DILI, 13 Janeiru 2026 (TATOLI) – Dirijente Bee Timor-Leste, Empreza Públika (BTL, E.P) simu ona dokumentu kona-ba kanselamentu ba Projetu Kompaktu Millennium Challenge Coorporation (MCC) husi Millennium Challenge Account Timor-Leste (MCA-TL).
Projetu kompaktu MCC ne’e rasik foku ba programa boot rua mak edukasaun no bee no saneamentu, inklui programa transversál sira seluk.
Prezidente Konsellu Ezekutivu Bee Timor-Leste, Gustavo da Cruz, hateten MCC nu’udar projetu importante ida ba nasaun, maibé polítikamente Governu Amérika taka tiha ona konta ne’ebé Governu Timor-Leste no Amérika, liuliu MCC estabelese hamutuk hodi implementa projetu bee no saneamentu no edukasaun nian.
“Foin taka iha 19 Dezembru 2025. Ami mós handover ona no simu hotu ona dokumentu sira MCA-TL entrega mai ami ka Governu Timor-Leste. Husi dokumentu ne’e inklui ninia dezeñu detalladu ka esbosu ne’ebé la finaliza “, Gustavo da Cruz hateten iha Kaikoli, ohin.
Maski projetu ne’e para ona, maibé rai iha Bebonuk hamutuk ektare lima ne’ebé ninia sertifikadu iha ona ne’e nafatin BTL nian.
Hafoin simu dokumentu husi MCA, daudaun BTL haree hela planu oinsá halo diskusaun atu haree ba futuru bele kontinua, tanba projetu ida-ne’e importante liu hodi garante kualidade moris nasaun nian, liuliu iha kapitál país nian.
“Ami-nia mandatu sei buka meiu, hetan finansiamentu balun hodi finansia projetu ne’e. Ita hatene totál orsamentu ba projetu ne’e boot hamutuk millaun $320, maibé ita agrega nia anualmente osan ki’ik ka uitioan to’o ninia finalizasaun”, dehan.
Tuir nia, projetu hothotu ninia investimentu sempre karun ka boot, maibé la tau dala-ida de’it iha tinan ida no projetu MCC ne’e mós ho durasaun tinan lima-resin.
Lembra katak, iha loron 27 Janeiru 2025, Diretór-Ezekutivu Nasionál ba Dezenvolvimentu Kompaktu Timor-Leste, Embaixadór Constâncio Pinto, hateten progresu serbisu ba preparasaun atu implementa ba projetu kompaktu MCC atinje ona 75%.
Nia dehan serbisu ba implementasaun projetu kompaktu MCC rasik sai hanesan jestór de’it ba nia progresu iha 2024 no Governu Timor-Leste prevee ona orsamentu hamutuk millaun $7 hodi halo indemnizasaun ba okupante uma-kain 12 ne’ebé afetadu ba projetu MCC ka sentru tramentu bee-fo’er iha Bebonuk.
“Tuir loloos ne’e ita-nia implementasaun ba projetu ne’e iha tinan 2024, maibé la konsege tanba sosa rai tarde, maibé foin lalais ita halo hotu ona pagamentu ba família afetada uma-kain 12. Ita hein fulan oin sira ne’e komunidade bele husik ona fatin ne’ebá, nune’e kompañia ne’ebé halo estudu preliminár ba konstrusaun sentru tratamentu bee bele hahú sira-nia serbisu”, Constâncio Pinto dehan ba Tatoli.
Nia salienta katak estudu viabilidade ba projetu kompaktu iha Bebonuk ne’e halo tiha ona antes husi empreza internasionál Tetra Tech no agora ne’e empreza husi Irlanda ho naran Nicholas O’dwyer mak sei halo fali estudu preliminár.
Bainhira estudu ne’e ramata mak foin hakat ba konkursu públiku internasionál ba empreza foun, ne’ebé sei halo fali ba dezeñu detalladu no konstrusaun nian no ida-ne’e sei halo iha tinan ne’e.
“Ba área edukasaun nian, ita foin halo kontratu ho konsultór internasionál ida ho naran Dai ne’ebé sei halo sira-nia estudu formasaun profesór nian kona-ba didátika no lideransa nian”, nia haktuir.
Nune’e, parte MCA mós halo ona koordenasaun ho Ministériu Edukasaun no Ministériu Ensinu Superiór hodi haree kona-ba rai no identifika tiha ona terrenu ida iha Hera, ne’ebé pertense ba Universidade Naisonál Timor Lorosa’e (UNTL) hodi konstrui ba sentru formasaun profesór nian.
Nia dehan projetu rua ne’e iha faze preparativu no bainhira ramata mak foin tama ba implementasaun projetu nian. “Bainhira tama ona ba implementasaun projetu maka nia durasaun tempu tinan lima de’it. Ezemplu, ita implementa iha Abríl 2025 to’o Abríl 2030 tenke hotu ona, signifika osan sira iha MCC tenke ezekuta hotu”, nia adianta.
Motísia relevante: https://tatoli.tl/2025/01/27/progresu-serbisu-ba-projetu-kompaktu-mcc-iha-ona-75/
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora
