DILI, 15 Maiu 2026 (TATOLI)—Médiku Espesialista Onkolojia iha Hospital Nasionál Guido Valadares (HNGV), João Teodosio Amaral, infroma husi Janeiru to’o Abril ne’e HNGV rejista kankru susun hamutuk 116 ne’ebé durante halo tratamentu iha sentru onkolojia HNGV.
“Kazu sira-ne’e maioria kazu foun maibé kazu balun mós kazu Followup. Ba sira-ne’ebé hetan ona tratamentu iha Timor, kazu balun ne’ebé transfere ba iha rai-li’ur hanesan terapia ramata sira fila-fali mai para hodi halo Follo up iha fatin ne’e,” João Teodosio hateten ba jornalista sira iha nia kna’ar fatin HNGV, Bidau, ohin.
Nia hatutan, moras kankru ne’e nia afeta ba iha grupu dadus sira ho idade ne’ebe la hanesan maibé ba moras kankru susun nian ne’e, kankru ne’ebé espesifiku ba inan feton sira. Entre idade ne’ebé afeta maka’as-liu ba feto sira ho idade 40 to’o 55 ba leten, entaun númeru si- ne’e predomina ba moras kankru. Agora kankru serviks ne’e mós kuaze hanesa, maibé kankru serviks ne’e tun uitoan afeta liu ba iha idade 35 to’o 45 ne’ebe predomina ba pasiente sira ho moras kankru serviks,” nia esplika.
Nia informa, normalmente kankru Serviks ne’e nia la afeta ba labarik kiik sira, afeta ba iha pasiente feto Sira depois de idade 25 ba leten, tanba haree kona-ba natureza husi moras kankru serviks ne’e ninia kauza prinsipál mak bolu dehan Human Papilloma Virus (HPV).
Virus ne’e daet ba ema li-liu ba feto sira bainhra feto ida tama ona ho idade Seksuál no balun kaben-na’in, tanba ne’e moras transmisaun liuhusi atividade seksual, dalabarak ne’e mínimu liu iha idade 25 to’o 40 ba leten.
“Iha kazu balun ne’ebe lakon vida, tanba agora daudaun ami foks liu ba iha númeru rekonsulta, balun ne’ebe lakon vida. Ezemplu, la mai tia deit konsulta tinan naruk, se la mai posibilidade boot lakon vida. Maibé ami iha kazu ne’ebé balun lakon vida liuliu mak kankru susun, kankru serviks ho razaun balun tama ona iha stadium ikus no balun komplikasaun rasik ho moras ne’e.
Kankru ne’e fahe ba grupu haat mak hanesan kankru stadium primeiru ne’e signifika kankru ne’e foin mosu ne’ebe sei kiik no mosu deit iha área sira. Ezemplu, kankru mamae nia ho medida tolu sente deteta de’it iha raan ne’ebé mosu de’it ho medida kiik.
Ba iha stadium segundu nian iha medida boot uitoan no stadium terseiru nian ne’e iha medida boot maibé nia mos komesa nakloke ba iha área ninia susun no mós kalilin okos, hetan sinál ka sintoma seluk hanesan isin tun, ladun konfortavél, senti moras bele mosu iha kalilin okos, bele mós iha kakorok nia leten.
“Bainhira kankru ida tama ona iha stadium kuartu, kankru ne’e bele infeksaun ona ba ema-nia isin ba iha pulamaun no mós ba iha ulun, maibé komum liu ne’e nia infesaun ba iha figadu ba iha pulmaun no ulun ida-ne’e grave liu ona,” nia dehan.
Aleinde sentru onkolojia rejistu kankru susun iha mós kankru serviks hamutuk 40, kankru intestinál ka kolorrektál hamutuk 38, kankru raan 35 no kankru tiroid 28.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
