FONGTIL selebra aniversáriu tinan-ida ezisténsia REBAS-TL

DILI, 05 maiu 2023 (TATOLI)—Fórum Organizasaun Naun Governamentál Timor-Leste (FONGTIL), sesta ne’e, selebra aniversáriu tinan-ida ezisténsia servisu Rede ba Sáude Timor-Leste (REBAS-TL).
Diretór Ezekutivu FONGTIL, Valentim da Costa Pinto ‘Koko’, hateten, FONGTIL hanesan mahon ba Organizasaun Naun Governamentál lokál no internasionál inklui REBAS-TL ho membru atuál 267, ne’ebé hala’o knaar hodi jere no fasilita servisu hanesan diseminasaun informasaun, hametin koordenasaun, halo advokasia no empoderamentu ba membru sira.
“Ezisténsia REBAS-TL nian durante ne’e kontinua promove no haforsa partisipasaun públiku, liu-liu Organizasaun Sosiedade Sivíl ba prosesu hametin sustentabilidade sistema saúde iha Timor-Leste,” Diretór hateten iha Hotel Timor.
Rede ne’e nia servisu mak halo intervensaun ba membru sira iha territóriu Timor-Leste tomak liuhosi fornese servisu komunitáriu hamutuk ho komunidade no hala’o servisu advokasia iha área oin-oin inklui iha setór saúde.
“FONGTIL apresia no haksolok tebes ba inisiativa selebrasaun loron REBAS TL ba dahuluk nu’udar espasu diálogu ida entre Governu, ajénsia internasional no entidade xave sira inklui Organizasaun Sosiedade Sivíl hodi hasoru malu no ko’alia ba lala’ok dezenvolvimentu setór saúde nian,” nia akresenta.
Notísia relevante : USAID apoiu fundu ba REBAS-TL hodi haforsa sistema saúde iha Timor-Leste
Estabelesimentu rede servisu ida-ne’e akontese tanba iha apoiu fundu no asisténsia tékniku di’ak hosi misaun Ajénsia Estadu Unidu ba Dezenvolvimentu Internasionál (USAID, sigla inglés ) nian iha Timor-Leste.
Aleinde ne’e, FONGTIL kontinua eziste nu’udar pilár ida hosi Organizasaun Sosiedade Sivíl iha Timor-Leste konsiente katak servisu parseria ho Governu inklui entidade xave sira importante tebes hodi hala’o knaar empoderamentu komunidade liuhosi servisu advokasia hodi ajuda iha prosesu dezenvolvimentu polítika públika no kontinua sai autór ba kontrolu sosiál.
Iha fatin hanesan, Koordenadór Jerál REBAS-TL, Joaquim Freitas Soares, hateten, REBAS-TL hili loron 05 maiu sai estabelesimentu rede ho objetivu atu hanoin hikas loron istória luta ba libertasaun nasionál Timor-Leste, ne’ebé Governu Indónezia, Portugal hamutuk ho Organizasaun Nasaun Unida (ONU) asina akordu hodi loke dalan ba referendu iha loron 05 maiu 1999.
REBAS-TL nia vizasaun hakarak iha sistema saúde ho kualidade no inkluziva hodi atinje povu nia moris saudável.
“Ita-nia misaun mak dezenvolve REBAS-TL ne’ebé kualidade no ativamente reprezenta povu nia nesesidade no prioridade ba entidade sira ne’ebé halo desizaun polítika saúde,” nia reforsa.
Koordenadór esplika, objetivu harii REBAS-TL ba sosiedade sivíl iha área saúde hodi bele halo interasaun, koordenasaun no koopera ho organizasaun sira seluk iha setór saúde, inklui Governu no parseiru dezenvolvimentu sira.
Objetivu seluk mak haforsa kapasidade organizasaun sosiedade sivíl sira atu halo advokasia di’ak liután ba povu Timor-Leste nia direitu hodi hetan saúde ne’ebé ho kualidade no inkluzivu.
“Enkoraja no haforsa komunidade hotu atu hola parte iha advokasia ba sira-nia direitu hodi hetan servisu saúde ida ne’ebé ho kualidade, asesível no inkluzivu. Ita hatene área saúde nian sei iha problema barak ne’ebé presiza haree no hadi’a, hanesan bee-moos, saneamanetu, fasilidade saúde balun presiza hadi’a no seluk. Ho ida-ne’e ita-nia ezistésia sei apoiu servisu saúde ba oin sai di’ak liután,” nia dehan.
Ho dezafiu sira iha FONGTIL ho nia membru Organizasaun Sosiedade Sivíl hamutuk 43 organiza hodi estabelese REBAS-TL atubele sai matan, tilun, ibun ba povu Timor-Leste hodi kontribui ba hametin servisu saúde ne’ebé kualidade no inkluzivu.
Nune’e mós, Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta, konsidera ezisténsia RABES-TL ne’e importante tanba sei apoiu mós servisu saúde nian.
“Ita hetene setór saúde tenke iha duni koordenasaun sentrál atu hotu-hotu tuir hodi hatene estratejia polítika ne’ebé Governu define, entaun ho apoiu sosiedade sivíl sira ne’e importante, hodi apoiu saúde nian,” Ramos Horta tenik.
Xefe Estadu dehan, bainhira atu halo mudansa ba nasaun tenke iha servisu hamutuk, liu-liu sosiedade sivíl parseiru internasionál no Governu, ho hanoin tinan lima ne’e indikadór ba saúde seguransa alimentár no seluk tan bele sai di’ak liutan.
Nia husu Organizasaun Sosiedade Sivíl servisu maka’as nafatin apoiu Governu iha setór hotu nune’e servisu hamutuk bele hadi’a nasaun ho di’ak.
Enkaregadu Embaixadór Estadu Unidu Amérika (UEA), iha Timor-Leste, Tom Daley, dehan, EUA kontente halo parseria ho Timor-Leste hodi hadi’a liután envolvimentu advokasia sívika iha sistema saúde.
“Estadu Unidu Amérika liuhosi nia ajénia USAID nia atividade estabilidade sistema saúde apoiu Organizasaun Sosiedade Sivíl hodi mellora servisu saúde ba povu Timor-Leste liuhosi reforsa sira-nia koñesimentu ho poténsia abilidade hodi halo advokasia tanba OSS nia papél importante hodi apoiu ba sistema saúde ho harii Timor-Leste ne’ebé saudável, inkluzivu ho prósperu liután,” nia salienta.
Jornalista : Arminda Fonseca
Editora : Julia Chatarina

