DILI, 28 Maiu 2026 (TATOLI)-Parlamentu Nasionál (PN) aprova, iha debate faze espesialidade ba proposta Lei Orsamentu Retifikativu, alterasaun no aditamentu kona-ba izensaun taxa importasaun ba ai-han bázika no kombustivel bainhira iha deklarasaun Estadu Emerjénsia, relasiona ho impaktu konflitu iha Médiu Oriente.
Alterasaun ne’e halo ba artigu 2 husi Lei númeru 8/2025, loron 27 Novembru, kona-ba Impostu, Taxa no Kontribuisaun. Iha alínea e), temi katak importasaun ai-han báziku esensiál no kombustivel bele hetan izensaun taxa bainhira iha deklarasaun Estadu Emerjénsia, atu responde ba flutasaun presu kombustivel iha Timor-Leste, ne’ebé bele akontese tanba konflitu iha Médiu Oriente.
Parlamentu mós aprova aditamentu artigu 6-A kona-ba transferénsia entre títulu orsamentál. Iha dispozisaun ida-ne’e, Konsellu Ministru hetan autorizasaun aru realiza alterasaun orsamentál entre títulu iha Orsamentu Jerál Estadu, bainhira iha kazu deklarasaun Estadu Emerjénsia relasiona ho impaktu konflitu iha Médiu Oriente.
Deputada husi bankada FRETILIN, Maria Angélica Rangel, hateten katak medida ida-ne’e laiha nesesidade tanba Governu fó tiha ona subsídiu ba kombustivel no nesesidade bázika.
“Laiha nesesidade tanba iha artigu 6 entrada ein vigór, ita dehan tanba iha situasaun emerjénsia, más lei ida-ne’e entrada ein vigór laiha esesaun ida”, nia argumenta.
Nia mós fó hanoin katak, se lei ne’e atu aplika de’it bainhira iha deklarasaun Estadu Emerjénsia, entaun dispozisaun kona-ba artigu 6-A bele integra diretamente iha mekanizmu implementasaun Estadu Emerjénsia.
Ministra Finansa, Santina Cardoso, esplika katak Governu prepara medida halo tiha ona iha programa sira iha Orsamentu Retifikativu, bainhira orsamentu la sufisiente maka no iha deklarasaun Estadu Emerjénsia, Governu bele husu Parlamentu atu aprova de’it artigu ida-ne’e.
“Nune’e, la presiza mai fali iha Parlamentu atu husu tan osan adisionál, maibé ita bele fó izensaun ba produtu sira hanesan alimentu báziku esensiál, nomós kombustivel iha kazu bainhira deklarasaun Estadu emerjénsia”, nia hateten.
Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, reforsa katak Governu la presiza aprezenta OR se rezerva kontinjénsia iha OJE 2026 sufisiente. Nia dehan medida ida-ne’e hanesan preparasaun atu responde lalais ba situasaun emerjénsia.
Xefe Governu afirma katak ida-ne’e antesipa bainhira akontese problema boot iha país. “Artigu 6-A permite de’it ami bele book-an uitoan, hodi ka’er osan husi ne’e ba ne’ebá, tanba konsidera separasaun podér ne’e mak tau iha ne’e karik iha Estadu emerjénsia”, katak.
Xanana esplika katak iha dispozisaun rua diferente, ida kona-ba izensaun taxa ba importasaun ai-han báziku no kombustivel no ida seluk kona-ba fleksibilidade transferénsia orsamentál durante situasaun emerjénsia.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora





