Loro Mesak husu konsellu veteranu identifika dadus masakre Setembru Negro ho loloos

COVALIMA, 06 setembru 2022 (TATOLI)–Sekretáriu Estadu Asuntu Veteranu Kombatente libertasaun Nasionál, Julio da Conceicão “Loro mesak”, husu konsellu veteranu iha Covalima atu identifika dadus ho lolós ba soudozu sira-ne’ebé mate iha masakre Setembru Negro 1999.
Notísia Relevante: Covalima realiza “Tocha da Pás” relembra padre no sarani sira mate iha igreja Suai
“Masakre Setembru Negro, ita lakon ita-nia padre na’in-tolu, ita-nia veteranu no martir sira 100-resin maibé fó sai dadus tenke loloos. Ha’u orienta ba Prezidente Konselu Veteranu no komisáriu atu buka hatene dadus ho lolós tanba sasin moris sei iha. Ita-nain sei moris, balun siik de’it tanba balun dehan mate ema na’in-135. Ida-ne’ebé mak loos. Ita-na’in sei moris mós, ita ko’alia arbiru,” Julio da Conceicão “Loro mesak” fó orientasaun bainhira partisipa serimónia komemorasaun loron masakre setembru negro bad ala—XXII iha Covalima, tersa ne’e.
Ho nune’e konselu veteranu no komisáriu sira atu buka hatene tuir, hodi fó sai dadus ne’ebé loloos tanbe ne’e hanesan traballu ida ba konsellu veteranu atu buka hatene no identifika lolos dadus ema-ne’ebé mate iha masakre setembru negro 1999.
“Konselu veteranu no komisáriu atu buka ida-ne’e ha’u fó traballu ba ita-boot sira, ho nune’e ha’u hakarak resposta iha tempu besik,” nia dehan.
Tanba, nia dehan, Covalima nia riku no naran morin ho masakre setembru negro 1999 ne’e tenke hakerek istória hodi tau iha muzeu no balun tau iha ministériu, atu nune’e programa iha bele fó apoiu.
Governante husu baihira atu fó apoiu ruma tenke haruka proposta antes semana ida ka rua, labele ba ho urjente hanesan uluk halo funu ida-ne’e labele.
“Foin lalais komisaun husu ha’u-nia apoiu, ha’u hatan mai urjente hanesan ita funu tenke semana ida rua antes, tanba osan la’ós tau iha ami-nia bolsu maibé tenke antes imi ba mak ha’u la fó ne’e demais,” nia hateten.
Nune’e, nia rekomenda ba prezidente konsellu no komisáriu katak tinan tinan tenke selebra loron ida-ne’e no tau importánsia ba loron ida-ne’e hanesan mós Covalima nia kultura, nune’e buka osan tenke buka sedu.
Komemorasaun masakre Setembru Negro 1999 ba dala-XXIII 23 iha munisípiu Covalima, komisaun organizadora sira realiza atividade sira hanesan, dadeer husu misa agradesimentu no hafoin misa autoridade Covalima hamutuk sobrevivente no família masakre setembru negro la’o ain hahú hosi igreja Ave Maria Suai to’o iha monumentu Masakre Setembru Negro 1999 hodi kari ai-funan ba soudozu sira.
Komemorasaun iha tinan ne’e komisaun sira deside hili tema “Dalan naruk atu hetan justisa, hodi dignifika eroi sira-nia mate hodi prezerva istória luta ba ukun rasik an.”
Razaun hili tema ne’e atu hetan justisa ho nia signifika, prosesu ba libertasaun nasionál lori tempu ne’ebé naruk durante tinan 24 laran, maske sofremento oioin ne’ebé timoroan hasoru iha prosesu ba justisa ho loloos.
“Ba ita-nia rai Timor, ita nunka rende ba invazór sira maibé nafatin ho prinsípiu ne’ebé kuda metin ona iha ita-nia fuan katak mate ka moris ukun rasik an. Ho prinsípiu ida-ne’e, ohin loron ita hetan duni independénsia ne’ebé ita restaura iha loron 20 fulan maiu 2002,” nia dehan.
Dignifika eroi sira-nia mate mak Timor-Leste hetan ona independénsia, entaun tenke dignifika eroi sira-ne’ebé lakon sira-nia vida ba prosesu ukun rasik an, sobrevivente ne’ebé ohin loron barak mak seidauk hetan valorizasaun ba sira-nia partisipasaun iha prosesu libertasaun nasionál, tanba ne’e presiza tau konsiderasaun no valoriza ba sira-nia prosesu ukun rasik an ida-ne’e.
Prezerva istória luta ba ukun rasik an prosesu naruk ne’ebé liu tiha ona no to’o ikus Timor-Leste hetan duni independénsia, tanba ne’e veteranu no sobrevivente sira hotu atu hakerek imi-nia istória atu prezerva iha muzeu memorial rezisténsia Covalima atu jerasaun foun Covalima oan sira bele hatene prosesu ba dalan ukun rasik an.
Notísia Relevante: Masakre Setembru Negro nia hun mai hosi 26 fevereiru 1999
Jornalista : Celestina Teles
Editór : Cancio Ximenes

