PPN agradese PR Horta kolabora di’ak ho Parlamentu Nasionál

DILI, 15 setembru 2022 (TATOLI)—Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, hato’o agradesimentu ba Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta, tanba dezde inisíu iha ninia mandatu prezidénsia to’o ohin loron hatudu kolaborasaun di’ak ho Parlamentu Nasionál.
Notísia Relevante: Fraternidade umana promove kultura diálogu nu’udar dalan kolaborasaun komun

“Ha’u hakarak hato’o agradesimentu espesiál ba Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, ne’ebé dezde inisiu nia mandatu prezidénsia hatudu kedas kolaborasaun di’ak ho Parlamentu Nasional, no ohin mai hamutuk ho ita hotu iha sesaun solene ida-ne’e hodi hatoo mensajen ba Estadu ba povu no halo abertura kinta sesaun lejislativa iha kinta lejislatura ida-ne’e,” Prezidente Parlamentu Nasionál ne’e hato’o iha nia intervensaun iha sala plenária PN, kinta ne’e.
Nia dehan, povu mak na’in ba demokrásia, povu mak soberania no poder polítiku nia hun no liuhosi polítika demokrásia no lei mak harii no hametin Timor-Leste nia soberania no halo alternansia ba lideransa iha Estadu direitu demokrátiku.
“Ita tama ona iha sesaun lejislativa ba dala-ikus, kinta lejislatura nian, liuhosi dezafiu lubun ida ne’ebé instituisaun Estadu nian sira no povu hasoru, hanesan ita hotu hatene. Maske nune’e, ita konsege hetan solusaun ba dezafiu balun ne’ebé lori instituisaun demokrátika Estadu nian bele hala’o sira-nia funsaun to’o mandatu ramata,” nia dehan.
Tuir nia, sesaun lejislativa ba dahaat ne’ebé ita foin ramata marka diferensa kompara ho sesaun lejislativa datoluk liubá ne’ebé nakonu ho restrisaun sira pandemia COVID-19 impoen, estensaun Estadu emerjénsia ramata iha fulan novembru 2021 ho aprovasaun revizaun Lei do Sistema Saúde hodi responde ezijénsia pandemia nian.
Mobilidade deputadu ba munisípiu hodi halo fiskalizasaun ka ba estranjeiru normaliza fali ona no iha tinan ida-ne’e, Timor-Leste hasoru eleisaun prezidensial ho ronda daruak.
Iha sesaun lejislativa dahaat liubá, Parlamentu Nasional hatudu kumprimentu ba nia kompeténsia konstitusionál sira liuhosi aktu lejislativu no aktu polítiku lubun ida-ne’ebé nia parte sei destaka de’it balun hanesan aprova medida estrurante sira hodi reforsa setor justisa.
Hanesan lei kona-ba organizasaun judisiária, Lei Nú.25/2021, 02 dezembru, lei kona-ba organizasaun no funsionamentu Tribunál, Lei Nú.25/2021, 02 dezembru, Lei kona-ba Estatutu Ministériu Públiku, Lei Nú.7/2022, 19 maiu, Lei Nú.9/2022, 13 jullu, kona-ba Organizasaun Investigasaun Kriminál.
Sei iha ámbitu reforsa setór judisiáriu Parlamentu Nasionál aprova rezolusaun Nú.1/2022, 19 janeiru, kona-ba eleisaun vogál ida hodi okupa pozisaun iha Conselho Superior da Magistratura Judicial, dezigna membru na’in-rua hodi reprezenta Parlamentu Nasionál iha komisaun rekrutamentu no selesaun juiz Supremu Tribunál Justisa no Juíz Tribunál Rekursu, dezigna membru na’in-rua reprezenta PN iha komisaun rekrutamentu no selesaun Prokuradór Repúblika Rekursu no Prokurador Repúblika Rekursu.
Medida sira-ne’ebé PN foti ne’e atu reforsa funsionamentu setór justisa to’o nivel instalasaun Supremu Tribunál Justisa hodi garante asesu justisa ba sidadaun hotu-hotu, asegura serteza ba desizaun sira hosi tribunál.
Medida hirak ne’e loké dalan ba kriasaun fazeada, sirkulu judisiál iha munisípiu sira, halo adaptasaun estrutura interna tuir mapa judisiáru foun, prepara ba sira-nia modernizasaun iha futuru hodi hakbesik justisa formál ba populasaun sira.
PN halo aprovasaun ba Estatutu Magistradu Judisiál no Estatutu Ministériu Públiku no kria komisaun sira iha ámbitu fortalesimentu setór justisa hodi hala’o rekrutamentu ba majistradu sira ne’ebé sei kaer funsaun iha tribunál superiór ho baze méritu profisionál.
Parlamentu Nasionál aprova mós kuadru legál ba Poder Lokál no Desentralizasaun Administrativa, Lei Nú.23/2021, 10 novembru no ba Eleisaun Munisipal, Lei Nú.22/2021, 4 novembru.
“Lei rua ne’e loké dalan ba kriasaun Poder Lokál hodi hakbesik governasaun ba povu no envolve povu iha governasaun. Tuir kedas lei rua ne’e Governu mós aprezenta ona Proposta Lei kona-ba Finansa Lokál nian ba Parlamentu Nasionál,” nia hateten
PN aprova mós Lei Nú.2/2022, 10 fevereiru, kona-ba Enquadramento Orçamental e Gestão das Finanças Públicas ne’ebé reforma lei anteriór hodi moderniza sistema finansa públika Timor-Leste nian, nu’udar sekuénsia hosi aprovsaun lei ida-ne’e.
Governu aprezenta ba dala uluk Lei das Grandes Opções do Plano 2023, Lei Nú. 8/2022, 0 5 juñu, ne’ebé define opsaun importante no boot ba investimentu ne’ebé tenke hala’o iha tinan 2023.
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes

