OÉ-CUSSE, 08 agostu 2023 (TATOLI – Ekipa Programa Nasionál Dezenvolvimentu Suku (PNDS), Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse, segunda ne’e inaugura Uma Naroman Povu (UNP) hamutuk unidade 10 hodi entrega ba kbiit la’ek 10 iha suku Bene-Ufe, sub-rejiaun Nítibe.
Hafoin inaugura, Diretór PNDS Oé-Cusse, Tomas Boquifai, fó hanoin ba benefisiáriu sira, labele hala’o atividade ekonomia hodi fó aluga ka fa’an tutan, tanba Governu la autoriza, nune’e nia husu ba autoridade lokál sira, presiza halo fiskalizasaun rutina, tanba Estadu tulun ba kbiit la’ek sira hodi uza hodi jerasaun ba jerasaun.
“Ohin ita inaugura UNP 10 iha faze daruak iha suku Bene-Ufe, prosesu tomak durante ne’e ekipa PNDS hala’o nia finalidade mak ida-ne’e entrega ba benefisiáriu, maibé antes entrega liuhosi enkontru finál ida, mak bele deside katak, termina ona servisu bele entrega ona benefisiáriu sira atu uza, maibé kritéria ida mak ne’e Estadu bandu atu fó aluga ka faan tan ba ema seluk,” Tomas Boquifai ko’alia iha ámbitu inaugurasaun iha suku Bene-Ufe.
Notísia relevante: PNDS RAEOA submete ona lista benefisiáriu UKL faze daruak
Nia esplika, kona-bá prosesu lala’ok ba programa UNP, nia lala’ok ne’e liuhosi siklu ualu (8), hahú verifikasaun no avalia, siklu ikusliu maka enkontru akuntabilidade ba sub-programa UNP hanesan programa PNDS regulár.
“Planu estratéjia hosi Governu liuhosi MAE, aloka uma ba kbiit laek iha RAEOA hamutuk unidade-168, ida ne’e alista kedan kada suku ida hetan uma sia (9) balu 10, balu 12, ida-ne’e tuir metode ne’ebé maka hosi nasionál fó ona hanesan ne’e,” nia katak.
Nia informa, prosesu atu rekolla benefisiáriu sira, mai hosi ekipa verifikadór iha kada suku hamutuk ema na’in-ualu (8), lidera hosi xefe suku, xefe aldeia alvu sira, juventude feto-mane, Ofisiál Polisía Suku (OPS) no saíude nian, sira mak sai verifikadór ba projetu uma kbiit laek faze daruak nian.
“Lista benefisiáriu atu hetan projetu ne’e, propoin hosi autoridade komunitáriu sira iha suku ne’ebé identifika ona, nune’e ekipa verifikadór sira tun verifika tuir kondisaun uma ba kbiit laek ne’ebé merese atu hetan kala’e, tanba iha faze daruak ne’e prioridade liu ba inan feto faluk sira, tanba tuir dadús iha 50% mak moris iha Oé-Cusse,” nia fó-sai.
Tuir nia, daudaun ne’e inaugurasaun hala’o ona iha suku Pante Makasar hanesan iha suku Cunha, Lalisuk, Bobokase no Lifau, ohin iha Bene-Ufe Nítibe, ho nia baze orsamentu koloka ba UNP hamutuk $17.
Jestór sub-rejiaun Nítibe, Teodoru Sila, agradese ba Governu Timor-Leste, nia rekomenda ba Governu atu kontinua polítika ne’e, tanba iha suku balu kbiit barak maibé sedauk hetan opurtunidade.
“Tan ne’e hanesan autoridade lokál, espera Governu bele kontinua tán programa ida-ne’e, ohin iha Bene-Ufe na’in-10 simu ona, maibé iha barak mak seidauk hetan, entaun iha hotu reprezenta komunidade rekomenda karik bele kontinua tán polítika ida-ne’e,” nia espera.
Iha biban ne’e, benefisiáriu Zuliana Sila, promete, sei kumpri hodi la uza uma Estadu ne’e ba atividade ekonómia hodi fó aluga no faan, maibé sei kuidadu nia hodi kontinua uza ba jerasaun tuir mai.
“Ha’u senti kontenti tanba Governu tau matan mai ami hanesan kbiit la’ek, apoia ne’e mós la’os uma de’it maibé kompleta kedan ho fasilidade hotu, uluk ami senti susar tanba ami-nia hela fatin la dignu, maibé agora Governu tulun ona ami, tanba ne’e ami agradese tebes, no ami promete sei faan no fó aluga, tan ne’e Estadu mak fo gratuita,” nia orgullu.
UNP 10 hirak-ne’e kompañia tolu mak ezekuta, Bungga Citra Unipesoal.Lda, konstrui neen (6) Cockato Unipesoal Lda tolu (3) no kompañia Tool-Lefe Unipesoal Lda konstrui ida (1) ho nia valór kontratu kada uma $17.000 ho nia durasaun servisu fulan neen.
Medida ba UNP hirak-ne’e metru 6×6 iha neen, medida metru 5×4 iha haat, ho modelu kuartu tolu, dapur ida ho medida metru 4×3 sintina ida ho nia medida metru 2×1 kompleta kedan ho fasailidade seluk-tán.
Entretantu, antes ne’e Ministru Administrasaun Estatál (MAE), Miguel Pereira de Carvalho, hateten, iha tinan fiskál 2021 MAE liuhosi PNDS konstrui Uma Naroman Povu (UNP) hamutuk 1.254, ne’ebé nia progresu iha munisípiu hotu la’o di’ak no hetan apresiasaun boot hosi komunidade ne’ebé hetan benefisiáriu direita.
Nune’e iha tinan fiskál 2022 ne’e, Governu liuhosi Ministériu Finansa aloka orsamentu besik millaun $8 hosi Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2022, atu kontinua programa UNP hodi harii tan unidade 4.000 iha teritóriu nasionál, maibé ida ne’e la to’o atu hala’o iha suku hot-hotu tanba redusaun 75% hosi orsamentu ne’ebé aloka iha tinan ne’e.
Tanba ne’e iha 09 dezembru 2021, Parlamentu Nasionál propoin-tán osan hamutuk millaun $63,6000.000 hodi MAE liuhosi PNDS bele implementa Uma Naroman Povu iha 2022, aumenta uma 10 kada suku, nune’e Governu prontu atu implementa programa ida ne’e.
Notísia relevante: Konstrusaun UKL faze daruak iha Oé-Cusse atinje ona pursentu 43
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editor: Evaristo Soares Martins




