Top

HAK husu Governu Japaun fó reparasaun ba vítima “Jugun Ianfu”

Diretór Ezekutivu Asosiasaun HAK, Xisto dos Santos. Imajen TATOLI/Francisco Sony

DILI, 20 fevereiru 2023 (TATOLI)—Diretór Ezekutivu Asosiasaun HAK, Xisto do Santos, husu ba Govemu Japaun atu husu “diskulpa formál ” ba vítima ‘Jugun Ianfu” (atan ba seksuál) iha Timor-Leste no mós fó kompensasaun no reparasaun ba vítima sira antes sira husik hela mundu ida-ne’e.

Notísia Relevante: Konserva Istória Pasada Nu’udar Papel Sívita Akadémika

“Husu ba Ministériu Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun atu halo diplomásia ho Japaun hodi nune’e Governu Japaun bele ko’alia kona-ba kazu ‘Jugun Ianfu’ nian iha Timor-Leste no Nasaun seluk sira-nia involvimentu iha segunda Guerra mundiál nian, Husu Governu Japaun atu husu deskulpa ba vítima Jugun Ianfu iha Timor-Leste ” Xisto dos Santos hateten ba jornalista sira iha loron invazaun militár Japaun mai Timor-Leste iha tinan 1942-1945, iha Lecidere, Dili, segunda ne’e.

Liga ho asuntu refere, Diretór Ezekutivu HAK husu ba Ministériu Edukasaun Juventude no Desportu (MEJD), atu konsidera istória funu mundial daruak nian iha kuríkulu Nasionál.

Ohin komemora loron ida-ne’e ba daruak ne’e, Asosiasaun HAK no Koligasaun Japaun haklaken lia-loos no justisa kona-ba violasaun direitu umanu inkluzivamente violasaun hasoru feto Timor-Leste ho naran “Jugun Ianfu” durante okupasaun Japonés iha rai Timor-Leste.

Involvimentu Japaun ba funu mundiál ba dala-11 hahú iha loron 7 Dezembru 1941, bainhira atake ba baze militár Pearl Harbour Estadu Unidus nian, iha tempu ne’ebá predisaun katak aliadu Estadu Unidu nian hatudu katak Japaun sei invade Timor-Leste hanesan baze stratéjiku hodi atake Austrália.

Bazea ba predisaun ne’e forsa aliadu Estadu Unidu inkluzivamente forsa integrada Austrália no Olanda to’o iha Timor-Leste iha 17 dezembru 1941.

Iha tempu ne’ebá, Timor-Leste iha Portugál nia Ukun ho governadór Manuel Abreu Fereira de Carvalho nia governasaun ne’ebé rezeita prezensa hosi forsa aliadu nian.

Maibe Japaun utiliza kestaun neutralidade hodi dun katak Timor-Leste fó apoiu ba forsa aliadu hodi husik sira harii baze iha Timor-Leste, ho razaun ne’e Japaun invade kedas Timor-Leste iha loron 20 fevereiru 1942.

Iha momentu ne’ebá povu Timor-Leste obrigatóriu halo servisu forsadu halo estrada, fornese hahan ba tropa Japonés kuaze ema 12.000 ne’ebé mak espalla iha teritóriu Timor-Leste.

Forsa Japanés lori labarik feto ho menoridade hodi ba konsentra hotu iha fatin IANJO atu servi sira-nia nesesidade seksuál maske ho idade ne’ebé 12 ba leten.

Tanba tuir peskisa Yayasan HAK ho koligasaun Japaun ne’ebé hala’o iha tinan 2005, maibé halo entrevista tiha ona ba sasin ho sobrevivente iha munisípiu 12 , hamutuk ema 62 , kompostu hosi vítima 20 no sasin ema na’in-47.

Diretora Polítika ba Jéneru no Inkkuzaun, iha Sekretária Estadu Igualdade no Inkluzaun (SEII), Maria Filomena Babo Martins, hatutan tanba osan invalansu mak militar Japaun mak iha kbiit no forsa hodi domina iha Timor-Leste hodi halo seksuál hasoru feto sira iha Timor-Leste, hanesan iha Bobonaro, Covalima, Lautém, Ermera no seluk tan.

“Tanba ne’e mak ha’u husu ba estudante sira atu apreende no estuda no buka hatene istória sira-ne’ebé militár Japaun sira halo hasoru feto sira iha Timor-Leste,” nia hateten.

Reprezentante Família vítima hosi munisípiu Ermera, Aliança Soares, husu ba Governu atu tau matan ba vítima impunidade hosi segunda guerra mundiál hosi militár Japaun iha Timor-Leste iha 1942-1945.

“Loron ohin ne’e ami família vítima sujere no rekomenda ba Governu Timor-Leste atu tau matan ba ami-nia avó sira ne’ebé sai vítima iha segunda guerra Mundiál hosi militár Japaun iha Timor-Leste,” Aliança Soares ba jornalista sira iha loron invazaun militár Japaun mai Timor-Leste iha tinan 1942-1945, iha Lecidere, Dili, segunda ne’e.

Nia kontinua husu Japaun atu rekoñese aktus ne’ebé sira-nia militár halo hasoru ba feto no labarik feto durante segunda guerra Mundiál.

“Ami hakarak husu ba Japaun atu bele rekoñese aktus ne’ebé nia militár sira halo hela ba avó sira iha tempu guerra mundiál iha Timor-Leste. Ha’u hakarak sujere mós ba lideransa liu-liu ba feto sira-ne’ebé sai lideransa ba rai ida-ne’e, oinsá imi-nia sentimentu ba avó sira tanba sira mós feto,” nia hateten.

Jornalista : Osoria Marques

Editór       : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!