dahuluk iha MTK, ba oin, ita sei utiliza dadus sira-ne’ebé mak hatama iha sistema atu Públiku sira bele asesu dadus hirak ne’e. Aleinde ne’e, sei aplika mós ba liña ministeriál sira hotu. Ha’u hanoin, sei la iha impaktu ba internet tanba aplikasaun ne’e dezenvolve husi TIC Timor,” nia dehan.
Diretór ne’e informa, partisipante ba formasaun sira ne’e mai husi diresaun hotu iha Ministériu Transporte no Komunikasaun ne’ebé mak sai mós hanesan pontu vokál ba servisu lojístiku ninian envolve hotu iha formasaun ida-ne’e.
“Agora daudaun ita sei iha faze formasaun ne’ebé hotu tiha mak ita sei implementa iha tempu badak hodi servisu hamutuk ho Ministériu Finansa,” nia hateten.
Nune’e mós tuir Diretór Ezekutivu TIC Timor, Venancio Pinto, hateten prinsipiu jestaun patrimóniu eletróniku ne’e sei oferese benefísiu oioin. Aleinde ne’e, sei hasa’e efisiénsia poupansa kustu no hadi’a seguransa dadus hodi dijtaliza dadus hotu-hotu ne’ebe sei hafasil jerente sira.
“TIC Timor nia prezensa la mai halo kompetisaun ho ministériu maibé atu kolabora no haforsa Ministériu Transporte no Komunikasaun nia progresu tomak iha área komunikasaun no dijilatilizasaun,” diretór ne’e informa.
Nia esplika, sitema ne’e sei hamenus risku ba sasán lakon ka halo duplikasaun dadus, tanba TIC Timor kumpre hala’o tuir atribuisaun beins servisu bazeia ba dekretu-lei nú. 29/2007 atu dezenvolve no hala’o manutensaun ba Governu eletróniku sentraliza sistema no dadus, forma efisiénsia no efikásia, sistema patrimóniu Estadu nian, apoiu rekursu umanu no seluk tan.
“Tanba ne’e, ho jestaun patrimóniu Estadu eletróniku ba ministériu ne’e, ha’u fiar katak sei promove akuntabilidade no responsabilidade iha utilizasaun patrimóniu Governu nian,” nia dehan.
Patrimóniu hotu-hotu tenke rejistadu mapa disponibilidade ba mapeamentu kondisaun patrimóniu, katak se de’it mak uza no garante katak uza ba interese povu no Estadu nian no sei hasa’e nivél tranferénsia no hamenus oportunidade ba korrupsaun
Xefe Departamentu Armazenamentu no Baze de Dadus, João de Andrade, hatutan sistema jestaun patrimóniu ne’e interna ba Ministru Transporte no Komunikasaun (MTK) nian.
“Durante ne’e Servisu ita halo ho manuál, tanba ne’e mak ita transforma bá fali dijitalizasaun hodi ajuda rai dadus ne’ebé mak durante kontrola la di’ak. Entaun, ho prezensa sistema ne’e hafasil ita buka file liga ba iha auditóriu ka relatóriu ruma fasíl ita hetan no integradu,” Xefe ne’e haktuir.
Nia informa, sistema ne’e la’ós ba rejistu de’it maibé nia modelu ne’e uza bá billete karik halo manutensaun ba kareta Estadu, aplikasaun ne’e bele ajuda hotu iha relatóriu.
“Nia funsaun ba iha prosesu sosa sasán, iha ne’ebá iha modelu kona-ba haree-na’in nian ne’e mós iha hotu bele ajuda servisu iha diresaun sira-ne’ebé mak tutela iha MTK. Benefísiu di’ak husi aplikasaun ne’e, ita husu bá Ministeriu seluk mós la’o tuir ida-ne’e, atu nune’e bele ajuda ita-nia servisu,” nia hateten.
Aplikasaun ida-ne’e foin inísia husi Ministériu Transporte no Komunikasaun, maibé antes ne’e Ministériu Finansa nian mós iha maibé liga b pagamentu nian.
” Maibé, ida agora ne’e atu kontrolu bá iha jestaun patrimóniu interna iha Ministériu Transporte nian, tanba antes ne’e ita iha difikuldade ba rejistu dadus ruma ne’ebé dupla prejudika servisu interna durante ne’e. Ho prezensa aplikasaun ida-ne’e, ba oin ne’e bele ajuda,” nia informa.
Partisipante iha formasaun ne’e hamutuk 30 ne’ebé kompostu husi mane 15 no feto 15, ne’ebé mai husi diresaun 15 ne’ebé mak tutela iha Ministeriu Transporte no Komunikasaun nia okos.
Husi Partisipante na’in-30 ne’e, kada diresaun ida reperzenta na’in-rua () ne’ebé kompostu husi feto ida (1) no mane ida (1), atu nune’e servisu iha de’it sira nia fatin bainhira sira atu relata servisu ruma bele rai iha dashboard tanba aplikasaun ne’e nia portal iha tiha ona liga ba rede nia kmaan tebes.
“Aplikasaun ida-ne’e la gastu orsamentu, tanba ita uza rekursu TIC Timor nian ne’ebé iha, hodi hamosu aplikasaun ida-ne’e. Uluk, kuandu aplikasaun ida iha tenke loke konkursu públiku, maibé ho prezensa TIC Timor ita salva ona osan lubun ida,” nia dehan.
Kona-bá liña Internet no seguransa, ministériu mak na’in liu usi Diresaun Nasionál Komunikasaun (DNK) no internet mak liuhusi Diresaun DNK, ne’ebé iha Ministeriu ne’e kompletu ona hein hatuur de’it
Tamba ne’e, husu ba instituisaun Estadu seluk karik hakarak uza aplikasaun la Presiza loke tan konkursu públiku naibé bele hato’o pedidu direta ba iha TIC Timor, sira bele rezolve rekursu lubun ida hodi bele loke aplikasaun saida de’it mak hakarak.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes
