Constancio Pinto sai arguidu ba kazu partisipasaun ekonómika

DILI, 21 setembru 2022 (TATOLI)-Tribunál Distritál Dili (TDD), kuarta ne’e halo julgamentu dahuluk ba arguidu eis Ministru Komérsiu Indústria no Ambiente (MCIA, sigla portugés), Constancio Pinto, ba kazu partisipasaun ekonómika no negósiu.
Arguidu Constancio Pinto inklui arguidu nain rua seluk hanesan António da Costa no José Deolindo Ximenes, ministériu públiku akuza arguidu sira ho krime partisipasaun ekonómika no negosiu ne’ebé previstu iha artigu 274 no 299 hosi kódigu penál Timor-Leste.
Tuir akuzasaun , iha loron 19 janeiru 2016 no loron 9 agustu 2016 arguidu José Deolindo nu’udar Diretór kompañia Star Product Unip.Lda, hato’o pedidu apoiu orsamentu ho montante $200 mil, ba prosesu resiklajen ne’ebé tuir planu sei lokaliza iha aldeia Lisibutak, suku Manleuna, postu administrativu Dom Aleixo, munisipiu Dili.
Notísia relevante: Kazu Ministériu Turizmu, eis governante na’in-rua sai sasin iha TDD
Arguidu José Deolindo Ximenes hato’o pedidu ne’e ba Constancio Pinto, ne’ebé altura ne’ebá nu’udar ministru. No iha 26 agustu 2016 arguidu ba Constancio Pinto hatún despazu liga ho pedidu ne’ebé hato’o husi arguidu José Deolindo Ximenes hodi apoia finansa, nune’e hateten ba Diretór Jerál Gabinete Komersiál ho ekipa halo verifikasaun no rekomendasaun hodi halo aprovasaun.
Bazea orientasaun ne’e, Diretora Jerál CAEP, Manuela CorteReal, hasai despasu ho númeru 01/DGCAEP-MTCIA hodi nomea ema nain 11 hodi halao verifikasaun ba prosesu indústria resiklajen lixu plástiku.
Antes ne’e kompañia Star Product Unip.Lda, husu apoiu fundu ba Sekretaria Estadu Formasaun Profisionál Empregu (SEFOPE) ho montante $17 mil hodi forteleze atividade kompañia nian halo produsaun indústria resiklajen lixu plástiku, nune’e kompañia halo esportasaun produtu ba Korea no Indonézia, no kompañia hetan retornu $50 mil. Maibé, ekipa téknika aprezenta katak kompañia seidauk kria kondisaun hodi soe foer, ne’ebé bele afeta ba komunidade, no terenu seidauk klaru tanba rai ne’ebé kompañia utiliza ne’e arrenda.
Rai ne’ebé kompañia aprezenta nu’udar fatin produsaun sei iha hela kontratu entre kompañia Carla Giz Recely, Lda no nain ba rai (António Barreto) ho durasaun husi marsu 2012 to’o marsu 2017, tanba iha 2015 maka John C Ananje (nain ba kompañia Carla Giz Reccyle Lda) bolu arguidu José Deolindo Ximenes uza fatin refere, ne’ebé arguidu José Deolindo Ximenes iha direitu uza bainhira prazu kontratu entre parte rua termina no iha fali kontratu foun entre kompañia Star Product Unipessial Lda ho nain ba rai (António Barreto), hafoin hato’o pedidu ba MCIA no halo atividade refere.
Depois iha loron 26 fulan-agustu 2016 proposta ne’e hetan aprovasaun hosi Constancio Pinto nu’udar ministru iha momentu ne’ebá la’ós ho montante $200 mil maibé ho valór $124 mil bazea ba rezultadu verifikasaun husi ekipa téknika diresaun jerál indústria no kooperativa ne’ebé hatudu katak kompañia Stard Product Unip.Lda prenxe rekezitu atu ezekuta projetu resiklajen, maibé tempu ekipa verifikadór la husu detallu kona-ba estatutu rai refere.
Iha 19 setembru 2016 entre MCIA no kompañia Star Product Unip.Lda ho valór orsamentu $124.000.00 kontrata hosi arguidu António da Costa nu’udar diretór jerál indústria no kooperativa MCIA hanesan segundu autogrante no ikus hetan koñesimentu (pelo) hosi arguidu Constancio da Pinto nu’udar ministru.
Iha loron 20 setembru 2016 depois kontratu foin arguidu Constancio da Conceição Pinto haruka ofisiu númeru 295/GM/MTCIA/IX/2016 diriji ba ministra finansa, Santina Cardoso, hodi husu aprovasaun ba pedidu apoiu fundu subvensaun públika ba indústria resiklajen lixu plástiku ne’ebé maka iha karta refere, hateten Gabinete Ministru atu estabelese kontratu ho kompañia Star Product Unip.Lda.
Iha loron 16 novembru tinan 2016 gabinete jurídiku ministériu finansa hasai pareser jurídika hato’o ba ministra Santina Cardoso katak basea ba dekretu governu 1/2009 18 fevereiru la fó dalan atu atribui fundu subvensaun públika ba kompañia Star Unip.Lda, tanba konsidera kompañia ne’ebé maka iha lukrutiva atu sai nu’udar entidade benefisiária ba fundu subvensaun públika no iha pareser rekomenda ba MCIA atu selebra kontratu kuadru ho entidade públika no privada sira ne’ebé iha interese jerál no labele iha interese komersiál ka lukrutivu.
