DILI, 20 fevereiru 2023 (TATOLI)—Diretór Jerál Floresta Kafé no Planta Industriál, iha Ministériu Agrikultura no Peska (MAP), Raimundo Mau, hateten, iha tinan 2022 Governu prepara ona viveiru kafé ho nia mahon hamutuk 700.000 hodi kuda fali iha rai ektare 8.000.
Nia dehan, Governu nia planu atu halo revitalizasaun ka tesi kafé tuan sira iha rai ektare 8.000 ne’e desde tinan 2022. Ho ida ne’e, Governu tau ona orsamentu no ekipa iha terrenu kontinua tesi ona kafé tuan sira tuir tarjetu mak ektare 8.000.
“Hosi revitalizaun kafé tinan ne’e, ita haki’ak ona viveiru planta indústria iha Fatuquero, munisipiu Ermera, no konsege prodús ona viveiru kafé oan no mahon kafé besik 700.000. Ida ne’e bele prontu hodi distribui ba kafékultór sira ne’ebé mak hakarak atu kuda nune’e mós ba área ne’ebé ita reabilita no tesi mak ita kuda fali foun,” Raimundo Mau dehan ba Agência Tatoli, iha nia knaar-fatin, Caicoli, Dili, segunda ne’e.
Nia hateten, liuhosi revitalizasaun kafé ne’e, sei tesi kafé tuan sira mak kuda filafali kafé oan foun no kafé tuan balu tesi de’it la kuda fali. Hosi atividade ne’e, ida tesi de’it ne’e, tinan tolu fali mai bele buras no fó fuan barak liutan.
“Desde 2019 ita mós halo espansaun ba área ektare 400 hodi kuda ai-mahon. Nune’e tinan ida ne’e lae la halo, maibe tinan oin ita bele kuda ona kafé oan tanba ai-mahon moris ona. Tanba ida ne’e, ita iha estratéjia ida katak to’o 2030 ita presiza restora filafali plantasaun kafé iha Timor-Leste mínimu 60.000 ektare, kafé produtivu bele fó fuan no bele hasa’e nia produtividade hosi kafe kulit mean kilograma 200 kada ektare bele sa’e ba kilograma 400 kada ektare. Tanba, kafé tuan agora ba ektare 50.000 resin de’it,” Raimundo Mau hateten.
Nia dehan, viveiru ne’ebé Governu prepara atu restora filafali plantasaun kafé iha Timor-Leste mínimu ektare 60.000 to’o tinan 2030. Kada tinan prodús viveiru kafé oan entre 500.000 to’o 80.000. Maibé depende kbiit orsamentu hosi Governu.
“Tinan ida ne’e, ita sei kuda uluk kafé oan ektare 200 to’o 500. No kuda kafé oan ne’e depende ba distánsia. Ezemplu distánia 2X3 nian ektare ida kuda kafe oan 1.667. Ne’ebé ita-nia alvu kuda ne’e bazeia ba distánsia,” nia hateten.
Orsamentu ne’ebé iha tinan 2022 prevee halo revitalizasaun ba espansaun kafé ne’e, hamutuk milliaun $6,3. Hosi orsamentu ne’e sei ezekuta hosi MAP hamutuk ho Sekretáriu Estadu Ambiente (SEA).
Munisípiu ne’ebé sei halo revitalizasaun no espansaun ba kafé ne’e mak hanesan, Ermeral, Liquiça, Aileu, Ainaro, Bobonaro, Manufahi no Manatuto.
Jornalista : Arminda Fonseca
Editora : Armandina Moniz
