iklan

NASIONÁL, EKONOMIA, DILI, HEADLINE, Uncategorized

Proposta OJE 2026: Governu kontinua prioriza diversifikasaun ekonómika

Proposta OJE 2026: Governu kontinua prioriza diversifikasaun ekonómika

Ministru Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF), Marcos da Cruz. Imajen Tatoli/Francisco Sony

DILI, 16 Outubru 2025 (TATOLI) – Nonu Governu Konstituisionál iha proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2026 kontinua prioriza diversifikasaun ekonómika.

Vise Primeiru-Ministru Interinu ba Asuntu Ekonómiku atuál Ministru Agrikultura, Peska,Pekuária no Floresta (MAPPF), Marcos da Cruz, hateten liuhusi kompromisu ne’ebé Governu hatur ona nune’e ikus mai bele transforma país sai prósperu, saudável, edukadu, kualifikadu, inovadora no dinámika ho asesu di’ak ba beins no serbisu esensiál sira ne’ebé iha produsaun no kria empregu barak liu.

Iha ne’ebé setór produtivu bele krese hodi hatán ba situasaun ekonomia país nian.

“Timor-Leste nia ekonomia hasoru dezáfiu boot, maibé mós iha potensialidade boot atu dezenvolve di’ak liután. Iha faze dezenvolvimentu nasaun nian, Governu rekoñese importánsia husi dezenvolvimentu setór produtivu ne’ebé iha poténsia boot ba diversifikasaun ekonomia,” Ministru Marcos, hato’o iha intervensaun iha Semináriu panorama orsamentál 2026 ne’ebé organiza husi Parlamentu  Nasionál liuhusi Komisaun C ba Asuntu  Finansa Públika iha salaun Ministériu Finansa Aitarak-laran, kinta ne’e.

Hodi dehan, entre setór hirak-ne’e turizmu iha poténsia boot hodi kontribui ba transformasaun ekonómika aas tebes. Aleinde setór agrikultura no indústria petrolífeiru.

“Ita-nia patrimónia kulturál ne’ebé riku tebes, oferese oportunidade oioin iha área turizmu komunitária no relijiozu,” nia salienta.

Governante ne’e realsa, prátika sustentável sira hodi proteze ambiente no hasa’e esperiénsia vizitante sira-nia, envolvimentu komunidade iha setór turizmu sei asegura benefísiu fahe ba malu hodi promove kresimentu ekonómiku totál no hametin koezaun sosiál.

“Agrikultura, peska, pekuária no floresta mak hanesan alizerse ba ita-nia ekonomia lokál, maski  kontribuisaun ba rendimentu nasionál sei ki’ik, maibé setór hirak ne’e iha pontensialidade boot  atu dezenvolve,” Ministru Marcos da Crus, hateten.

Governu kompromete atu diversifika área hirak-ne’e no hasa’e produtividade no produsaun agrikula liuhusi prátika agrikultura moderna, hadia  jestaun bee liuhusi rejime irrigasaun.

Aliende prioriza apoiu  kooperativa no kresimentu ekonomia família nian sei fó kbiit ba komunidade rurál hamenus dezempregu no asegura seguransa ai-hán.

No Governu mós iha kompromisu ba ekonomia azúl foku ba konservasaun no sustentabilidade.

Governu iha kompromisu atu dudu reforma ekonómiku ne’ebé konvensidu iha setór oioin. Aliende ne’e ba transformasaun  dijitál promove komérsiu eletróniku ne’ebé sei loke oportunidade.

No serbisu  finanseiru dijitál nu’udar save atu tulun atividade ekonómiku sira haluan banku móvel liliu iha área rurál, pagamentu dijitál aumenta inkluzaun finanseira hodi sidadaun sira partisipa liután iha ekonomia.

Nia dehan, kontinua ba dezenvolvimentu  infraestrutura, rede, transporte  no komunikasaun sai  nafatin nu’udar prioridade bo’ot liu.

“Nune’e mós ita-nia estatutu nu’udar membru estratéjiku iha organizasaun internasionál sira, hanesan Organizasaun Mundiál Komérsiu (OMK) no ASEAN loke hela merkadu bo’ot no parseria ekonómika sira hodi fó asesu ba konsumidór millaun 600-resin,” nia katak.

Ministru Marcos da Cruz, hateten ho asesu ne’e país  nia kresimentu bele aumenta makas bainhira iha investimentu ne’ebé sufisiente iha área produtivu sira.

“Liuhusi reforma ekonómiku estratéjiku, investimentu iha setór xave sira no foku ba sustentabilidade, ita bele aselera kresimentu, hadia padraun moris no asegura futuru ida-ne’ebé di’ak ba ita-nia nasaun,’ nia hateten.

Alokasaun orsamentu

Bibán ne’e, Ministra Finansa, Santina Cardoso, halo aprezentasaun ba proposta OJE 2026 despeza tuir setór diversifikasaun ekonómiku.

Iha agrikultura prevee millaun $43 hodi aumenta produtividade no reziliénsia ekonómika liuhusi expansaun sistema irrigasaun inklui reabilitasaun sira, jestaun bee ne’ebé sustentável no mekanizasaun merkadu no moderniza jestaun agrikula liuhusi programa agro-negósiu.

No parseria setór privadu no kontinua reforsa seguransa alimentár no meiu subsisténsia rurál.

Ba formasaun  profisionál prevee millaun $13 hodi haforsa sentru kompeténsia moderniza kurríkulu sira no reforsa sistema sertifikasaun.

Mellora mobilidade laborál no oportunidade empregu fó propriedade ba juventude no feto rurál.
Iha turizmu prevee  millaun $7  hodi fortalese merkadu no promosaun turizmu liuhusi kampaña dijitál no eventu komersiál hodi aumenta númeru turista no promove turizmu komunitária liuhusi apoiu festivál kulturál no espasu turístiku lokál.

Ba Ambiente no klima prevee millaun $2.5 hodi promove rezilénsia klimátika no protesaun biodiversidade liuhusi expande mekanizmu komunitáriu hanesan tara bandu, promove dezenvolvimentu ekonomia verde no azúl.

Dezenvolvimentu rurál prevee millaun $24.1 atu aselera revitalizasaun komunidade no infraestrutura rurál, expande disponibilidade abitasaun digna ba família ba sira ne’ebé  vulnerável no reforsa komunidade no mós hametin jestaun ba dezenvolvimentu rurál ne’ebé sustentável.

Petróleu no minerál prevee millaun $194.1 hodi promove projetu estratéjiku iha setór petróleo aselera progresu no dezenvolvimentu Greater Sunrise no projetu Tasi Mane.

Inklui  baze abastesimentu  Suai, autoestrada Zumalai-Betanu-Natarbora no apoiu implementasaun Timor Gap, Murak Rai Timor no ANM.

Investimentu  setór privadu prevee millaun $32.1 hodi fortalese ambiente emprezariál no kompetetivu inklui simplifika regulamentasaun emprezariál.

No promove dezenvolvimentu industriál  no komérsiu inklui expande involvement  internasionál liuhusi ASEAN no OMK, kontinua haforsa empreza mikro, kiik no médiu sira.

Lembra  Governu liuhusi Ministra Finansa, Santina Cardoso, iha loron 01 fulan Outubru ne’e submete ona proposta lei OJE 2026 ho montante billaun $2,291 ba PN.

Notísiarelevante:https://tatoli.tl/2025/10/16/seminariu-panorama-orsamental-2026-reforsa-transparansia/

Jornalista: Nelson de Sousa

Editór: Evaristo Martins

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!