No iha loron 13 fulan-dezembru 2016, koordenadór gabinete jurídiku hosi ministériu finansa, Isac Menezes, enkamiña kedas pareser jurídiku ba DJ indústria no kooperativa responsavél hosi arguidu António da Costa ho númeru ofisiu 136/VI/GJMF/2016. Iha loron 14 dezembru 2016, arguidu António da Costa simu pareser jurídiku, maibé nia ignora no la ko’alia buat ruma, tanba kontratu arguidu nain tolu asina tiha ona iha loron 19 setembru 2016.
No pagamentu ho montante 40% ekivale ba osan $49.600.00 husi totál orsamentu $124.000.00 hala’o ona iha loron 11 novembru 2016 husi MCIA ne’ebé prepara Payment Request no CPV ho númeru 00173268.
Iha loron 29 novembru 2016 arguidu José Deolindo Ximenes nu’udar Diretór Star Product Unip. Lda aprezenta relatóriu ezekusaun fundu subvensaun públika 40% ho totál utilizasaun fundu ho montante 49.600.00. Iha relatóriu refere arguidu José Deolindo Ximenes, atu ministru prosesa pagamentu 60%.
Ho nune’e Arguidu António da Costa mesmu hatene katak tuir rega ba utilizasaun fundu subvensaun públika fó la dalan ba kompañia Star Product unip. Lda, mesmu hanesan ne’e nia kontinua deside hodi haruka prosesu pagamentu iha loron 14 fulan dezembru 2016. Arguidu deside pagamantu 60% ho osan $74.000.00.
Iha loron 25 janeiru 2017 diretór kompañia Product Unip. Lda hato’o ba diretór jerál administrasaun MCIA relasiona ho relatóriu progresu serbisu 60% ne’ebé hatudu katak kompañia uza item servisu sira hanesan hola materiál konstrusaun, materiál bee nian hodi fura bee moos sosa rai-henek, fatuk, no selu badaen. Maibé laiha verifikasaun parte MCIA kona-ba relatóriu utilizasaun 60% ne’e tuir duni item ne’ebé maka aprezenta iha inisia ka lae.
Maibé iha loron 8 fulan-marsu 2017 arguidu José Deolindo Ximenes hato’o tan pedidu ba arguidu Constancio Pinto kona-ba husu apoiu orsamentu adisionál finanseiru ho valór orsamentu $176.5000.00 hodi ezekuta fabrika indústria resiklajen hodi kontinua halo tan serbisu.
Nune’e arguidu Constancio Pinto halo tan nu’udar ministru halo aprovasaun tanba pedidu ida ne’e ho montante orsamentu hamutuk $165.000.00. No iha iha 22 juñu 2017 arguido António da Costa, Jose Deolindo Ximenes no arguidu Constancio Pinto selebra tan kontratu ba segundu $165.000.00, nune’e iha 23 juñu 2017 karta husi arguidu da Costa hato’o ba Sulistiani Alves nu’udar diretór finansa MCIA momentu ne’eba hodi prepara pedidu pagamentu, iha 28/6/2017 husi diresaun nasionál tezouru, ministériu finansa prodús CPV ho númeru 000199203 no ho valór orsamentu $165.000.00 atu halo pagamentu ba projetu resiklajen. Mesmu projetu ne’e abandona hosi kompañia, 2018 kompañia hetan problema iha parte rai nian ne’ebé kompañia ne’e aluga hodi halo atividade industriál ba produsaun resiklajen.
Depois iha loron 30-6-2017 husi diresun nasionál finansa MCIA prepara Payment Request ho valór $165.000.00 hodi hahú pagamentu 40% ho osan $66.000.00 ba kompañia Stard ProductUnip. Lda. Iha loron 25 agustu 2017 ekipa téknika inspesaun gabinete diretór jerál indústria no kooperativa ne’ebé kompostu husi ema nain neen hato’o karta ba diretór jerál administrasaun finansa, Luis Inacio Fernandes, ho asuntu pareser atu halo pagamentu segundu fase 60% hodi kompleta instalasaun fabrika resiklajen ne’ebé halo hosi kompañia Stard Project Unip.Lda. ne’ebe antes ne’e hetan vistu hosi arguidu António da Costa nu’udar diretór jerál indústria no kooperativa hosi MCIA iha momentu ne’ebá.
Kestaun ne’e arguidu António da Costa la foti asaun ba situasaun refere katak, labele halo lai pagamentu ba kompañia, tanba estatutu rai ne’ebé kompañia uza seidauk klaru nune’e arguidu kontinua halo pagamentu ba kompañia. Maibé to’o ikus kompañia Stard Product la halo serbisu tuir kontratu ne’ebé maka kompañia refere selebra ho parte MCIA.
Haree ba kestaun ne’e, arguidu Constancio Pinto nu’udar eis ministru MCIA iha momentu ne’ebá no António Costa nu’udar diretór jerál indústria no kooperativa MCIA nian iha momentu ne’ebá sira nia atus ne’ebé sira halo ne’e kontra regra fundu subvensaun públika no sira hatene katak fundu refere labele fó ba pessoa lukrutivu, mesmu hanesan ne’e arguidu sira kontiua fó aprovasaun no mós asina kontratu hodi entrega projetu refere ba argudu José Deolindo Ximenes nu’udar Diretór kompañia Stard Product Unip. Lda.
Haree ba hahalok arguidu sira nian ne’e ministériu públiku akuza arguidu sira ho krime partisipasaun ekonómika.
Tanba julgamentu ne’e la marka prezensa hosi prokuradora titulár ba kazu ne’e ho nune’e adia julgamentu ba kazu ne’e ba iha loron 26-9-2022 oras 09:00.
Audénsia julgamentu ne’e prezide hosi juiz koletivu José Goncalves, Argentino Nunes, Alvaro Maria, ministériu públiku reprezenta hosi prokuradora Lidia Soares no arguidu sira hetan asisténsia hosi Marcal Mascarinhas no advogadu privadu ida.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Rita Almeida

