Jacinto Alves: “Fraternidade labele abandona justisa no direitu umanu”

DILI, 28 agostu 2022 (TATOLI)—Eis Eis Komisáriu Nasionál Comissão de Acolhimento, Verdade e Reconciliação de Timor-Leste (CAVR), Jacinto Alves, hateten, Fraternidade umana ne’e la’ós atu sakrifika ka abandona justisa no direitu umanu maibé tenke haree no tetu hafoin foti desizaun.
Notísia Relevante: Pe. Juvito: CAVR halo rekonsiliasaun envolve vítima-suspeitu atu simu malu
“Fraternidade ha’u hanoin nia mós iha baze justisa. Karik ita kria fraternidade la’ós atu sakrifika fali justisa. Fraternidade umana ne’e labele mai kompromete justisa direitu umanu ninian. Ha’u hanoin fraternidade labele abandona kestaun justisa no direitu umanu,” Jacinto Alves hateten ba Agência Tatoli, liuhosi telefónika, relasiona ho polítika aestadu promove rekonsiliasaun entre timoroan iha Timor Osidentál no timoroan iha Timor-Leste baze aba dokumenut fraternidade umana ne’ebé mak Prezidente Repúblika hala’o ho nasaun viziñu Indonézia.
Tanba ne’e, tenke presija iha prosesu ida kona-ba ko’alia reintegrasaun sosiál, reintegrasaun ema ne’ebé mak uluk nia ofende ema-nia sentimentu, nia halakon ema nia vida hodi reintegra fali ba sira-nia sosiedade.
“Ita tenke iha prosesu reintegrasaun ida la’ós bolu mai de’it no hatama de’it. La’ós ne’e de’it, ita mós ratifika konvensaun barak inkluzivamente hatutan dokumentu fraternidade umana ka pás mundiál ne’e dehan saida ne’e, ha’u hanoin ita ratifika konvensaun haree ba tetu didi’ak,” nia dehan.
Eis Komisáriu CAVR ne’e hateten, rekonsiliasaun ne’e define iha lei no rekonsiliasain ne’e implementa ba ema sira-ne’ebé halo krime kaan la’os ba hirak ne’ebé envolve iha krime grave sira-ne’e.
“Primeiru, rekonsiliasaun ne’e haree define iha nia lei, hanesan prosesu nomós objetivu tanba ne’e ita laiha lei amnestia, laiha buat sira-ne’e. Rekonsiliasaun ita halo prátika ne’ebé sira halo krime kmaan hanesan bae ma ne’ebé sunu uma, insulta malu, basa ema no buat sira-ne’e ita bele rezolve liuhosi Prosesu Rekonsiliasaun Komunitária (PRK) ne’ebé uluk CAVR hala’o tiha ona ba vítima no suspeitu sira atu reinegra suspeitu ba komunidade,” nia dehan.
Ba krime ne’ebe grave (todan) ka krime kontra umanidade ne’e, na’in-ulun sira hakarak halo rekonsiliasaun hodi implementa objetivu fraternidade tenke iha esplikasaun klaru, labele foti desizaun hala’o de’it tanba ida-ne’e bele mai sunu fali ema nia sentimentunu depois provoka fali situasaun ne’ebé lakohi akontese.
Ba hirak ne’ebé komete krime kmaan ne’e iha lei ne’e kontempla iha konstituisaun, krime kmaan la’ós ho krime todan, ne’e duni sira-ne’ebé uluk hili integrasaun ba Indonézia ka pro-autonomia tenke respeita.
Se timoroan hirak ne’e hakarak fila mai Timor, bem-vindu no tenke simu nafatin tanba sira timoroan, mezmu opsaun la hanesan maibé sira timoroan sira iha direitu.
“Ha’u hakarak husu para ita kontinua simu nafatin maluk sira ne’ebé uluk halo krime kmaan no bele lori prosesu investigasaun hodi integra, maibé sira-ne’ebé halo krime todan ne’e mós lori ba rekonsiliasaun hotu tanba Timor ratifika estatutu ruma, ida-ne’e ita tenke tetu tanba buat krime sira todan ne’e dala barak kesi-an ho ema nia sentimentu pesoál. Lori politíka ida-ne’e tenke tetu la’ós ita bolu arbiru maibé tenke mós tau konsiderasaun,” Jacinto dehan.
Notísia Relevante: PN aprova rezolusaun adota deklarasaun Pás Mundiál ho unanimidade
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes

